Aanvankelijk omarmde Mexico-Stad de Amerikaanse migranten die sinds de pandemie massaal voor Mexico kozen. Nu steeds meer Mexicanen de oplopende huren niet kunnen betalen, neemt de woede toe. ‘Wegwezen gringos!’, klinkt het bij de mars tegen gentrificatie.
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
Verstopt achter grote Mexicaanse en Palestijnse vlaggen treffen de leden van het Jongerenfront voor Woonruimte de laatste voorbereidingen voor hun protestmars. Ze trekken doeken voor hun gezichten en bivakmutsen over hun hoofden. Wie het opneemt tegen de politie van Mexico-Stad, doet dat liever onherkenbaar.
‘Ben je gespannen?’, vraagt de 22-jarige Diego aan zijn strijdmaatje, de jonge trans vrouw Valentina. ‘Oef man, er is heel veel politie. En ik hoor dat er verderop militairen op ons wachten.’ Ze ademt hard uit en schudt de spanning van zich af. Valentina verbergt haar geblondeerde haren en roze bril niet voor de autoriteiten. Op haar linkerarm staan een hamer en sikkel getatoeëerd.
Het is zaterdagmiddag, hartje Mexico-Stad. Vandaag vindt in de Mexicaanse hoofdstad een mars plaats tegen gentrificatie: dat pijnlijke demografische fenomeen waarbij rijken oprukken in steden en buurten en het leven onbetaalbaar maken voor de oorspronkelijke bewoners. Veel Mexicaanse hoofdstedelingen zijn het zat. Dit is de derde manifestatie in een maand tijd.
De Mexicaanse woede richt zich vooral tegen de vele Amerikanen die in recente jaren Mexico ontdekten als een betaalbare en aangename plek om te leven en remote te werken. In 2020 woonden volgens het Mexicaanse statistiekbureau bijna 800 duizend Amerikanen in Mexico. Het Amerikaanse State Department schatte eind 2024 het aantal Amerikaanse burgers in het zuidelijke buurland op 1,6 miljoen. De Amerikaanse migranten drijven de prijzen op in toeristische regio’s als Baja California, Oaxaca en Yucatán, maar ook in de beste wijken van Mexico-Stad.
Inwoners van de hoofdstad hebben geen statistieken nodig om te weten wat er in de afgelopen vijf jaar is gebeurd: met de pandemie arriveerden de ‘thuiswerkende’ Amerikanen. Mede dankzij hun aanwezigheid kost een huurappartement met twee kamers in de populaire wijken Condesa en Roma tussen de 1.500 en 2.500 euro per maand. Het Mexicaanse minimumloon is nog geen 400 euro per maand.
Op de brede stoep voor het hemiciclo, het halfronde monument ter ere van oud-president Benito Juárez, verzamelen zich demonstranten van allerlei pluimage. Communistische jongens en meisjes in zwarte kleding en Fidel-petjes. Een groep feministische vrouwen die zichzelf Vulvam noemen. Maar ook aanwezig zijn enkele oudere stedelingen die de roep van de jongeren steunen.
Jurist María Rodríguez Montoya (‘65 goed geleefde jaren’) wappert met een klein Mexicaans vlaggetje. ‘De gringos (een denigrerende term voor Amerikanen, red.) komen met hun dollars en krijgen voorrang’, verzucht ze. De onvrede zit extra diep nu in de Verenigde Staten Mexicaanse migranten worden opgejaagd en uitgezet door president Donald Trump. ‘Is Trump niet zelf kind van migranten?’
Aan de overkant van de straat neemt een lange colonne politieagenten haar positie in. Het stadsbestuur heeft geen peso gespaard om vernielingen te voorkomen. Bij eerdere marsen gingen stenen door de ruiten van hippe koffietentjes (het wereldwijde symbool van de digital nomad) en werden Amerikaanse toeristen en expats agressief bejegend. Dit keer zijn overal langs de beoogde marsroute schotten en dranghekken geplaatst. Op de hekken spuiten de demonstranten leuzen als ‘Fuera gringos!’ (Amerikanen opzouten) en ‘Habla español putos’ (Spreek Spaans, hoeren).
Nadat de politie vergeefs probeert om de leiders van de demonstratie te arresteren (‘De mars is nog niet eens begonnen, klootzakken!’), begeeft wethouder Fadlala Akabani zich tussen de activisten. De jongeren zijn welkom aan dialoogtafels, zegt hij. ‘Wij willen spreken met burgemeester Clara Brugada’, reageert Valentina. ‘Werd u gestuurd door het stadsbestuur of door de Yankees?’
Toch heeft het machtsvertoon succes. De manifestatie blijft met een paar honderd deelnemers klein, de politie is veruit in de meerderheid. De mars zou aanvankelijk eindigen bij de Amerikaanse ambassade, maar de geschrokken demonstranten zetten bij nader inzien koers richting het Zócalo, het centrale plein waar het stadsbestuur en het Nationale Paleis zijn gevestigd.
Aan twee kanten geflankeerd door agenten in gevechtstenue lopen de activisten door het oude centrum en roepen leuzen tegen hun eigen overheid en tegen het Israëlische geweld in Gaza. Tussen het scanderen door vertelt activistenleider Valentina (‘jonger dan 30’) hoe ze zelf ook door stijgende huren vanuit centrale wijken naar de rand van de stad werd verdreven. ‘Je contract wordt simpelweg niet vernieuwd.’
Een ontmoeting met burgemeester Brugada of president Claudia Sheinbaum, beiden lid van de linkse regeringspartij Morena, krijgen de demonstranten niet. De politici trekken aan het langste eind: ze voorkomen een grote manifestatie voor de Amerikaanse ambassade, iets wat Sheinbaum in de tarievenoorlog met Trump slecht zou uitkomen.
President Sheinbaum was tot vorig jaar burgemeester van Mexico-Stad. In die rol omarmde ze in 2022 huurplatform Airbnb nog als middel om kapitaalkrachtige buitenlanders naar de stad te trekken. Begin deze maand, na de eerste protestmars, veranderde ze van mening. ‘Het speculeren met huurappartementen vindt voornamelijk plaats via digitale platformen’, zei ze zonder haar eigen rol daarin te memoreren. ‘We zoeken naar manieren om dit te reguleren.’
Aan het eind van de middag staan de demonstranten voor een dilemma: ze willen naar huis, maar vrezen alsnog te worden opgepakt zodra hun groep uiteenvalt. Een metrostation biedt uitkomst. De jongeren vluchten de tunnel in, de politie volgt, er vallen klappen. Dan verdwijnen de activisten in de metro.
In een wagon kleden ze zich om en plakken pamfletten op de ruiten. Boven een tekening van een Azteek die een mens offert, staat een tekst in het Engels: ‘Dit staat je te wachten, onverantwoordelijke buitenlander.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant