Bij rugklachten wordt nogal eens aangeraden te ‘werken aan je core’, met oefeningen voor buik- en rugspieren. Maar houden squats en sit-ups je werkelijk pijnvrij?
schrijft voor de Volkskrant vooral over praktische vragen op het terrein van wetenschap en gezondheid
Last van de rug? Volgens nogal wijd uiteenlopende schattingen ervaart zo’n 60 tot 90 procent van de volwassenen op enig moment in hun leven rugpijn. Een op de tien mensen heeft zich daarmee werkelijk bij de huisarts gemeld, volgens cijfers uit 2023. Je kunt hopen dat het overgaat, maar ook werken aan je core, zo klinkt het dan. Oefeningen die de spieren van de buik en rug verstevigen, zoals planken, squats of sit-ups, worden geregeld aanbevolen tegen rugklachten. Hoeveel zin heeft zulke training van de romp werkelijk?
Het belang van een sterke romp klinkt plausibel: als de spieren rond de ruggenwervel zwak zijn, is de rug minder stabiel en ontstaan eerder pijntjes. Het is ook de achterliggende gedachte van motor control therapy, legt bijzonder hoogleraar musculoskeletale gezondheid Sidney Rubinstein van de Vrije Universiteit Amsterdam uit. ‘Het idee is om diepliggende stabiliserende spieren te trainen en daarmee de neuromusculaire controle en coördinatie te verbeteren.’
Hoe logisch dat ook mag klinken, er is een grote makke: wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit ontbreekt. Overzichtsstudies die oefenmethoden vergelijken vinden steevast geen of nauwelijks verschillen, vertelt Rubinstein. ‘Afzonderlijke studies vinden weleens resultaten, maar als je al het onderzoek bij elkaar neemt, kun je niet zeggen dat je core trainen beter werkt dan andere vormen van bewegen. De verschillen tussen de vormen van oefentherapie zijn niet erg groot, of het nou core-oefeningen zijn, pilates, yoga of aerobics.’ De grote gemene deler is: bewegen helpt. De precieze vorm is dus van ondergeschikt belang.
Dat klinkt onverwachts. Van gerichte oefeningen zou je toch meer effect verwachten dan van beweging in algemene zin. Maar Rubinstein benadrukt dat core-oefeningen helemaal niet zo gericht zijn. Er wordt zonder onderzoek van uitgegaan dat zwakke rugspieren rugpijn veroorzaken, maar die kan op tal van manieren ontstaan.
‘Lage rugpijn is een symptoom, geen duidelijk ziektebeeld’, zegt Rubinstein. ‘De bron van de pijn loopt uiteen: het kan uit de spieren komen, maar ook uit de gewrichten, de tussenwervelschijf, banden of de pezen.’ Als zwakke spieren niet aan de basis liggen van de klachten, is het onwaarschijnlijk dat sterkere spieren een oplossing bieden. Studies vegen alle gevallen gewoonlijk op een hoop, wat het gebrek aan resultaten mogelijk verklaart.
Daarmee valt niet uit te sluiten dat de core trainen voor sommigen wel effectief is, zegt hoogleraar huisartsgeneeskunde Bart Koes van het Erasmus MC, gespecialiseerd in rugpijn. Het lastige is alleen: voor wie dan? Als individu is het knap lastig te bepalen waar rugklachten vandaan komen. De spierkracht in de rug en buik kan wel worden gemeten, maar zelfs dat blijkt weinig voorspellende waarde te hebben, vertelt Koes.
Tegenover mensen met zwakke spierkracht die inderdaad rugpijn ervaren, staan steevast tal van anderen die desondanks klachtenvrij zijn. Spierkracht alleen lijkt dus niet het hele verhaal. ‘Waarschijnlijk zijn er meerdere oorzaken van rugpijn, die we niet zo goed kunnen vaststellen. Daardoor is er ook niet een enkele oplossing.’
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Al onderschrijft Koes het gebrekkige bewijs voor core-oefeningen, hij doet ze als hardloper zelf wel geregeld. ‘Lange duurlopen vormen een eenzijdige belasting. Ik heb het idee dat corestabilitytraining en grondoefeningen daar een goede aanvulling op vormen. Sinds ik dat doe, heb ik ook minder blessures.’ Maar dat is slechts anekdotisch bewijs, zegt hij er gelijk bij. Het nut van het trainen van de rompspieren is in deze context nog niet goed onderzocht.
Zijn al die oefeningen voor de rug- en buikspieren dan nergens aantoonbaar goed voor? Zeker wel, want je bent in beweging, wat op zichzelf al gezond is. Bewegen helpt bovendien tegen rugpijn, dat blijkt overtuigend uit vergelijkende studies, zegt Koes. ‘Sommige mensen met rugpijn denken: ik moet die rug nu niet gebruiken. Maar daardoor gaat die juist verstijven. Door in beweging te blijven gaan de klachten sneller voorbij.’
Koes vermoedt daarbij ook een psychologische component. ‘Als je toch blijft bewegen, ervaar je: ondanks die rugpijn kan ik nog steeds heel veel.’ Er is één uitzondering: acute rugpijn. ‘Als je in de tuin hebt gewerkt terwijl je dat niet gewend bent en je last van je rug hebt, dan heeft die juist even rust nodig.’ In alle andere gevallen is juist bewegen het devies.
Dat kan, maar hoeft dus geen oefenstof voor een stevigere romp te zijn. Het gebrek aan ondersteuning voor zulke trainingen heeft ook een positieve kant. Als je met tegenzin sit-ups en squats doet, omdat het net als bittere groenten extra gezond voelt, mag je gerust wat anders gaan doen, zegt Rubinstein.
‘Veel mensen hebben een afkeer van de sportschool. Je hoeft daar niet per se heen. Als je maar sport en als je maar blijft bewegen.’ Dat is dus bewezen effectief, maar zeker niet altijd een wondermiddel. Zowel de oorzaak als de oplossing voor rugklachten blijft notoir lastig te vinden, weet Rubinstein uit eigen ervaring. ‘Ik sport geregeld en ken de richtlijnen als geen ander. Desondanks heb ik chronisch last van mijn rug, al ben ik een uitzonderlijk geval.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant