is journalist en columnist voor de Volkskrant.
Kan Maga Trump overleven? Die vraag hoorde ik pas geleden voorbij komen op televisie. Ja, was het antwoord. Er volgde geen nadere verklaring. Dat was jammer, want het is een interessante vraag. Wat blijft er van de Make America Great Again-beweging over als Donald Trump er straks niet meer is om haar te leiden? Is het rechts-radicalisme iets wat ook zomaar weer voorbij kan zijn?
Mijn eerste gedachte: Trump is Maga, zonder Trump geen Maga. Natuurlijk, zijn vicepresident J.D. Vance kan hem opvolgen. Maar van Trump is er geen tweede. Zijn voormalige strateeg Steve Bannon vertelde ooit hoe jaren terug uit peilingen bleek dat er een groot potentieel aan ontevreden kiezers was. Maar bij het zoeken naar een aansprekende leider viel iedere kandidaat af. Totdat Bannon met Trump sprak en meteen wist: hij is het. Dit impliceert: Trump weg, Maga weg.
Maar dat hoeft niet, bedenk ik als ik er langer bij stil sta. Trump komt niet uit het niets. Hoe uniek hij ook is met zijn rauwe persoonlijkheid, hij is een exponent van krachten die zich al langer doen gelden. Krachten die ontstonden in de progressieve jaren zeventig als conservatieve reactie op de sociaal-culturele veranderingen van die tijd, onder meer inzake vrouwen- en homorechten. De rechtse tegenbeweging geloofde in orde en gezag, verdedigde het traditionele gezin en ageerde tegen abortus. Het was het begin van een cultuuroorlog die duurt tot op de dag van vandaag. Wat begon met de gepolijste Reagan heeft nu de agressieve Trump als gezicht en stem.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Trump staat dus in een traditie van verzet van rechts tegen wat het ziet als de culturele dominantie van links. Meer dan ooit vinden rechts-populistische kiezers dat een progressief establishment hun manier van leven bedreigt. Dat het veranderingen aan hen opdringt. Dat ze in deze woke-tijden niet meer vrij zijn in wat ze mogen doen, zeggen en schrijven. Dat alles draait om minderheden en de meerderheid schuldig wordt verklaard aan zo’n beetje alle zonden van de mensheid.
Over deze sentimenten valt van alles te zeggen, feit is dat zij een lange geschiedenis hebben en zo diep zitten dat zij ook na Trump een politieke factor kunnen blijven. Het rechtse verzet is zelfs sterker dan ooit, schreef eerder dit jaar The New York Times. Rechts is heel aanwezig op de sociale media, conservatieven domineren de lijst van populairste podcasts, de rechtse nieuwszender Fox wordt beter bekeken dan CNN. Daarnaast is radicaal-rechts effectief in het overbrengen van de boodschap over migratie en inflatie. Het spreekt de taal van Amerikanen die zich lang onvoldoende gehoord en vertegenwoordigd voelden. Die macht over medium en message verdwijnt niet met Trumps vertrek.
De frictie tussen populisten en de gevestigde orde dreigt zelfs de vorm aan te nemen van een langdurige scheuring, een schisma. In Amerika, en in andere westerse landen. De scheidslijn loopt grofweg tussen lager- en hogeropgeleiden. Dat de lageropgeleiden niet meer gehoord worden, is inmiddels niet meer zo. Ze bijten volop van zich af, ook bij de stembus. Maar dat leidt nauwelijks tot begrip of toenadering.
De hogeropgeleiden horen de populistische kiezers wel, maar verschansen zich in hun universiteiten, kranten, omroepen, cultuurinstellingen en actiegroepen in de torens van hun progressieve morele gelijk. Zij zeggen: wij vertegenwoordigen de waarheid, jullie de leugen, de problemen waar jullie het over hebben, zoals immigratie, veiligheid, zijn imaginair, alleen wij vertellen het echte verhaal. Die hooghartigheid doet geen spoedig einde van de loopgravenoorlog verwachten.
De tegenstelling hoog-laag is natuurlijk zo oud als de geschiedenis. Maar in deze tijd, waarin de ontevreden massa beschikt over de macht van nieuwe media, kan de tweespalt zich verharden tot een schisma, een lange periode van bijna permanente opstandigheid en ontwrichtende verkiezingsuitslagen. Links heeft de neiging om in antwoord op de radicaal-rechtse uitdaging verder naar links op te schuiven. Verkeerd, zegt Rahm Emanuel, oud-medewerker van Bill Clinton.
Links moet de andere kant op, richting rechts van het midden. Het moet een deel van de populistische zorgen proberen weg te nemen. Met die pragmatische inschikkelijkheid won Clinton twee presidentsverkiezingen. Links kan het liefst moreel gelijk hebben, ik win liever, zegt Emanuel. Ook kan zo worden voorkomen dat Trump nog tal van opvolgers krijgt.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant