De Space Expo in Noordwijk toont een 4,6 miljard jaar oude Gibeon-meteoriet, binnenkort te koop. Hoort zo’n buitenaardse klomp ijzer in een privécollectie, of is het publiek erfgoed? ‘Het is wat de gek er uiteindelijk voor geeft.’
is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincie Zuid-Holland.
De een ontwaart er een vrouwentorso in, de ander een Paaseilandbeeld en weer een ander ziet gewoon een grauwe homp ijzer. Hier, in de Space Expo, staat de 4,6 miljard jaar oude Gibeon-meteoriet uitgestald, die binnenkort onder de hamer gaat. De 12-jarige Abel en zijn moeder Boukje Brink (51) zijn er speciaal voor naar Noordwijk gekomen.
Abel en zijn moeder zijn groot fan van de Britse televisieserie Doctor Who, over de avonturen van een buitenaards wezen dat door tijd en ruimte reist. Ze hoefden dus niet lang na te denken toen ze maandagochtend op het nieuws hoorden dat ze dit buitenaardse gevaarte van 240 kilogram met eigen ogen konden aanschouwen – en het zelfs mogen aanraken.
‘Hier zit een random gaatje’, zegt de nieuwsgierige Abel tegen zijn moeder. Voorzichtig steekt hij zijn vinger in een van de holtes van de meteoriet. Het liefst zou hij het ding mee naar huis nemen. Als hij hoort dat de veilingmeester op een bedrag van rond de miljoen euro rekent, slikt hij even. ‘Ik heb nu maar 60 euro. Vlak na mijn verjaardag had ik op mijn hoogtepunt 160 euro, maar toen heb ik een Lego-ruimteschip gekocht. Ik kan de meteoriet dus niet betalen.’
Abel komt dus helaas niet in aanmerking voor de grootste ijzermeteoriet die ooit op een veiling is aangeboden. De meteoriet is miljarden jaren geleden gevormd in de planetoïdengordel tussen Mars en Jupiter. Bij een kosmische botsing brak de oorspronkelijke planetoïde in stukken, waarna een fragment van zo’n 26 duizend kilo in de richting van de aarde werd geslingerd.
Tijdens de afdaling in de dampkring is de steen door de hoge snelheid en de extreme hitte die door de wrijving ontstaat, in kleinere stukken afgebroken. 10 tot 30 duizend jaar geleden kletterde deze meteorietenregen neer in het zuiden van het huidige Namibië, bij het dorp Gibeon. De inslag moet voor eventuele mensen ter plaatse een bizarre en apocalyptische ervaring zijn geweest, maar van het uitsterven van soorten, zoals bij de dinosauriërs, was bepaald geen sprake.
Er zijn nog grotere en zwaardere Gibeon-meteorieten, maar die zijn volgens Philippe Schoonejans, bestuurslid van de Space Expo, niet te verkrijgen. ‘Die zijn niet te koop of liggen nog op hun oorspronkelijke vindplaats en mogen niet meer geëxporteerd worden. Dat heeft Namibië sinds 2004 verboden.’
De steen in de Space Expo belandde aanvankelijk bij een meteorietenlab in Arizona, en kwam pas zo’n twintig jaar geleden in het bezit van de Sterrenwacht Mercurius in Dordrecht. Die wil de steen nu laten veilen om hun expositie te vernieuwen en een nieuw planetarium te kunnen realiseren.
De Space Expo kwam in het spel toen de sterrenwacht de steen wilde laten certificeren door een expert. Daarvoor werd een monster van 20 gram van de meteoriet afgehaald voor wetenschappelijk onderzoek. Nadat de echtheid werd bevestigd, vroeg de Dordtse sterrenwacht de Space Expo ook om een veiling te organiseren.
‘Daar hebben we dit programma omheen gebouwd’, aldus Schoonejans. ‘We wilden iets speciaals doen. Je krijgt zelden de kans om iets aan te raken dat zo oud is als de aarde zelf.’
De Duitse toerist Lars Rosenbaum (42), die de Space Expo samen met zijn zoons bezoekt, strijkt ook even met zijn hand over de meteoriet. ‘Als ik het geld had, zou ik ’m kopen’, zegt hij beslist. ‘Dan was ik zo ongeveer de enige ter wereld met een Gibeon-meteoriet geweest.’
Maar hoort de meteoriet eigenlijk wel in een privécollectie thuis? De Nama-bevolking in Namibië was ooit de eerste die de meteoriet ontdekte. Zij gebruikten het ijzer om gereedschappen en wapens te maken, zoals de punten van hun werpspiezen.
Ook dichten zij de meteorieten, waarvan inmiddels zo’n 120 brokstukken bekend zijn, magische kwaliteiten toe. ‘De inheemse bevolking noemde het de Genius Stone’, zegt Schoonejans. ‘De steen zou de uitwisseling tussen de beide hersenhelften verbeteren en daarmee ook de menselijke creativiteit bevorderen.’
Aangezien de Britten in 1836 stukken meteoriet naar Londen verplaatsten om te kunnen onderzoeken – en bevestigen dat het om buitenlands materiaal ging – en het feit dat de meteorieten in tal van westerse landen te vinden zijn, ligt de verdenking van koloniale buit toch voor de hand.
Maar volgens de organisatoren is dit geen roofkunst. Schoonejans en de veilingmeester wijzen erop dat de meteoriet ooit is verkocht door de Namibiërs. ‘Het is bovendien ook geen product dat de inheemse Namibische bevolking zelf heeft vervaardigd en dus hun cultuur weerspiegelt, deze meteoriet is toevallig daar terechtgekomen.’ Volgens hen hebben zij er ook enorm van geprofiteerd dat de meteorieten inmiddels zijn gecertificeerd. ‘Daarom is de waarde van Gibeon-meteorieten alleen maar verhoogd.’
De meteoriet in de Space Expo gaat onder de hamer bij veilinghuis Hessink. Zij hebben ervaring met het veilen van bijzondere objecten, aldus veilingmeester Bradley Hessink. ‘Van dinosauruseieren tot skeletten van holenberen.’
Hessink hoopt op verzamelaars of musea die geïnteresseerd zijn in de meteoriet, maar sluit niet uit dat een ‘vastgoedmagnaat in een of andere penthouse in New York’ zijn slag slaat. ‘Het is wat de gek er uiteindelijk voor geeft’, zegt Schoonejans.
Dat zou Space Expo-bezoeker Tom Soer (45) uit Hengelo toch zonde vinden. ‘Dit ding heeft gewoon de dampkring overleefd… heel jammer als het als prestige-object in een privécollectie verdwijnt.’ Hij ziet even aan hoe andere bezoekers zich ook vergapen aan de meteoriet. ‘Eigenlijk zou hij hier permanent moeten blijven, zodat het publiek er ook van kan genieten.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant