Hoe kwetsbaar ook, bijna elke oudere belandde na een gebroken heup op de operatietafel. Dankzij recente medische ontwikkelingen kunnen anesthesiologen nu patiënten in het verpleeghuis van hun pijn af helpen. ‘Dit is passende zorg op de juiste plek.’
is zorgverslaggever van de Volkskrant.
‘Goedemorgen mevrouw, ik ben de pijndokter uit het ziekenhuis. Ik kom iets doen aan de pijn in uw heup.’ Anesthesioloog Lennart Wasmoeth staat aan het bed van mevrouw De Wolf (niet haar echte naam). Ze is gevallen en heeft – zeer waarschijnlijk – haar heup gebroken. Nu ligt ze op bed, staart naar het plafond en valt af en toe met haar ogen open snurkend in slaap.
Ze heeft pijn. Veel pijn. Een heupoperatie is voor mevrouw De Wolf geen optie meer. De ambulancerit, de narcose, de opname in het ziekenhuis; geen goed idee voor een 90-jarige vrouw met dementie. Daarom is Wasmoeth (spijkerbroek, polo) deze dinsdagmorgen niet in zijn natuurlijke habitat van het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein, maar is hij naar het verpleeghuis gekomen waar mevrouw De Wolf woont. In zijn rugtas zit alles wat hij nodig heeft.
Tot enkele jaren geleden was het gebruikelijk dat nagenoeg elke oudere die een heup brak op de operatietafel belandde. Een operatie was de meest effectieve manier van pijnbestrijding, met als gevolg dat ook kwetsbare 90-plussers nog onder het mes gingen. Maar de ingreep brengt risico’s met zich mee, is een aanslag op een toch al fragiel lichaam. Een kwart van de oudere patiënten overleed binnen een maand na de heupoperatie.
De baanbrekende frail-hipstudie van drie Nederlandse ziekenhuizen bracht in 2022 nieuw inzicht. Een operatie leidt niet automatisch tot de hoogste kwaliteit van leven, andere manieren van pijnbestrijding bereiken die net zo goed. Zeker bij patiënten voor wie de laatste fase van het leven toch al is aangebroken en opnieuw leren lopen geen reële optie meer is.
Sinds die studie werd Wasmoeth vaker naar de spoedeisende hulp van zijn ziekenhuis geroepen als er een oudere met een gebroken heup werd binnengebracht. Hij praatte met de familie en de chirurg over de keuze van wel of niet opereren. ‘Wat me opviel is dat ik best veel patiënten zag van wie ik me afvroeg of zij in het ziekenhuis op de goede plek waren. Mensen die volledig hulpbehoevend waren, of patiënten met een vergevorderde staat van dementie.’ Kunnen we dat niet anders doen, vroeg Wasmoeth zich af.
Tot enkele maanden geleden kwam hij als anesthesioloog nooit in een verpleeghuis, nu pakt hij geroutineerd zijn tas uit. Hij zet een reisetui op de trolley en pakt er twee flaconnetjes uit. Daarnaast een wit doosje ter grootte van een iPhone-verpakking, een grote spuit, steriele handschoenen en een naald. Dan tikt hij tweemaal met zijn nagel tegen de top van de glazen flacons, breekt het puntje eraf en trekt beide vloeistoffen in zijn naald. ‘Ik kan beginnen’, zegt hij tegen mevrouw De Wolf.
Het mobiele pijnteam van het St. Antonius Ziekenhuis dat Wasmoeth heeft opgezet, is niet het enige in Nederland. Het Amsterdam UMC was begin dit jaar het eerst, vertelt David Brinkman, anesthesioloog aldaar. ‘Wij kregen steeds vaker verzoeken vanuit verpleeghuizen: wij hebben een patiënt met veel pijn, kunnen jullie iets betekenen? Tot er een verzoek kwam van het verpleeghuis ongeveer naast het ziekenhuis. Toen dachten we: laten we gewoon een keer langsgaan, zeker als het zo dichtbij is.’
Dat toevallige bezoek beviel zo goed dat het team aan meerdere verpleeghuizen liet weten: als jullie bewoners hebben met pijnklachten in de palliatieve fase, dan kunnen we langskomen. ‘Het is goed om te zien dat dit initiatief nu ook in de andere regio’s in Nederland zijn weg vindt.’
Twee recente medische ontwikkelingen maken dit soort mobiele pijnteams bij gebroken heupen mogelijk. De eerste is de pijnbehandeling zelf: een zogeheten Peng-blokkade. Daarbij worden de zenuwtakjes die naar het heupgewricht gaan verdoofd. Dat doet de arts door met een injectie fenol in te spuiten. ‘Dat middel verandert de structuur van de eiwitten’, legt Brinkman uit. Daardoor verliezen ze hun functie.’ Dat gebeurt ‘gek genoeg’ niet voor altijd, zegt hij. Na een paar maanden regenereren de zenuwen weer.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Het voordeel bij gevoelszenuwen is dat het middel wel de pijnprikkel uitschakelt, maar niet de motoriek en de kracht. Daardoor kunnen patiënten hun heup – voor zover de breuk dat toestaat – gewoon gebruiken om te zitten of te draaien. Fenol werkt snel en leidt in tegenstelling tot morfine-achtige middelen niet tot dufheid of slaperigheid, waardoor de ouderen een stuk helderder zijn.
‘We wilden zeker weten of zo’n Peng-blokkade echt meerwaarde heeft, daarom hebben we er eerst zo’n tweehonderd gedaan in ons ziekenhuis’, zegt Wasmoeth. ‘Maar we zijn er enorm tevreden mee.’
De tweede ontwikkeling haalt Wasmoeth uit de iPhone-achtige verpakking. Het is een echokop, het apparaatje waarmee ook bij zwangere vrouwen in de buik wordt gekeken. Verschil: deze echokop is draadloos en via bluetooth aan te sluiten op een telefoon of tablet. Met de echo zoekt Wasmoeth de plek op waar hij de fenol moet inspuiten. Hij zet zijn telefoon op het bed tegen het been van mevrouw De Wolf aan.
‘De beeldkwaliteit is de afgelopen jaren enorm ontwikkeld’, zegt Brinkman. ‘Je ziet op een klein scherm al meer dan voldoende voor zo’n gangbare interventie.’
De mobiele pijnteams leveren meer dan hulp bij heupbreuken alleen, benadrukken Wasmoeth en Brinkman. Kankerpatiënten kunnen in de laatste levensfase veel last hebben van vocht bij de longen of in de buik. Met een punctie kunnen de artsen dat vocht wegzuigen. Wasmoeth: ‘Ik had laatst een terminale patiënt met een tumor in haar been die op een zenuw drukte. Ik heb toen met behulp van de echo de zenuw uitgeschakeld. Ze kon weliswaar haar been niet meer bewegen, maar ze had ook geen pijn meer.’
Brinkman: ‘We krijgen steeds meer verschillende verzoeken over pijn bij ouderen in het verpleeghuis. Maar het mobiele team richt zich vooral op het verlichten van pijn bij palliatieve patiënten.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Wasmoeth heeft de naald bij mevrouw De Wolf ingebracht en spuit het goedje naar binnen. Na 30 seconden is hij alweer klaar. Mevrouw De Wolf blijft, overrompeld door al het gehannes om haar bed, stug naar het plafond staren. Een paar minuten later heeft de anesthesioloog al zijn spulletjes weer ingepakt.
Dat er een medisch specialist uit het ziekenhuis langskomt in het verpleeghuis was tot enkele jaren geleden ondenkbaar, zegt specialist ouderengeneeskunde Gereliza Luijendijk. ‘Ik vind het fantastisch dat ze voor het comfort van onze bewoners hierheen willen komen. Dat is voor ons echt een uitkomst.’
Voor anesthesioloog Brinkman is het overduidelijk: ‘Dit is passende zorg op de juiste plek.’ Die bovendien de totale zorgkosten flink reduceert. ‘Als wij niet naar de patiënt toekomen, moet de patiënt met een ambulance naar het ziekenhuis worden vervoerd. Alleen al die rit heen en terug kost ruim 1.200 euro.’
Daar komen nog de kosten van onderzoeken en personeel in het ziekenhuis bij, zegt Wasmoeth. ‘We hebben het uitgerekend en het scheelt echt duizenden euro’s aan zorgkosten per patiënt. Ook al omdat door de blokkade minder zorg in het verpleeghuis nodig is. Belangrijker nog: we leveren alleen nog maar de zorg die echt nodig is.’ Alleen de anesthesiologen zelf kost het meer tijd. ‘De ingreep duurt tien minuten, maar ik ben meestal wel meer dan een uur weg uit het ziekenhuis.’
Tot voor kort deed hij het altijd na zijn werkdag, omdat hij het belangrijk vond deze zorg aan te bieden. Inmiddels heeft hij met het ziekenhuis de afspraak gemaakt dat het mobiele pijnteam tot zijn dagelijkse takenpakket kan behoren. Belangrijk, zegt Wasmoeth, ‘want daarmee wordt het ook voor andere artsen makkelijker dit werk te doen.’
Wasmoeth vindt het een verrijking voor zijn werk dat hij nu op plekken komt waar hij nooit had gedacht te komen. ‘En de dankbaarheid van de patiënten en hun familie is groot. Ik kan mensen nog kwaliteit van leven geven in de laatste fase van hun leven. Dat is toch waarvoor je dokter bent geworden.’ Hij hoopt dan ook dat veel meer ziekenhuizen het voorbeeld gaan volgen.
Ook Brinkman stapt graag met zijn rugzak op zijn elektrische fiets om bij een verpleeghuis langs te gaan. ‘Het is altijd bijzonder waar je nu weer terechtkomt. Laatst kwam ik ergens waar de bewoners de polonaise liepen op de muziek van Frans Bauer.’
Anderhalve dag nadat Wasmoeth was langs geweest, gaat het weer een stuk beter met mevrouw De Wolf. Ze kan weer in de rolstoel, is een stuk helderder nu ze minder morfine krijgt en heeft met weinig pijn aan tafel kunnen ontbijten.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant