Natuurlijk mineraalwater Nestlé filtert al jaren illegaal het ‘natuurlijke mineraalwater’ van onder meer Perrier. Het fraudeschandaal toont een breder probleem: de vervuiling van Europees grondwater.
De bekende groene fles met ‘natuurlijk mineraalwater’ van Perrier, een merk van Nestlé. Foto Fred Tanneau/AFP
Plotseling vertrekt het gezicht van Laurine, de museumgids van watermerk Perrier. Met grote ogen leest ze van een telefoonscherm een zojuist gepubliceerd nieuwsbericht: het Franse hoofdkantoor van Perriers moederbedrijf Nestlé is binnengevallen door het Bureau voor de Bestrijding van Milieu- en Volksgezondheidsmisdrijven. „Ik ga meteen informeren”, sputtert de jonge vrouw – Nestlé wil niet dat haar achternaam genoemd wordt. Meer wil ze er niet over kwijt.
Zo komt er een rommelig einde aan de zorgvuldig geregisseerde rondleiding die Laurine daarvoor gaf langs de tussen wijnranken en olijfbomen gelegen bron van Perrier, vlakbij het Zuid-Franse slaapstadje Vergèze. De tour leidt langs een put waar het water bubbelend uit de grond komt en een productielijn waar groene flesjes worden gevuld en geëtiketteerd. In een smetteloze museumruimte wordt Perriers geschiedenis verteld: hoe vulkanisch gas het water doet bruisen, hoe Julius Caesar uit de bron zou hebben gedronken, hoe Napoleon III in 1863 het label ‘natuurlijk mineraalwater’ gaf.
Goeddeels dankzij dit label kan Nestlé Perrier voor honderd à vierhonderd maal de prijs van kraanwater verkopen. Maar Perrier dreigt deze waardevolle stempel nu te verliezen: het Zwitserse levensmiddelenbedrijf ligt onder vuur omdat het bij de productie van Perrier en een aantal andere watermerken al jarenlang bij wet verboden filtermethoden gebruikt.
De ingang van de Perrierfabriek in Vergèze.
Het logo van mineraalwatermerk Perrier staat groot op het Stephane Diagana Stadion in het Zuid-Franse Vergèze, waar ook de Perrierfabriek staat.
De zaak kwam begin 2024 aan het licht toen Le Monde en Radio France onthulden dat Nestlé het bronwater van onder meer Perrier jarenlang had gefilterd met koolstof- en UV-filters. Het filteren of anderszins behandelen van ‘natuurlijk mineraalwater’ is op een paar uitzonderingen na verboden onder EU-wetgeving omdat dit de microbiologische samenstelling beïnvloedt en het water dus niet meer ‘natuurlijk’ is. Nestlé doet het toch, omdat het Perrier-water bij controles herhaaldelijk te vies werd bevonden. Er werden te veel chemische stoffen en fecale bacteriën (uit ontlasting van mensen en dieren) aangetroffen.
In 2021 informeerde Nestlé het Franse ministerie van Industrie over zijn praktijken, nadat een klokkenluider bekendmaakte dat concurrent Alma vergelijkbare filters gebruikte. Nestlé kwam met een alternatief: fijne microfilters. Ook het gebruik daarvan is bij de productie van mineraalwater verboden, toch werd het plan goedgekeurd door de Franse autoriteiten – topambtenaren tot aan de rechterhand van president Emmanuel Macron waren betrokken.
Dankzij deze deal met de autoriteiten kon Nestlé doorgaan met de productie en verkoop van heimelijk gefilterd water. De fraude leverde het concern ruim 500 miljoen euro op, zo becijferde een parlementaire onderzoekscommissie half mei. Zij concludeerde ook dat Nestlé zijn consumenten heeft misleid met medewerking van de staat. Perrier is „simpelweg geen natuurlijk mineraalwater meer”, aldus de Socialistische senator Alexandre Ouizille. „We kunnen het niet meer zo noemen, want het is een kwaliteitslabel met een prijskaartje.”
Een dop van een Perrier-fles met het merklogo erop.
Dit wil niet zeggen dat Perrier niet veilig te drinken is – een Nestléwoordvoerder benadrukt dat het bedrijf er alles aan doet om „de productveiligheid te garanderen” en dat er sinds begin 2025 geen besmettingen meer zijn vastgesteld in de vier putten die het nog gebruikt (een vijfde wordt vanwege een besmetting begin vorig jaar niet meer aangeboord). Ook met de filters is an sich niets mis, zegt de in waterzuivering gespecialiseerde onderzoekster Roberta Hofman-Caris van het Nederlandse KWR Water Research. „Koolstof- en UV-filters zijn elegante manieren om water te zuiveren omdat ze de smaak niet verslechteren – wat chloor bijvoorbeeld wel doet. In Nederland worden deze filters ook gebruikt voor de zuivering van kraanwater.”
Ook de momenteel gebruikte microfilters zijn niet schadelijk, hoewel ze wel minder effectief zijn omdat ze virussen en stoffen als PFAS niet uitfilteren. Dit is volgens Nestlé geen probleem: de woordvoerder benadrukt dat er nooit virussen zijn vastgesteld bij de Perrier-bron en dat de PFAS-waarden in de bron „onder de drempelwaarden” zijn. „Het probleem is niet zozeer de filter, maar dat mensen zich bedonderd voelen omdat ze dachten dat ze ‘puur natuur’ water dronken”, zegt Hofman-Caris.
In het Perriermuseum rijst niet het beeld van met poepbacteriën besmet of illegaal behandeld water, maar van een chique en zelfs helend drankje. Het deel van het productieproces waar de filters gebruikt worden, is niet open voor publiek – zoals het eerder verhuld werd voor medewerkers van de gezondheidsinspectie. Des te meer ruimte is er voor de geschiedenis van de waterbron als thermaal bad voor de Europese elite en het feit dat Perrier-water ooit werd voorgeschreven als medicijn.
Gids Laurine vertelt ook over maatregelen die zijn getroffen om de bron te beschermen: zo worden omliggende boeren sinds 1994 aangemoedigd biologische landbouw uit te voeren – op 90 procent van de grond rondom de bron gebeurt dit inmiddels. „Dit is goed voor de waterkwaliteit omdat bij biologische landbouw geen pesticiden worden gebruikt”, zegt Hofman-Caris. „Maar het kan zijn dat het grondwater besmet is door bestrijdingsmiddelen die jaren geleden gebruikt zijn: het duurt een tijd voordat die middelen doorsijpelen.”
Verrast was Hofman-Caris niet door het nieuws dat Nestlé filters gebruikt. „Wereldwijd is het steeds moeilijker om grondwaterbronnen te vinden die niet vervuild zijn: door landbouw zijn er bestrijdingsmiddelen in het grondwater gekomen, bij gemengde rioolsystemen [waarbij afvalwater en regenwater samen worden afgevoerd] komen er bij overstorten tijdens hevige regenbuien fecale en andere bacteriën uit het riool terecht in het oppervlakte- en grondwater. En we hebben te maken met PFAS-besmettingen uit onder meer de industrie. Dus je ontkomt bijna niet meer aan grondwater zuiveren.”
Klimaatverandering speelt ook een rol. „Het vaker optreden van extreem weer zoals droogte, hittegolven en hevige regenval zorgt voor een verslechtering in waterkwaliteit”, zegt hoogleraar Waterkwaliteit en Duurzame Watersystemen aan de Universiteit Utrecht Michelle van Vliet. „Tijdens droogte is er minder water beschikbaar om verontreinigingen te verdunnen, waardoor concentraties hoger worden. En tijdens hevige regen kunnen riooloverstorten of afspoeling van meststoffen en bestrijdingsmiddelen zorgen voor problemen met waterkwaliteit.”
Een archieffoto van de Perrierfabriek in Vergèze uit 1920.
Het schandaal rondom Perrier gaat dan ook verder dan een simpele fraudekwestie: het toont hoe slecht het Europese grondwater eraan toe is. Ook de waterkwaliteit van meren en rivieren holt achteruit. „Veel EU-landen halen de waterkwaliteitsdoelen van de Europese Unie niet”, zegt Van Vliet. Ze wijst op een rapport waaruit blijkt dat in 2021 slechts 77 procent van het Europese grondwater in een ‘goede chemische status’ verkeerde. Dit terwijl twee derde van al het drinkwater in de EU uit grondwater komt.
Ook onderstreept het schandaal dat natuurlijk mineraalwater anno 2025 niet schoner is dan kraanwater – eerder het tegenovergestelde. Omdat zoveel Europeanen hun leven lang kraanwater drinken moet dat kraanwater aan veel meer veiligheidseisen voldoen, legt Hofman-Caris uit. „Er zijn tachtig parameters waar kraanwater op wordt getest, voor flessenwater gelden er maar vijftien.”
Ook de ‘natuurlijke mineralen’ in water als dat van Perrier zijn niet zo bijzonder als het merk de consument wil doen geloven: „Dat is puur marketing. Ook in kraanwater zitten mineralen als calcium en magnesium, die in principe uit de grond komen. Het enige verschil is dat de smaak iets anders kan zijn per bron”, zegt Hofman-Caris. Sowieso is er feitelijk geen verschil tussen bronnen voor ‘gewoon’ grondwater en die voor ‘natuurlijk mineraalwater’. „In de buurt van Utrecht wordt bijvoorbeeld flessenwater van het merk Bar-le-Duc gewonnen uit een grondwaterlaag waar ook water uit wordt gehaald waar Vitens kraanwater van maakt, voor een veel lagere prijs.”
Hofman-Caris en Van Vliet vinden dan ook beiden dat kraanwaterbedrijven „harder op de trommel moeten slaan” over hoe goed het kraanwater in Europa is. Hofman-Caris: „niet alleen voldoet het aan meer kwaliteitseisen, ook is de milieu-impact 1.500 keer kleiner omdat er geen flessen hoeven te worden geproduceerd en het water niet per vrachtwagen naar de supermarkt vervoerd hoeft te worden. En het is beter voor de portemonnee.”
Nestlé is niet blij met deze boodschap: de woordvoerder stelt dat „kraanwater en natuurlijk mineraalwater niet vergeleken kunnen worden” omdat bij de behandeling kraanwater soms chemische processen worden gebruikt – zoals de inzet van chloor dat het Franse kraanwater zijn voor veel Nederlanders onprettige smaak geeft.
Hoe dan ook is het Zwitserse bedrijf nog niet uit de problemen. Vorige herfst betaalde het 2 miljoen euro boete na een schikking en na de inval kunnen meer boetes volgen. Dat staat nog los van de reputatieschade. Het fraudeschandaal wordt door Franse media op de voet gevolgd en in elk geval een deel van de Perrier-drinkers laat de groene flesjes nu staan: in de eerste maanden van 2025 verkocht Perrier 14 procent minder dan een jaar eerder.
Binnenkort moet duidelijk worden welk lot Perrier is beschoren. De lokale autoriteiten hebben Nestlé half mei gesommeerd te stoppen met de microfilters, waarop Nestlé begin juli bekendmaakte de filters van 0,2 micron te vervangen voor filters van 0,45 micron. Ook deze lijken in strijd met de EU-wetgeving, maar mogelijk achten de Franse autoriteiten het gebruik van deze wijdere filters acceptabel – ook in sommige andere EU-landen worden ze toegestaan. Nestlé heeft ook voorgesteld nog twee putten van Perrier te sluiten.
Voor 7 augustus zouden de lokale autoriteiten bepalen of zij akkoord zijn met deze maatregelen en of Perrier zijn waardevolle label mag behouden (hoewel Nestlé hoopt dat die datum verlaat wordt). Het verlies van de titel zou dramatisch zijn, zegt gids Laurine. „Het label ‘natuurlijk mineraalwater’ is belangrijk, vitaal zelfs, voor het voortbestaan van Perrier.”
Een blikje van Perrier. De lokale autoriteiten bepalen voor 7 augustus of Perrier zijn waardevolle label ‘natuurlijk mineraalwater’ mag behouden. Foto Joel Saget/AFP
Source: NRC