Omdat de inwoners van het bosrijke dorpje Austerlitz vinden dat de gemeente Zeist te weinig doet aan hun veiligheid bij bosbrand, komen ze zelf in actie. ‘Het bos is één grote barbecue die wacht om te worden aangestoken.’
is verslaggever van de Volkskrant.
‘Hierboven, langs alle buitenwanden, moeten waterleidinkjes met waterstralen komen’, wijst Robert Schliessler aan in het dorpshuis van Austerlitz. ‘En een luchtcirculatiesysteem tegen de rook.’
Zo zou het dorpshuis volgens hem geschikt kunnen worden gemaakt als opvanglocatie bij brand. Dat is nodig, benadrukt hij, want Austerlitz ligt midden in Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug en wordt omringd door zeer brandbare naaldbomen van soms 30 tot 40 meter hoog. Bovendien heeft het dorp maar één toegangsweg, dus kun je volgens hem ‘wachten op file, chaos en paniek als de pleuris uitbreekt’.
Schliessler is voorzitter van de Bosbrandwerkgroep, een initiatief van de bewoners. Samen met zo’n acht andere dorpsgenoten richtte hij de werkgroep twee jaar geleden op, nadat een bijeenkomst van de gemeente Zeist over brand en brandpreventie hen aan het denken had gezet. Er bleek geen evacuatieplan klaar te liggen en voor de veiligheid van de bewoners wezen de gemeente, de brandweer en Staatsbosbeheer naar elkaar.
Schliessler probeert al sinds 2016, toen hij in het lommerrijke dorp kwam wonen, aandacht te krijgen voor het toenemende risico op grote brand in de Utrechtse Heuvelrug als gevolg van droogte en klimaatverandering. In Zwitserland, waar zijn familie vandaan komt, heeft hij diverse bosbranden meegemaakt. ‘Daar is burgerbescherming met atoomveilige schuillocaties heel normaal.’
In Nederland niet, constateerde hij. Hier liggen evacuatieplannen klaar voor gebouwen en instellingen, maar niet voor woonplaatsen. Om daar verandering in te brengen, heeft de werkgroep onder meer een meterkastkaart ontworpen met daarop een overzicht van vluchtroutes per auto, op de fiets en te voet, en verzamelplaatsen waar burgers elkaar zullen treffen, ‘zodat je niet eerst je oma hoeft op te halen’.
Daarnaast hebben de vrijwilligers brandinstructievideo’s gemaakt en alle bewoners een formulier verstrekt waarop ze onder meer kunnen invullen wat er in hun vluchttas moet zitten en hoe ze hun huisdier kunnen veiligstellen, zodat op die manier iedereen tijdig over zijn of haar persoonlijke vluchtplan nadenkt.
De werkgroep kreeg daarbij les van dorpsgenoot Peter Harts, die meer dan dertig jaar fungeerde als beroepsbrandweerman voor de luchtmacht. ‘Het risico is groot’, zegt hij. ‘Het bos hier is droog, het is één grote barbecue die wacht om te worden aangestoken.’
De groep schrok vooral toen Harts vertelde dat bij een grote bosbrand de betrokken burgemeesters bijeenkomen in het commandocentrum in Utrecht. ‘Voordat ze daar allemaal zijn en collectief hebben besloten iedereen te evacueren, is er minstens een uur voorbij. Dat is precies de tijd die wij nodig hebben om weg te komen’, waarschuwde hij.
Volgens Harts en Schliessler reageert de gemeente Zeist veel te traag en weinig coöperatief. ‘Ik geef je deze meterkastkaart mee’, zegt de voorzitter, ‘maar de gemeente drukte er zo weinig, dat ik er zelf nu geen meer heb.’
Burgemeester Joyce Langenacker van Zeist zegt dat er nog geen evacuatieplannen klaarlagen ‘omdat natuurbranden voor de gemeente, de Veiligheidsregio en Staatsbosbeheer een nieuw proces zijn’. Het doorlopen van een gedegen proces vergt bovendien het inroepen van de juiste expertise en ‘dat alles klopt, en dat kost tijd’. Maar Langenacker is trots op de resultaten van de Brandwerkgroep, wil die ook uitrollen in andere dorpen in haar gemeente en stelt dat ze ‘als voorbeeld kunnen dienen voor het hele land’.
De urgentie beperkt zich dan ook niet tot Austerlitz, met zijn 1.850 inwoners. Door klimaatverandering neemt de kans op droogte en onbeheersbare natuurbranden toe, melden experts in de Rijksbrede Risicoanalyse Nationale Veiligheid, die in 2022 werd opgesteld in opdracht van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid.
‘Het is denkbaar dat een gebied als de Utrechtse Heuvelrug volledig afbrandt’, staat letterlijk in het rapport. De onderzoekers waarschuwen dat het ‘niet de vraag is óf, maar wannéér zo’n brand zich voordoet’, en constateren dat er nog nauwelijks beheersmaatregelen worden genomen om het risico te verkleinen.
Ook landelijk coördinator natuurbrandbeheersing Jelmer Dam bevestigde onlangs in het tv-programma EenVandaag dat het brandbewustzijn in Nederland laag is en ‘echt omhoog moet’. Door klimaatverandering zijn natuurbranden volgens hem een opkomend fenomeen, ‘waar we nog veel in moeten ontwikkelen’. Om die reden zijn deze week twintig brandweerlieden naar Noord-Spanje gestuurd, om ervaring op te doen met natuurbrandbestrijding.
Want volgens de RCDV, de Raad van Commandanten en Directeuren Veiligheidsregio (waaronder alle brandweerkorpsen vallen), is het de verwachting dat Nederland ‘binnen 25 jaar dezelfde klimaatomstandigheden heeft als Zuid-Europa, met de daarbij behorende risico’s op grootschalige natuurbranden’.
Net als de burgemeester van Zeist juicht Dam het burgerinitiatief van Schliesslers Bosbrandwerkgroep toe: ‘Zelfredzaamheid is de toekomst.’
Een grote brand die op 4 juli dicht bij het dorp uitbrak, was voor de groep in Austerlitz de lakmoesproef. Bijna twee hectare bos werd in de as gelegd. Oud-brandweerman Harts zit in de taskforce van de vrijwilligersgroep die bij brand per app communiceert naar alle inwoners of er moet worden geëvacueerd.
‘Er was een westenwind, daardoor was vluchten niet nodig’, zegt hij. Maar als het vuur wél onze kant op was gekomen, hadden wij minstens een uur eerder dan de gemeente kunnen waarschuwen dat iedereen weg moest.’
En dankzij de Bosbrandwerkgroep weten de Austerlitzers wat ze in zo’n geval moeten doen, vult Schliessler hem aan. ‘Bovendien hebben we de gemeente wakkergeschud. Dat is ook veel waard.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant