De Finnen hebben, vanuit hun noordoostelijke, afgelegen uitkijkpost, altijd een heldere blik op Europa gehad. Zij horen tot de weinige Europese naties met een scherp oog voor wereldpolitieke ontwikkelingen en machtsverhoudingen, omdat ze decennialang bij het Westen hoorden en tegelijkertijd compleet onder de plak zaten van de Sovjet-Unie. Tijdens de Koude Oorlog liepen ze altijd op eieren, omdat hun 1.340 kilometer lange oostgrens elk moment kon worden geschonden. Daarom doen ze, sinds hun EU-toetreding in 1995, aan alles mee in Europa; om nooit meer alleen te staan. Als er ergens op dit geopolitiek in slaap gesukkelde continent een volk is met een extra zintuig voor naderend gevaar, zijn het de Finnen.
Als een Fin waarschuwt voor de ‘finlandisering’ van Europa, kun je dat dus maar beter serieus nemen. Vorige week deed Janne Korhonen dat, op Bluesky – een van de weinige sociale media waar je nog beschaafde, informatieve uitwisselingen vindt over internationale politiek. Korhonen is geen expert. Hij werkt voor een Fins milieu-instituut. Maar toen hij las dat het Amerikaanse State Department vindt dat Europa de westerse beschaving verkwanselt en Amerikaanse belangen schaadt, en dat Amerika het continent weer in het gareel wil dwingen, kon hij zich niet langer inhouden. Hij trok, sec en trefzeker, een vergelijking tussen de Sovjet-Unie die Finland tijdens de Koude Oorlog als vazalstaat behandelde, en Amerika dat nu hetzelfde wil doen met Europa. ‘Finlandisering’ is een proces waarbij een groter, machtiger land een veto bemachtigt over een kleiner, zwakker land, “waarbij het kleinere land min of meer ‘vrijwillig’ zijn onafhankelijkheid en vrijheden beperkt – zoals vrijheid van meningsuiting en democratie – om de toorn van het grotere land te ontlopen”.
De parallel lijkt extreem, maar dat Korhonen een punt heeft valt moeilijk te ontkennen. Voorbeelden te over. Donald Trump dreigt met importtarieven van 30 procent als Europa het keiharde Amerikaanse beleid jegens China niet overneemt – en verdomd, Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen verscherpt meteen haar toon richting China. De Europeanen verhogen hun defensiebijdragen zonder protest tot 5 procent, zwakken digitale regels af en zwijgen in alle talen als Trump gekozen Europese leiders schoffeert en extreemrechtse zeloten pusht – wat gewoon keihard politieke inmenging is. “Wat Amerika van Europa vraagt is niet alleen aanhaken bij zijn eigen verwrongen begrip van politieke en filosofische tradities, maar keiharde onderwerping”, schreef Stefan Richter, hoofdredacteur van The Globalist, onlangs. En zo is het.
Onderwerping, daar weten de Finnen alles van. Ze mochten van Moskou geen Marshall-hulp aannemen of teveel handel drijven met West-Europa. Als ze iets ‘fout’ deden, kregen ze handelsrestricties omdat de handelsbalans ‘scheef’ was (sounds familiar?). Goed, ze kregen goedkope olie. Maar ze moesten wel politieke bemoeienis slikken, hetgeen betekende dat de Finse communistische partij (die nooit regeerde) steun kreeg uit Moskou en de rest werd tegengewerkt. Ofwel, de regering werd altijd tegengewerkt. Intussen censureerde iedereen zichzelf, niet alleen de media. Een politicus die in een onbewaakt moment zei dat Finland drie problemen had, namelijk “Rusland, Rusland en Rusland”, veroorzaakte een schandaal – hoewel iedereen het met hem eens was.
En altijd maar slijmen, over de vriendschap met Moskou en de geweldige Stalin. Generaties Finnen zijn daarin gemarineerd. Nu vleit de Finse president Trump op de golfbaan om hem tevreden te houden, nog altijd vanwege die lange grens met Rusland: overgeleverd zijn aan Moskou is erger. Extreemrechts wil nu Finse media straffen die ’s lands positie in gevaar brengen door Trump te bekritiseren. Met andere woorden: de democratie lijdt eronder. “In andere landen zal dit waarschijnlijk ook gebeuren,” schrijft Korhonen. “Opportunistische politici, zakenlui en belangengroepen zullen democratische regeringen van binnenuit onder druk zetten om het Witte Huis te plezieren, om economische schade te beperken.”
Europa moet pragmatisch zijn, en voorzichtig. Maar het moet wel zijn eigen pad uitstippelen, niet alleen reageren op Trump. Als er één les is uit het Finse verhaal, is het wel dat je, als je eenmaal een vazal bent, niet meer uit die rol komt.
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Source: NRC