Algenplaag De Caribische kusten zuchten onder een recordhoeveelheid aangespoeld sargassum. Het stinkende wier treft ook natuur, gezondheid en infrastructuur. Op Sint Maarten is een kwart van de stranden is no-go area geworden. Ook de Benedenwindse eilanden hebben er last van.
Strand in Playa Caribe (Dominicaanse Republiek) bedekt met sargassum.
Het zijn zware tijden voor Ricardo Perez, eigenaar van Oyster Bay Resort aan de oostkust van Sint Maarten. Iedere dag ligt het strand voor zijn hotel vol – niet met badgasten, maar met sargassum. Over de gehele vloedlijn bedekt de bruine algenmassa het zand. Het wier, afkomstig uit de Atlantische Oceaan, gaat na enkele dagen stinken, naar rotte eieren. Zwemmen of surfen is dan ondoenlijk.
Perez, dertig jaar werkzaam in het hotelwezen op Sint Maarten, vertelt aan de telefoon dat hij klanten verliest door de algen – al zegt hij niet hoeveel. Hij wil graag „positief” blijven. „Natuurlijk klagen onze gasten. We zorgen dat ze naar de stranden aan de westkust kunnen.”
Sinds 2011 komen de algen ieder voorjaar, maar nu is het extreem. In juni rapporteerde de University of South Florida dat dit jaar 38 miljoen ton algen op de Caribische kusten aanspoelt – bijna een verdubbeling van het record uit 2023. Perez: „Iedere dag zijn we hier bezig om wier te ruimen met bulldozers en trucks. Dat kost me 20.000 dollar per maand. Dit is natuurlijk niet goed voor het toerisme.”
Ook Paul Henriquez, president van de St. Maarten Hospitality & Trade Association, uit zorgen over de toeristensector. „De hoeveelheid algen is zo groot dat hôteliers het logistiek niet aankunnen. Waar moet je het kwijt op Sint Maarten? Het zijn tonnen en tonnen.”
Inmiddels is een kwart van de stranden no-go area geworden. „Het zit vooral aan de Franse kant, bij Orient Bay. Er is daar zoveel sargassum dat de ferry naar [het eilandje] Pinel stil ligt”, zegt Henriquez.
Ook bewoners aan de Nederlandse deel hebben er last van. Henriquez woont bij Point Blanche, een kleine baai aan de zuidoostkant van het eiland. „Die is deze week net weer volgelopen. Het gaat rotten en stinken.”
Henriquez wil een betere aanpak van het probleem dan het huidige lapwerk. „De private sector en de bevolking kunnen maar beperkt bijdragen – een deel moet ook van de overheid komen. Er is hier geen infrastructuur om het wier te verwerken. We moeten beseffen dat we ieder jaar door sargassum worden overspoeld, maar worden er nog steeds door overrompeld. Dat is niet goed voor Sint Maarten als toeristische bestemming.”
Reizigers die naar de Cariben willen houden er intussen rekening mee. Van Mexico tot Trinidad worden op sociale media beelden en verhalen gedeeld over het bruinwier, en websites die de beweging van de sargassumvelden volgen, worden intensief bezocht. Meest gestelde vraag: welke stranden moeten we deze week vermijden?
Opruimen van sargassum op een strand in Cancun (Mexico). Foto Alonso Cupul/EPA
Iemand die zichzelf „een eerlijk reisagent” noemt, noteerde in juni op Facebook: „De lente en zomer zijn nu het sargassum-seizoen geworden. Pas je boeking hier op aan.”
Ook op de Benedenwindse eilanden spoelt dit jaar veel wier aan. Op Curaçao werd in juni bij Boka Ascension alarm geslagen omdat zeeschildpadden in de algenbrij vastzaten. Sommige overleefden het niet.
De oostkust van Bonaire werd al in april overvallen door sargassum. Hotels en strandbars riepen hun personeel op om algen te scheppen. „Het was gigantisch veel, er viel eigenlijk niet tegenop te werken”, vertelt bioloog Danielle de Kool van Stinapa, dat op Bonaire de natuurparken onderhoudt. „De horecaondernemers vroegen om hulp, maar wij hadden zelf onze handen vol.”
Op Bonaire wordt het sargassumwier verwijderd om de kustecosystemen te beschermen. „Wij proberen te voorkomen dat de algen het zeegras en mangrovebos verstikken, waar vissen en andere dieren van afhankelijk zijn voor voedsel en beschutting.”
Het sargassum wordt tegengehouden met booms, een soort drijvers. Maar veel wier spoelt toch aan, waarna vrijwillgers het verwijderen. De Kool: „We waarschuwen hen dat dit werk niet gezond is. Als de algen na een paar dagen gaan rotten, komt er waterstofsulfide vrij, waardoor je huiduitslag of hoestaanvallen kan krijgen. We zijn dankbaar dat ze ons toch helpen.”
Ook elders in de Cariben, waar 70 procent van de bevolking aan de kust woont, veroorzaken de algen gezondheidsproblemen. Op Santa Lucia, Martinique en Guadeloupe zijn scholen tijdelijk dichtgegaan vanwege de zwavelstank. Onderzoek op deze Franse eilanden heeft aangetoond dat sargassum leidt tot een toename van luchtwegklachten.
Opruimen van sargassum in Cancun. Foto Lourdes Cruz/EPA
Het wier treft de eilanden op meer vlakken. De landen van de Caricom, de Caribische politieke en economische unie, schatten de schade door sargassum op ruim 100 miljoen dollar per jaar. Maar zolang bestuurders de algenoverlast bagatelliseren, blijft een grondige aanpak uit. En die is hard nodig, stelt dr. Farah Nibbs van de University of Maryland, Baltimore County. „De Cariben zijn sterk afhankelijk van toerisme. Alleen Barbados geeft al 20 miljoen dollar per jaar uit aan het schoonmaken van stranden. Maar sargassum bemoeilijkt ook de visserij en beschadigt de infrastructuur.”
Daarmee doelt ze op de honderden elektriciteitscentrales en waterzuiveringsinstallaties die in de Cariben aan zee staan. Dat maakt ze kwetsbaar. „In de Dominicaanse Republiek raakte in 2023 een pijpleiding bij de centrale van Punta Catalina verstopt door sargassum. Een duiker die dit moest verwijderen, kwam om. De centrale moest worden stilgelegd. Dat kost veel geld, en duizenden mensen komen zonder stroom te zitten.”
Wie is eigenlijk verantwoordelijk voor de sargassumoverlast in de Cariben? Voor Nibbs is de algengroei het gevolg van mondiale vervuiling. „De eilanden kunnen hier weinig aan doen. Het is wachten op de volgende golf wier.”
Adequate bestrijding vergt in ieder geval regionale samenwerking en forse investeringen. Sargassum bevat te veel zware metalen voor directe consumptie, maar kan mogelijk wel worden gebruikt voor compost, biobrandstof en bouwmateriaal.
„Caribische bestuurders moeten erkennen dat sargassum een serieus probleem is”, zegt Nibbs. En wat haar betreft kunnen ook westerse industrielanden meer doen. Maar dan is meer geld nodig dat de 12 miljoen dollar die de Verenigde Naties enkele jaren geleden uittrokken voor schoonmaak. „Dat is niet eens genoeg voor een enkel eiland.”
Sargassum is een verzamelnaam voor bruinwieren die voorkomen in de Sargassozee, zuidelijk van Bermuda. Columbus schreef in 1492 al over „grote matten van zeewier”.
Door ongewoon sterke westenwinden stak in de winter van 2009-2010 een pluk sargassum de Atlantische Oceaan over in de richting van Gibraltar, vertelt marien bioloog Matthijs van der Geest, van Wageningen Marine Research. „Die dreef met de golfstroom naar de tropische Atlantische oceaan en begon daar te groeien, gevoed door nutriënten uit overbemesting en houtkap uit de Amazone en Afrikaanse rivieren.”
Dit algenveld van duizenden kilometers lengte, de Great Atlantic Sargassum Belt, drijft nu tussen West-Afrika en Brazilië. „Sinds 2011 duwen stromingen het ieder voorjaar naar de Caribische Zee.”
Het bruine wier geldt als een plaag, maar marien bioloog Van der Geest benadrukt dat de sargassumvelden op open zee ook een „fantastisch ecosysteem” vormen. „Het wier neemt de nutriënten op die in het zeewater zijn gekomen en vormt een essentieel habitat voor onder meer kreeften, vissen, zeeschildpadden en zeevogels. Het is een hotspot voor biodiversiteit op een verder lege oceaan. Pas als het aanspoelt, ontstaan de problemen.”
Volgens Van der Geest kun je sargassum het beste 200 meter voor de kust met drijvers opvangen, zodat schade aan kwetsbare kustecosystemen beperkt blijft. „Bij sommige eilanden varen boten met transportbanden langs die obstakels om het wier op te scheppen. Dat is veel efficiënter dan het van de kust weghalen; dan moet je wachten op het getij en je schept ook zand mee. Daardoor wordt het sargassum minder geschikt voor andere toepassingen.”
De marien bioloog ziet op Bonaire kansen om sargassum te gebruiken voor biobrandstof, compost of landbouwproducten. „Met satellietgegevens hebben we berekend dat in Lac Bay en Lagun, de baaien waar geoogst zou kunnen worden, per jaar 6.000 ton sargassum aanspoelt. Dat kun je prima verwerken en opwaarderen als je serieus investeert in apparatuur. Het managen van sargassum moet beleid worden.”
Een overzicht van de verhalen die de economieredactie vandaag heeft gemaakt
Source: NRC