De wetenschapsredactie beantwoordt kleine en grote vragen die lezers bezighouden. Deze week: waarom zeeën naar een bepaalde kleur worden vernoemd.
schrijft voor de Volkskrant over historische onderwerpen.
Welke kleur heeft de zee? De Noordzee is grijs. Maar hoe zit dat met de Zwarte Zee, wilde lezer Rens Heruer weten. Die is ogenschijnlijk verre van zwart. Waar komt dan die naam vandaan?
Om te beginnen bij het begin: de Zwarte Zee heeft in de loop der eeuwen uiteenlopende namen gehad. Volgens de 19de-eeuwse Dictionary of Greek and Roman Geography noemden de Oude Grieken de binnenzee aanvankelijk Pontos Axeinos (Πόντος Ἄξεινος), wat ongeveer ‘Ongastvrije Zee’ betekent. Die naam zou verwijzen naar het slechte weer én naar de vijandige kustbewoners, die niet zaten te wachten op bezoekjes van Griekse zeevaarders.
Toen na verloop van vele eeuwen de Zwarte Zeekust bevolkt raakte met Griekse kolonisten (waarmee de Grieken trouwens bevestigden dat de oorspronkelijke bewoners terecht achterdochtig waren geweest), veranderde de naam in Pontos Euxinus (Πόντος Εὔξεινος) – de Gastvrije Zee.
Vanaf de middeleeuwen duikt de naam Zwarte Zee op in de literatuur. Voor die naam zijn een aantal verklaringen: het water van de Zwarte Zee is minder helder dan dat van de Middellandse Zee en daardoor oogt het donkerder. Een andere mogelijkheid is dat zeevaarders de naam gebruikten vanwege de najaars- en winterstromen in het gebied – een variant op de ‘Ongastvrije Zee’.
Het is ook mogelijk dat er een soort etymologische kortsluiting is geweest bij de naamgeving. Het oorspronkelijke Griekse Axeinos lijkt sterk op de Perzische naam: Axšaina, en dat betekent gewoon donkerblauw of zwart. Het is denkbaar dat de Zwarte Zee altijd al zwart heette.
Er zijn nog een paar andere kleurvernoemde zeeën. Allereerst de Rode Zee, die haar naam dankt aan de rode cyanobacteriën in het water. De Gele Zee dankt haar naam aan het sediment dat wordt aangevoerd vanuit de Gele Rivier. Gemiddeld stroomt via de rivier iedere vijf seconden het equivalent van een volle vrachtwagen klei- en lössdeeltjes in zee, waardoor het water een bruingele kleur krijgt. Op satellietfoto’s is goed te zien hoe het sediment tot mijlen en mijlen uit de kust het zeewater kleurt.
De Witte Zee, in Noord-Rusland, tussen het Kola-schiereiland en de stad Archangelsk, was tot voor kort zes maanden per jaar dichtgevroren, wat een prima verklaring lijkt voor de naam.
Zelf een vraag voor deze rubriek? Mail naar willenweten@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant