is econoom en publicist.
Het regeerakkoord dat we dezer weken bij elkaar bedenken voor het middenkabinet dat er hopelijk wel, maar waarschijnlijk niet zal komen na de Kamerverkiezingen van 29 oktober, zal een kloeke passage moeten bevatten over de vergrijzingskosten. Die vormen namelijk een serieus probleem, en anders dan het wegkijkkabinet-Schoof dient het middenkabinet straks de serieuze problemen (van Nederland) aan te pakken.
Welk probleem dan? We verhogen toch de hele tijd de AOW-leeftijd? Dat was toch klaar? Helaas. Nederland vergrijst tot pakweg 2040 steeds verder: steeds meer gepensioneerden ten opzichte van werkenden, en de ‘dubbele vergrijzing’ – een steeds groter aandeel tachtigplussers – is ook al begonnen. De vergrijzing leidt tot omvangrijke stijging van de zorgkosten (waarover een andere keer meer) én van de kosten van de AOW. De AOW-leeftijd verhogen heeft een deel van het financiële probleem opgelost – niet alles.
De kosten van de AOW stijgen van 4,7 procent van het nationaal inkomen in 2025, via 5 procent in 2030 naar 5,7 procent in 2040. Dat is, in euro’s van vandaag, in 2040 dik 10 miljard aan extra kosten. Was dit nou de enige voorzienbare kostenstijging voor de langere termijn, dan kon je daar vast een mouw aan passen. Maar, zeggen de economische topambtenaren verzameld in de Studiegroep Begrotingsruimte in hun recente advies aan het toekomstige kabinet: op de langere termijn zijn ook nog tientallen miljarden nodig voor de klimaat- en energietransitie, nog afgezien van de plens geld die vernieuwing van het belastingstelsel zal vragen. Het huidige AOW-beleid is in de huidige vorm onhoudbaar.
Kernvraag: wie betaalt? Alleen werkenden betalen AOW-premie. En dat gaat echt over forse bedragen, namelijk maximaal een kleine 7.000 euro premie bij een bruto jaarinkomen van 38 duizend euro. Toch zijn die premie-inkomsten al jaren onvoldoende om de AOW-uitkeringen van te betalen. De overheid betaalt daarom mee vanuit de belastinginkomsten. Inmiddels komt meer dan de helft van de AOW-uitkeringen uit de schatkist.
Door de vergrijzing krijgen we de komende jaren steeds meer AOW-gerechtigden, maar niet (veel) meer werkenden. Een steeds groter deel van de AOW zal daarom uit de schatkist (moeten) worden betaald.
Dit moet anders, adviseren de economisch topambtenaren. ‘Van alle leeftijdsgroepen’, schrijven ze, ‘hebben gepensioneerden het hoogste mediane vermogen en het minste risico op armoede.’ Mensen met alleen (een onvolledige) AOW, al dan niet in combinatie met een klein pensioen, zijn de risicogroep. Maar die groep is klein. Het ambtelijke voorstel is daarom ‘om de AOW-premie ook in te voeren voor AOW-gerechtigden’. Zo kan een groot deel van de oplopende AOW-kosten worden opgevangen, zonder dat dit ‘raakt aan ouderen die afhankelijk zijn van alleen de AOW of een beperkt aanvullend pensioen’. In te voeren met kleine stapjes, zodat over achttien jaar alle mensen met inkomen naar draagkracht gezamenlijk de AOW-kosten betalen.
Hogere lasten! Voor gepensioneerden! Dat is toch zeker electorale zelfmoord? Nou, het kan ook anders hoor. Dit voorstel regelt de betaalbaarheid van het huidige AOW-niveau. De AOW-uitkering in de toekomst verlagen kan natuurlijk ook. Maakt voor de schatkist niet uit. Maar dan is (ook) de risicogroep de pineut. Armoede! Bij gepensioneerden! Zou dat electoraal beter zijn?
Hier is het laatste woord vast nog niet over gezegd. Maar laat één ding duidelijk zijn: dit soort vraagstukken lost zichzelf niet op. Ook hiervoor hebben we een serieus kabinet nodig.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen. Frank Kalshoven is econoom en publicist. Reageren? E-mail: frank@frankkalshoven.nl.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns