Wat was er veel moois te zien aan series, de afgelopen 25 jaar. Maar wat was het best, wat bekleef? De Volkskrant doet een poging dat vast te stellen in de top 60 met de beste serie-afleveringen van deze eeuw. Van House of Cards tot Curb Your Enthusiasm, met een flinke dosis Hollands Hoop – makkelijk kiezen was het niet voor het Volkskrant-seriepanel. Deze week: aflevering 60 tot 51.
Door Mark Moorman en Alex Mazereeuw
Het is geen wetenschap, zo'n lijst. Er is zeker geen lijst die in deze vorm waar is voor iedereen (maak vooral gebruik van het mailadres). De auteurs doken diep in hun eigen geheugen en hun particuliere smaak. En gingen bij zoveel mogelijk collega's op zoek naar dwingende tips om hun eigen blinde vlekken te compenseren.
En we keken zoveel mogelijk terug, waarmee het ook een ontdekkingsreis werd langs het beste en opmerkelijkste wat series ons geboden hebben.
House of Cards was in 2013 Netflix’ eerste eigen serie, gebaseerd op een oudere, gelijknamige Britse reeks. Met een enorm budget, een sterrencast en David Fincher als de regisseur van de eerste twee afleveringen, nam Netflix een voorsprong die de streamingsdienst nooit meer uit handen zou geven. Het was dat tweede seizoen over Frank (Kevin Spacey) en Claire Underwood (Robin Wright), op hun glibberige weg omhoog in de Amerikaanse politiek, dat Netflix definitief op de kaart zette.
De toon van dat duistere tweede seizoen werd in de eerste aflevering bepaald, als Frank Underwood een belangrijke hindernis op weg naar het vicepresidentsschap persoonlijk opruimt. De scène met de onderzoeksjournalist (Kate Mara) op het metrostation behoort tot de grote OMG-momenten van de moderne seriegeschiedenis. (MM).
Vanaf 2017 werd Kevin Spacey door een aantal mannen beschuldigd van aanranding en verkrachting. Zijn acteercarrière leek voorbij. Hij ontbrak in het zesde en laatste seizoen van House of Cards (2018), waarin president Claire Underwood haar overleden echtgenoot betreurt.
Elke aflevering van How to with John Wilson heeft de vorm van een YouTube-tutorial, gebruikmakend van een enorm beeldenarchief, die begint met een vraag waar de filmmaker mee worstelt.
Maar die vraag, ook in deze slotaflevering van het eerste seizoen, voert ons langs enorme, soms absurde, omwegen naar een antwoord, een levensles zelfs, die je als kijker niet zag aankomen. Deze aflevering begint met een profiel van de huisbaas van John Wilson, die vaak voor hem kookt en zijn was doet. Hij wil iets terugdoen: hij wil haar lievelingsgerecht maken. Het voert naar ‘een carrousel van frustrerende emoties’, waarmee kijkers van de serie snel vertrouwd zijn.
De zoektocht naar risotto blijkt een meditatie over de band met de huisbaas, en met die met mensen om je heen in het algemeen. Halverwege deze aflevering arriveert corona, waarmee de vraag wordt: hoe moeten we leven? (MM).
John Wilson werkt weliswaar met een ‘zeer ruw’ script, maar als ze eenmaal op pad gaan met de camera kan alles weer anders worden. ‘De shots die we onderweg vinden zijn zo veel beter dan de shots die we van te voren bedenken.’
Het is al moeilijk genoeg om over meerdere seizoenen een plot tot ieders tevredenheid af te ronden, maar een emotionele ontknoping die je bijblijft, sterker nog, die zich in je ziel kerft, is al helemaal een zeldzaamheid. Drie seizoenen lang volgden we in Somebody Somewhere de lotgevallen van Sam (Bridget Everett), een vrouw die na de dood van haar zus Holly blijft hangen in het stadje Manhattan, in het hart van Kansas.
Die plek, ver van alles waar series meestal over gaan, komt op spectaculaire wijze tot leven. Sam vindt hier een nieuwe gemeenschap van buitenbeentjes, leert met haar ouders te dealen en vindt via vele omwegen haar eigenwaarde terug.
De beladen relatie met haar zus Tricia (de geweldige Mary Catherine Garrison) vindt zijn ontlading in een gesprek over de dood van hun zus Holly, op de dag dat ze haar verjaardag vergeten: wat moet je met de angst dat je het verdriet kwijtraakt? De kijker is nauwelijks emotioneel hersteld of Sam zingt, omringd door haar vrienden, The Climb van Miley Cyrus. Een klim was het, maar wat een geweldig uitzicht aan de top. (MM).
Er zijn nogal wat aspecten in het leven van Bridget Everett die in het personage van Sam zijn terechtgekomen. Het opgroeien in Manhattan, in de Amerikaanse staat Kansas, het verliezen van een zus aan kanker, en, in haar eigen woorden, een worsteling met eigenwaarde. Er is een verschil, zei Everett in een interview met deze krant: ‘Sam is veel dapperder.’
Mike Flanagan maakte een paar van de beste horrorseries van deze eeuw (The Haunting of Hill House!), maar piekte vooral met Midnight Mass, over een Amerikaanse eilandgemeenschap die in de ban raakt van een charismatische priester (een doodenge, briljante rol van Hamish Linklater).
Deze voorlaatste aflevering is lange tijd typisch Flanagan, met veel lange monologen, het ongrijpbare bovennatuurlijke afgewisseld met het diepmenselijke, en een akelige dreiging. In de personagegedreven horror van Flanagan is de opbouw vaak zorgvuldig, maar in deze aflevering escaleert de boel volledig tijdens de paaswake. Eerst gaan de eilandbewoners nog gemoedelijk samen zingend de kerk in, maar de voorgangers hebben snodere plannen, waarbij herrijzenis en ‘het eeuwige leven’ heel letterlijk worden genomen.
Flanagans series draaien vaak om valse beloften van geesten, profeten en demonen om trauma’s te vergeten of verdrukken, en nergens uit zich dat beter dan in deze onvergetelijke aflevering, over de massahysterie die kan ontstaan in een religieuze setting. (AM).
Voor Mike Flanagan was Midnight Mass een diep persoonlijk project, daar hij zelf jarenlang worstelde met zijn alcoholgebruik en zijn katholieke opvoeding. Hoewel hij het project moeilijk verkocht kreeg, dook de titel al in 2016 op in zijn film Hush, waarin het succesvolste boek van het schrijvende hoofdpersonage de titel Midnight Mass draagt.
De Britse Michaela Coel baseerde haar serie (hoofdrol, scenario, regie) op een eigen ervaring met seksueel geweld. I May Destroy You is een indringend portret van alle vormen die consent krijgt in kringen van de jonge creatieven in Londen. Bella (Coel) is een beginnend schrijver die worstelt met een gat in haar herinnering, maar ze is ervan overtuigd dat ze na het toedienen van drugs verkracht is.
De combinatie van de opwinding van het leven in schrijvend en acterend Londen en de schaduw die de langzaam terugkerende herinnering aan de verkrachting veroorzaakt, maakt van I May Destroy You een voortdurend adembenemende serie. En alles komt samen met de spectaculaire laatste aflevering waarin we in drie verschillende scenario’s terugkeren naar die fatale avond. Als slachtoffer kan ze niet om de feiten heen, maar Bella de schrijver en Michaele de filmmaker kunnen wel de vrijheid nemen om de verhalen op hun manier te vertellen. En dat voelt toch als een triomf. (MM).
Michaele Coel: ‘Ik stelde vragen aan mannen en vrouwen - en het werd met duidelijk dat ik niet de enige was die vond dat de grenzen van toestemming soms vaag zijn. En dat het leidt tot heel uiteenlopende ervaringen.’
‘Reerug of hazenpeper?’
‘Vind je het goed als ik eerst tien dooie Joegoslaven ga begraven?’
‘Reerug is wel lekker. Maar ook een beetje zielig.’
‘Hoor je wat ik zeg? Straks staat hier het hele Joegoslavische leger op de stoep.’
‘Hazenpeper. Joegoslavië bestaat niet meer.’
Precies in deze dialoog schuilt de absurdistische magie van Hollands Hoop, de onvergetelijke serie van Dana Nechushtan en Franky Ribbens over een kleurloos Randstadgezin dat een Groningse boerderij erft en pardoes in de lokale wiethandel belandt. Papa (Marcel Hensema) en mama (Kim van Kooten) worden bedreven poldermaffiosi, maar het geweld komt met een flinke dosis kneuterigheid.
Dat zit ’m in deze hilarische aflevering in de in aluminiumfolie verpakte boterhammetjes op weg naar het wegwerken van een getuige, het ongemakkelijke dinertje met de kersverse schoonfamilie van zoonlief (drie moeders én Chris Zegers!), Van Kooten met een shotgun, én het slotbeeld, waarin de jongste dochter een massagraf vol ‘Joegoslaven’ aantreft.
‘Gewoon normaal doen’, horen we vader Fokke vaak zeggen. Hollands Hoop deed dat gelukkig zelden, en groeide daardoor uit tot een van de eigenzinnigste, beste series uit de televisiegeschiedenis. (AM).
Ook onvergetelijk: de eeuwenoude hoeve waar de serie zich afspeelt. Het pand was onbewoonbaar en aansluitingen voor water, licht en gas waren er niet, waardoor het tijdens de opnamen stervenskoud was. Hoofdrolspeler Kim van Kooten in een interview met de Volkskrant: ‘Ik moest me bij elk shot afvragen: komt mijn thermisch ondergoed in beeld?’
Damon Lindelof, de showrunner van Watchmen, is een van de grote seriemakers van deze eeuw – we gaan hem vaker tegenkomen in deze lijst. Naast zijn oorspronkelijke series bewerkte hij de DC-stripreeks Watchmen, die zich in een alternatieve Amerikaanse tijdlijn afspeelt: Tulsa, in de staat Oklahoma in 2019, een wereld waar gemaskerde helden illegaal zijn verklaard. Neemt niet weg dat het bloedbad in Tulsa waarmee de serie opent een historisch feit is, beter bekend als de Black Wall Street Massacre van 1921.
De serie is virtuoos in stilering en de manier waarop het verhaal langs vele tijdlijnen wordt verteld. Deze aflevering, grotendeels een flashback, laat zien dat Lindelof een ongekende wereldbouwer is. Een zwarte agent in de jaren dertig krijgt te horen dat zijn ‘badge’ hem geen gerechtheid gaat bezorgen, en dat hij beter als ‘Hooded Justice’ door het leven kan gaan. En dat is de enige manier waarop hij het tegen de Ku Klux Klan en de rascistische politiemacht kan opnemen.
Zes jaar na Watchmen kunnen we de serie rustig visionair noemen, inclusief de verschijning van gemaskerde milities in Amerikaanse steden. In welke tijdlijn zitten we nu? (MM).
De zes favoriete films van Damon Lindelof: Touch of Evil, Raiders of the Lost Ark, Pulp Fiction, The Shining, Bambi en The Godfather, Part II.
Toen Bill Hader voor het eerste seizoen van Barry, zijn briljante serie over een depressieve huurmoordenaar met een acteerdroom, zelf een paar afleveringen regisseerde, deed hij dat naar eigen zeggen te geremd. Hij had nog weinig regie-ervaring en was daardoor te angstig. Gelukkig gooit hij alle remmen volledig los in dit nagenoeg perfecte halfuur televisie, waarin Barry (gespeeld door Hader zelf) een taekwondokampioen probeert te elimineren.
Gelukkig durft hij dat wel in dit perfecte halfuur televisie, waarin Barry een taekwondokampioen moet elimineren. Dat levert een paar subliem gechoreografeerde gevechtsscènes op, en dan moet de grootste dreiging nog komen in de persoon van Lily, de kampioensdochter die nóg gevaarlijker is, en haast iets buitenaards heeft. De wanhoopskreet van Barry’s mentor Fuches (een hilarische Stephen Root) zegt genoeg: ‘What areeeeeeee youuuuuuuuuuu?’
Vanaf dat punt wordt de aflevering een masterclass in dolkomisch surrealisme, vol droomsequenties, sublieme actie en geweldig camerawerk. Hader had zichzelf al bewezen als acteur, komiek en schrijver, maar bewees zich met deze grensverleggende aflevering ook als een van dé seriemakers van zijn generatie. (AM).
Voor de surrealistische toon van de aflevering keek Hader onder meer naar surrealistische afleveringen uit Atlanta (Teddy Perkins) en The Sopranos (Pine Barrens), maar zijn voornaamste inspiratie haalde hij naar eigen zeggen uit de films van Poolse regisseur Andrzej Wajda, en dan met name uit diens oorlogstrilogie bestaande uit A Generation (1955), Kanal (1957) en Ashes and Diamonds (1958).
Men neme een krankzinnige televisiemaker (Nathan Fielder, The Rehearsal en Nathan for You), een prikkelende regisseur (Benny Safdie, Good Time en Uncut Gems) én een van de meest gelauwerde actrices van deze eeuw (Emma Stone), en laat ze helemaal losgaan met een onnavolgbaar verhaal over een ‘vloek’, reality-tv, gentrificatie, progressieve schijnheiligheid en een ziekelijke hang naar aandacht.
Voor veel kijkers bleek deze ultieme cringe-serie too much, maar de dappere doorkijker werd beloond met een van de krankzinnigste serie-eindes ooit, waarbij de door Fielder gespeelde Asher letterlijk naar boven wordt gezogen, omdat de zwaartekracht voor hem niet meer bestaat. En dan staat zijn vrouw (Stone, die haar charisma op voortreffelijke wijze inzet om een van de grootste tv-narcisten ooit te vertolken) ook nog op het punt van bevallen.
De aflevering is grappig, schrijnend en onvergelijkbaar met alle televisie die we de afgelopen jaren zagen. De term ‘Lynchiaans’ wordt vaak misbruikt om (zogenaamd) vervreemdende televisie aan te duiden, maar The Curse verdient die benaming met recht. (AM).
Een van de grootste fans van The Curse is gelauwerd regisseur Christopher Nolan, die de serie omschreef als ‘ongelooflijk’ en ‘iets wat zelden eerder werd vertoond’. Na de finale appte hij Safdie om te vragen hoe ze alle stunts in vredesnaam hadden uitgevoerd.
‘Een social assassin’, zo wordt Larry David omschreven in deze klassiek geworden aflevering van Davids meesterlijke improvisatiecomedy. Veel situaties zijn daarbij klassiek Curb: bijvoorbeeld als Larry door vrienden wordt ingeschakeld om anderen te wijzen op hun tekortkomingen (denk aan een vriendin die de hele tijd ‘LOL’ roept), waarna hij de situatie eigenhandig véél erger maakt.
Toch viel Palestinian Chicken vooral op door de wijze waarop David aan de haal ging met het conflict tussen Israël en Palestina (ruim tien jaar voordat alles verder zou escaleren). Aanleiding is Larry’s ontdekking van een Palestijns eettentje, waar ze heerlijke kip serveren, waarna Larry het aanlegt met een van de serveersters.
De aflevering werd een formidabele balanceeract over extreem gevoelige thema’s, waarin Larry zowaar iets wegkreeg van een hedonistische diplomaat, die de strijdende partijen met seks en kip nader tot elkaar probeert te brengen.
Maar aan het eind van de aflevering vindt hij zichzelf toch weer terug tussen twee schreeuwende partijen, als het Palestijnse restaurant een nieuw filiaal wil openen naast een Joodse broodjeszaak. Dat resulteerde weer in een veelgebruikte meme, waarin een stevig peinzende Larry met geen mogelijkheid een kant kan kiezen. (AM).
We bevinden ons in goed gezelschap: Palestinian Chicken is óók Davids eigen favoriet uit 120 afleveringen Curb Your Enthusiasm.
We zitten ongeveer op een kwart (van de 21ste eeuw) en de lijsten vliegen ons om de oren. En daar voegen we er deze zomer graag nog een aan toe. We hebben een ranglijst gemaakt van de beste serie-afleveringen van deze eeuw. We tellen met tien per week af, van zestig naar één.
Allereerst: hoe wordt de periode begrensd, met de kanttekening dat dit allemaal zelfverzonnen spelregels zijn? De episodes moeten voor het eerst zijn uitgezonden in de jaren 2000 tot en met 2024. Het lopende jaar doet dus niet mee: 2025 krijgt in december zijn eigen traditionele ranglijst. En het jaar 2000 is hoe dan ook een harde breuklijn.
Neem The Sopranos, een 86-delige serie die op 10 januari 1999 begon, en tot de invloedrijkste series uit de geschiedenis mag worden gerekend. In 2021 presenteerde de BBC ‘The 100 Greatest TV Series of the 21st Century’. The Wire stond op de eerste plek: dat kan natuurlijk. Maar The Sopranos, waarvan de seizoenen 2 tot en met 6 toch echt tot deze eeuw behoren en zeer invloedrijk zijn, mocht niet meedoen, wat een gemankeerde lijst opleverde.
Aan de andere kant: je moet ook niet te los met de regels omgaan. Op onze allereerste groslijst (daarover later meer) stond als een van de kandidaten de aflevering College van The Sopranos. Dit was ook de aflevering die Sopranos-kenner Alan Sepinwall op de vierde plek had gezet van zijn lijst ‘The 100 Best TV Episodes of All Time’, die hij voor popcultuurtijdschrift Rolling Stone maakte. Maffiabaas Tony Soprano gaat met zijn dochter langs een aantal universiteiten en combineert zijn vaderrol met het vermoorden van een verrader, een ‘rat’ zoals dat in kringen van de georganiseerde misdaad wordt genoemd.
Sepinwall zag het als een perfecte aflevering, de geboorte van een nieuw type gemankeerde held, waarvan de echo nog jaren zou klinken. We hebben College toch van de lijst afgevoerd, omdat het een aflevering (de vijfde) uit het eerste seizoen was, uit 1999 dus. We kwamen uiteindelijk uit bij een andere, latere aflevering. Nog een spelregel: één aflevering per serie, zelfs bij The Sopranos, dat kandidaten in overvloed had voor de lijst.
Website The Ringer leverde een vroege inspiratie van dit project met ‘The 100 Best Episodes of the Century’, met de kanttekening dat zij elk genre meenamen waardoor bijvoorbeeld de finale van het zesde seizoen van The Great British Bake Off, het geweldige Nadiya Hussain-seizoen, hoog in de lijst eindigde. In onze lijst geen realityseries of documentaires, behalve in een paar gevallen waar je eindeloos kan delibereren over de dunne scheidslijn tussen feit en fictie. En dat hebben we ook gedaan.
De periode van rond de eeuwwisseling en de jaren daarna (te beginnen bij die eerste aflevering van The Sopranos) wordt internationaal wel aangeduid met ‘Peak TV’. De discussie in welk tijdperk we ons nu bevinden is nog volop bezig.
In het televisiejaaroverzicht van The New York Times van kerst 1999 werd het eerste seizoen van The Sopranos een ‘buitengewoon kunstwerk’ genoemd. Volgens Times-journalist James Poniewozik markeerde deze frase de overgang van de kritische opvatting dat televisie ‘rotzooi’ produceerde naar het idee dat een serie zoals The Sopranos de ‘nieuwe literatuur’ was.
De nieuwe ‘literaire’ vorm die series, eerst bij HBO (‘It’s not TV’) en later bij de streamingsdiensten aannamen, gaf scenaristen en regisseurs een enorme vrijheid om zo ongeveer per aflevering niet alleen hun epische verhalen te vertellen, maar ook om vrijuit te experimenteren met vertelvormen, genres en stilistische uitstapjes. Niet dat dit in de 20ste eeuw niet gebeurde, maar het nam zeker een hogere vlucht.
Het resulteerde in een aantal geweldige series, maar ook in een groot aantal onvergetelijke afleveringen. Onze eerste lijst was een enorme groslijst gebaseerd op het per definitie onbetrouwbare geheugen. Waarom waren nu juist deze afleveringen blijven hangen? Ja, omdat er een hoofdfiguur (of meer) op spectaculaire manier aan zijn einde kwam. In die eerste lijst zaten ook veel eerste afleveringen, waarin een nieuwe wereld overtuigend wordt geïntroduceerd.
Of juist finales van langlopende series, waarbij kijkers zich altijd afvroegen of het slot de serie wel recht deed. Sommige discussies over laatste afleveringen wierpen met terugwerkende kracht een schaduw over de hele kijkervaring. Ook bij de samenstellers van deze lijst.
Neem de laatste aflevering van het vierde seizoen van Dexter (Seizoen 4, aflevering 12: The getaway). Het perfecte slot van een perfect seizoen – dat laatste shot! – met dank aan John Lithgow als de Trinity Killer. Was dit ook de allerlaatste aflevering van Dexter geweest, dan had dat een legendarische finale betekend. Maar inmiddels zijn we zestien jaar voorbij dat hoogtepunt en hebben nog steeds geen afscheid van Dexter en zijn ‘duistere passagier’ genomen. Spoiler: deze aflevering heeft het niet gehaald. Met andere woorden: het is lastig genoeg om een aflevering geheel los van de serie te beoordelen.
Wat kennelijk ook makkelijk bleef hangen zijn episodes die op wat voor manier ook een zijweg van het grote verhaal inslaan. Bekend zijn de zogenaamde ‘bottle episodes’, met een kleine cast, op één locatie, en soms zelfs in één take opgenomen. Ooit bedoeld om kosten te sparen, of een poging van de makers om te kijken hoe rekbaar het publiek of de producent was.
Klassieke bottle is The Chinese Restaurant (1991), aflevering elf uit het tweede seizoen van Seinfeld waarin Jerry, George en Elaine de hele aflevering in een restaurant op hun tafel moeten wachten. Bij latere series speelt het besparingsmotief geen rol meer, met The Bear als een fraai recent voorbeeld van een serie die regelmatig inzoomt op een personage of een andere locatie. Aflevering zeven van het recente vierde seizoen (2025) speelde zich geheel op een huwelijk af, met dus het perfecte excuus om een hele reeks onvergetelijke gastacteurs te introduceren. Zeker een mogelijke kandidaat voor een toekomstige lijst.
Maar we wilden nu juist niet altijd die atypische aflevering kiezen, maar juist die die alle belangrijke personages en verhaallijnen onvergetelijk laat samenkomen. En een ander fenomeen waar we tegenaan liepen: we herinneren ons series die we jarenlang hebben gevolgd (van The Wire tot Game of Thrones) heel anders, intenser wellicht, dan miniseries, hoe briljant ook, die door Netflix in een te bingen portie werden opgediend en die we er op één avond doorheen hebben gejaagd. Daarom ontbreken er soms titels die we van voor naar achteren het beste van het jaar vonden, maar waaruit we nu geen aflevering kunnen lichten.
We waren beducht dat we vermoedelijk allemaal blinde vlekken hadden en dat je in elke ranglijst niet om je eigen particuliere smaak heen kan. We schreven het Volkskrant-seriepanel aan, dat elk jaar meehelpt met de jaarlijsten. Met een open vraag: wat zijn je favoriete afleveringen van de afgelopen 25 jaar? Laten we zeggen dat onze voorlopige groslijst compleet overhoop werd gehaald en een aantal nieuwe titels zich opdrong, die voor een zeer gevarieerde groep mensen belangrijk is geweest.
Na een korte periode van vertwijfeling en bezinning zat er maar één ding op: zoveel mogelijk terugzien, waarbij we ook weer de oude collectie met dvd-boxen indoken – in de jaren nul een gangbare manier om series te bekijken. En nog een kanttekening: streamers zijn geen archieven. Series duiken op, verhuizen en verdwijnen met irritante regelmaat. Een aantal titels die we noemen is (momenteel) niet ergens te zien.
Nee, we zijn niet compleet, en over elke titel op de lijst, en over elke positie op de ranglijst, een kwestie van smaak vs. diep ingeslepen voorkeuren, kan worden getwist. Graag zelfs (zie het mailadres onder het stuk).
We hadden wel een missie. We wilden de Nederlandse serie tot zijn recht laten komen, want de bloeitijd van de serie is ook een Nederlands fenomeen. Peak TV is ook Piek-tv. Het vinden van briljante Nederlandse afleveringen die zich konden meten met het buitenlandse aanbod bleek een van de leukste dingen van het samenstellen van de lijst. En het kostte geen enkele moeite.
Reageren op de lijst? serie@volkskrant.nl
Source: Volkskrant