Festivals kunnen het pakken en beboeten van drugsgebruikers nu uitbesteden aan een private partij, zonder politie of justitie erbij te betrekken. De gepakte gebruiker krijgt dan wel geen strafblad – maar ook geen rechtsbescherming.
Nieuws in festivalland: SODA (ServiceOrganisatie Directe Aansprakelijkstelling), het bedrijf dat achter particuliere boetes voor winkeldiefstal zit, start een pilot om civielrechtelijke boetes op te leggen aan bezoekers die regels overtreden, samen met SCOPED (dat ‘entreemanagement’ verzorgt voor festivals en de door hen ingehuurde partijen monitort op kwaliteit en fraude). Onder de slogan ‘Be Wise Think Twice’ zorgen deze twee partijen ervoor dat overtredingen als muntfraude, roken en vapen waar het niet mag en drugsbezit direct beboet kunnen worden. Naar eigen zeggen, gaat daar vooral een preventieve werking vanuit.
Op basis van de contractuele relatie met het festival – namelijk het gekochte festivalticket en de daarmee geaccepteerde algemene voorwaarden – gaan bezoekers akkoord met het betalen van een boete wanneer zij de gestelde voorwaarden schenden. De pilot doet denken aan de veel bekritiseerde ‘wasstraat’ op festivals als Lowlands, maar dan zonder betrokkenheid van het Openbaar Ministerie (OM). Dat presenteren de initiatiefnemers als voordeel: ‘Door deze aanpak worden politie en justitie ontlast.’ Wij zetten vraagtekens bij deze ontwikkeling.
In een geprivatiseerd boetesysteem komen twee hardnekkige Nederlandse tradities samen: gebrek aan politieke moed als het aankomt op drugsbeleid en het uitbesteden van kerntaken van de overheid. Als de overheid de Opiumwet preventief en repressief wil handhaven, heeft zij daarvoor bestaande procedures tot haar beschikking.
Volgens de initiatiefnemers is het echter nodig om politie en justitie te ontlasten wegens gebrekkige capaciteit. Tegelijkertijd zullen organisatoren nog steeds gezondheids- en veiligheidseisen moeten naleven. Wanneer zij zich geconfronteerd zien met gebrekkige justitiële capaciteit, zullen zij zich dus geroepen voelen om een private partij in te huren voor handhaving, om hun feest doorgang te laten vinden.
Mara Burgstede is promovenda aan de juridische faculteit van de Vrije Universiteit Amsterdam. Jozan de Roos is bedrijfsleider bij poppodium Doornroosje. Deze bijdrage is op persoonlijke titel geschreven.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken. Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het gaat in deze pilot om een vorm van civielrechtelijke beboeting van gesnapte feestvierders, die geen strafblad met zich meebrengt. Dat zal recreatieve gebruikers als muziek in de oren klinken. Wij zien echter een gebrek aan rechtsbescherming: naast het argument dat iemand die onder invloed is, geen zuivere afweging kan maken, zullen mensen niet snel naar de civiele rechter stappen wanneer de boete eenmaal opgelegd of betaald is. Ze zijn immers gepakt met verboden middelen. Dat betekent echter dat de hoogte en de proportionaliteit van het boetebedrag niet onafhankelijk getoetst worden. Procedures bij de civiele rechter zijn daarnaast duur en nemen veel tijd in beslag.
Dit is ook problematisch wanneer een boete onterecht wordt opgelegd. In een ‘wasstraat’ van het OM kan een boete ook meteen worden betaald, daar zijn echter ook advocaten aanwezig die de rechtsbescherming van de festivalganger waarborgen. Wie een contractuele boete voorgeschoteld krijgt, staat er in principe alleen voor.
De hele constructie van ThinkTwice is raadselachtig. In de voorwaarden worden vaste boetebedragen genoemd. Ook valt te lezen dat de bezoeker bij bezit van grote hoeveelheden drugs, in overeenstemming met de veiligheidsdriehoek, wordt overgedragen aan de politie. Maar er wordt geen inzicht gegeven in de werking van de handhavingsprocedure. Belangrijke vragen blijven onbeantwoord. Welke medewerker bepaalt of iemand al dan niet van het terrein verwijderd moet worden en wat zijn diens bevoegdheden en kwalificaties? Wie legt de boete überhaupt op, en hoe is de hoogte hiervan bepaald? Wordt er rekening gehouden met eventueel relevante omstandigheden? Is de
route naar justitie bij lagere hoeveelheden volledig afgesloten? Of blijft die open, mocht het OM toch willen vervolgen?
Iedere vorm van motivering van de voorwaarden, bedragen en bevoegdheden, ontbreekt. De rechtsstatelijke waarborgen die een verdachte in een strafprocedure beschermen en helderheid verschaffen, zijn nergens te bekennen. Deze onduidelijkheid leidt tot onzekerheid en willekeur.
Buiten deze procedurele aspecten, verwachten we een verhoogde drempel om (medische) hulp te zoeken bij de organisatie van een festival. Het onderscheid tussen handhavers en organisatie, vertroebelt. Het accepteren van de algemene voorwaarden die bepalen dat er een boete geëist kan worden, gebeurt nou juist in de relatie tussen organisatie en bezoeker. De kans dat dit de drempel verhoogt om de EHBO of ‘Awareness Teams’ te benaderen, lijkt ons aannemelijk. Hoewel de festivalorganisatie niet de handhavende partij is, huurt de organisatie het bedrijf wel in.
Sterker nog: beboeten loont. De opbrengst van de boetes wordt na afloop van het evenement door SODA aan de organisatie overgemaakt, aldus directeur John van der Elst in podcast De Machine.
Om handhavers geen financiële prikkel te geven om zo veel mogelijk bezoekers ‘te pakken’, lijkt het ons een verstandige keuze dat de opbrengst niet naar de opsporende partij gaat. Wanneer de partij die boetes oplegt ook indirect betaald wordt door de geïnde boetes, bespeuren wij een vestzak-broekzakconstructie. De rol van justitie is duidelijk te onderscheiden van die van de festivalorganisatie, en is daar ook onafhankelijk van. Maar in de verhouding tussen deelnemende festivalorganisaties en ThinkTwice, zijn de belangen ons onduidelijk. Dat zal voor de gemiddelde bezoeker niet anders zijn.
Dat festivalorganisaties de optie van civielrechtelijke boetebedingen overwegen, nu justitie kennelijk tekortschiet en festivals toch aan vergunningvoorschriften moeten voldoen, is begrijpelijk. Het is echter naïef om te denken dat dit een gedegen oplossing is om drugsgebruik op festivals ‘preventief’ aan te pakken. Drugs en festivals zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Oplossingen als deze, gaan drugsgebruik niet voorkomen. Laten we het bedrijven niet toestaan om een schimmig verdienmodel te maken van een afwezige overheid.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant