De Europese asielministers willen dwang en drang bij het uitzetten van uitgeprocedeerde asielzoekers. Nu vertrekt in de EU gemiddeld 20 procent van de migranten na een rechterlijk vonnis, en dat percentage moet omhoog. In Nederland bedraagt de terugkeer 7 procent, het laagste van Europa.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Minister David van Weel (Justitie) noemde het lage terugkeerpercentage in Europa ‘funest voor het asielsysteem’. Het leidt er volgens hem toe dat migranten blijven komen, ook als hun kans op een verblijfsvergunning nihil is. De Europese bewindslieden gaven dinsdag steun aan het voorstel van de Europese Commissie om het uitzettingspercentage fors te verhogen door middel van dwingende maatregelen, inclusief zogeheten terugkeerhubs buiten Europa.
De verschillen bij terugkeer tussen de lidstaten zijn groot. Zowel in 2024 als in het eerste kwartaal van dit jaar staat Nederland met circa 7 procent onderaan de lijst. Estland doet het veel beter met een terugkeerpercentage van boven de 80 procent. Ook Malta, Cyprus en Oostenrijk zitten ver boven het EU-gemiddelde.
Waarom Nederland het zo slecht doet, kon Van Weel niet direct verklaren. Hij denkt dat het komt door de vele beroepsmogelijkheden in Nederland en het gebrek aan mensen om de asielzaken te behandelen.
Europees Commissaris Magnus Brunner (Migratie) noemde verhoging van het terugkeerpercentage ‘een lakmoesproef’ voor een geloofwaardig Europees asielsysteem. Hij wilde zich niet vastpinnen op een streefdoel, ‘maar alles is beter dan wat we nu hebben’.
EU-voorzitter Denemarken beloofde alles op alles te zetten om nog dit jaar een akkoord te bereiken tussen de lidstaten over het voorstel voor een nieuwe terugkeerwet. ‘We hebben geen tijd meer verliezen’, zei Brunner. Naast de EU-landen moet ook het Europees Parlement akkoord gaan.
Het terugkeervoorstel voorziet onder meer in de plicht voor uitgeprocedeerden om mee te werken aan hun terugkeer. Doen ze dat niet, dan mogen ze worden gekort op eventuele toelagen voor eten en onderdak. Griekenland gaat nog een stap verder en wil mensen tot vijf jaar kunnen opsluiten als ze illegaal in het land verblijven.
De Commissie geeft lidstaten de mogelijkheid afspraken te maken met landen buiten Europa om uitgeprocedeerden over te nemen. Deze terugkeerhubs fungeren dan als tussenstop voor mensen tot hun land van herkomst ze terugneemt.
Nederland praat al langer met Oeganda over zo’n constructie. Volgens minister Eddy van Hijum (Migratie) is dit ‘het meest uitgewerkte proefproject’ van alle EU-landen, maar aan een tijdstip over afronding van de gesprekken waagde hij zich niet. Wel benadrukte hij dat als Oeganda daadwerkelijk uitgeprocedeerde asielzoekers van Nederland overneemt, het aanvankelijk om kleine aantallen zal gaan. De mensenrechten moeten in de hub volledig worden gerespecteerd.
De EU-landen zijn het steeds meer eens over een strengere aanpak van de asielinstroom. Duitsland, dat onder vorige regeringen een gematigde opstelling had, schaart zich nu ook onder de hardliners. ‘Duitsland is niet langer het remblok. Wij lopen voorop in de strijd tegen illegale migratie’, zei minister Alexander Dobrindt van Binnenlandse Zaken. Vorige week belegde hij een mini-migratietop in zijn land met gelijkgezinde collega’s om zich te beraden op nieuwe, nog strengere migratiewetten.
In het vorige week gepresenteerde voorstel voor de volgende EU-begroting (2028-2034), trekt de Commissie 81 miljard euro uit voor migratie, grensbewaking en veiligheid. Dat is drie keer zoveel als in het huidige budget. Zo krijgt Frontex, het EU-agentschap voor de bewaking van de buitengrenzen, miljarden euro’s extra.
Brunner prees zichzelf gelukkig dat hij zes maanden geleden als commissaris is begonnen, op het moment dat de politieke wind rond migratie is gedraaid. ‘Tien jaar na de migratiecrisis zijn we het eindelijk eens’, aldus Brunner. Het nieuwe Europese migratiepact treedt na jaren onderhandelen volgende zomer in werking. Over de terugkeer wordt nu gesproken. Ook proberen EU-landen afspraken te maken met landen buiten Europa om de hele asielprocedure daar te laten plaatsvinden.
Opvallend is dat de acute noodzaak voor vergaande migratiebeperkingen afneemt. De eerste helft van dit jaar daalde volgens Frontex het aantal irreguliere grensoverschrijdingen naar de EU met 20 procent. Alleen voor Kreta is de trend andersom. In 2024 nam het aantal onrechtmatige grensoverschrijdingen met 38 procent af. Volgens de bewindslieden is wat de mensensmokkelaars doen nog steeds onacceptabel. Brunner: ‘Wij moeten beslissen wie binnenkomt, niet de smokkelaars.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant