Het kabinet legt het gebruik van staalslakken, een restproduct van de staalindustrie, een jaar lang aan banden. In dat jaar worden de risico’s en alternatieven onderzocht. De staalslakken worden gebruikt voor versteviging van dijken, vaargeulen, wegen, fietspaden en speeltuinen.
is regioverslaggever Zuid-Nederland van de Volkskrant.
Demissionair staatssecretaris Thierry Aartsen (Milieu, VVD) laat in een Kamerbrief weten dat hij ‘per direct op de pauzeknop’ drukt als het gaat om toepassingen waarbij het restproduct van Tata Steel in contact kan komen met mens en dier. Voor overig gebruik, zoals de verwerking van staalslakken in betonsteen, beton en asfalt, komt een vergunningplicht.
Aartsen komt met de tijdelijke stop tegemoet aan een wens van de Tweede Kamer. Die nam begin juni een motie aan om te stoppen met het gebruik van staalslakken totdat dit voor mens en milieu veilig is. Tot dat moment was het standpunt van het kabinet dat het steenachtige bijproduct dat ontstaat bij de omzetting van ruwijzer naar staal, veilig kon worden toegepast, mits dat volgens de voorschriften gebeurde.
De Kamer reageerde op tal van berichten uit de media over locaties waar de staalslakken hebben geleid tot gezondheidsproblemen zoals huidirritatie en bloedneuzen. Vooral de gevolgen van het gebruik in speeltuinen in Den Haag, waar omwonenden tranende ogen en hoestbuien kregen en kinderen neusbloedingen, maakten indruk op Kamerleden.
Ook bleek uit, volgens Aartsen, ‘alarmerende rapporten’ van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) en de Rekenkamer dat het gebruik van het product meer risico’s met zich meebrengt dan eerder aangenomen.
Complicatie bij die onderzoeken was dat pas volgend jaar een meldingsplicht geldt voor de verwerkers van staalslakken. Daardoor weten gemeenten, RIVM en ILT niet waar in Nederland het restproduct is gebruikt. Bovendien heeft de overheid het gebruik ervan gestimuleerd als voorbeeld van de circulaire economie, waarbij ‘afval’ zoveel mogelijk wordt hergebruikt en aldus formeel geen afval meer is, maar, in dit geval, bouwmateriaal.
Jaarlijks produceert Tata Steel circa 500 miljoen kilo staalslakken, goed voor 20 duizend vrachtwagens. Het staalbedrijf wil er zo graag van af dat het potentiële afnemers volgens het ILT een ‘prikkel’ biedt door mee te betalen aan de logistieke kosten. Door die bijdrage zijn staalslakken nóg goedkoper bouwmateriaal dan alternatieven zoals zand en grind.
Een van de bekendste voorbeelden van het gebruik van staalslakken is Eerbeek, waar op een oude stortplaats 230 duizend ton is gelegd van het materiaal. Op die laag kwamen zonnepanelen. Onmiddellijk na de storting in 2019 kregen omwonenden gezondheidsklachten door het opwaaiende stof van de staalslakken. Bovendien kwamen bij hevige regenval zware metalen in het grondwater terecht. Dan overstroomde de ringgracht die om de bult was gegraven om vervuild water op te vangen en af te voeren.
Het RIVM zag in eerder onderzoek verschillende voorbeelden van verkeerd gebruik van staalslakken waardoor volksgezondheid en milieu in het geding komen. De oorzaken, concludeerde het RIVM, zaten hem in het niet voldoen van wet- en regelgeving én het ontbreken van toezicht op de naleving ervan.
In 2019 constateerde het waterschap Rivierenland dat liefst 670 duizend ton staalslakken niet op de voorgeschreven wijze was verwerkt om een geluidswal te maken bij het Gelderse Spijk. Sindsdien ervaren omwonenden milieu- en gezondheidsproblemen.
In Urk werden staalslakken onoordeelkundig gebruikt als fundering onder een parkeerplaats, en kleurde een naastgelegen sloot wit van de verontreiniging.
Rijkswaterstaat gebruikt de staalslakken om dijken rondom de Oosterschelde te verzwaren. Het spul heeft de holtes tussen de basaltblokken gevuld, wat funest bleek voor de daarin gevestigde soorten. Ook hebben oesters moeite om zich op de gladde staalslakken vast te zetten.
Bovendien is niet duidelijk of schadelijke stoffen vrijkomen als staalslakken in (zee)water liggen. Al met al pleit de provincie Zeeland ervoor het gebruik ervan te stoppen totdat alle gevolgen duidelijk zijn. Daarmee gaat de provincie verder dan staatssecretaris Aartsen die op basis van onderzoek stelt dat staalslakken nog wel in groot oppervlaktewater kunnen worden gebruikt.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant