Premier Benjamin Netanyahu is zijn meerderheid kwijt nu twee ultraorthodoxe partijen zijn opgestapt uit de coalitie. Toch kan hij blijven regeren. Wat de gevolgen voor de oorlog in Gaza zijn, is onduidelijk.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Israël en de Palestijnse gebieden, het Midden-Oosten en België.
Waarom spelen de ultraorthodoxe partijen zulk hoog spel?
Dit gaat over het leven van hun eigen achterban: de partijen Shas en United Judaism Torah (UTJ) vertegenwoordigen de ultraorthodoxe gemeenschap van Israël. De meeste jonge mannen uit deze groep willen pertinent niet in het leger dienen, maar hun leven wijden aan de studie van de heilige boeken.
Op papier is hier nooit iets voor geregeld, maar in de praktijk werd er altijd een uitzondering voor deze groep gemaakt. In 1948, toen de staat Israël werd uitgeroepen, ging het echter om een kleine vierhonderd mannen, terwijl de ultraorthodoxen nu 13 procent van de bevolking uitmaken. In totaal zouden zo’n zestigduizend jonge mannen van dienstplichtige leeftijd de dans ontspringen.
Bijna een jaar geleden oordeelde het Hooggerechtshof dat deze groep niet langer mag worden vrijgesteld van de dienstplicht zolang er geen speciale wet is die dat regelt. Daarom eisen Shas en UJT dat die wet er snel komt. De afgelopen maanden zijn duizenden ultraorthodoxe mannen opgeroepen, en zij dreigen gevangenisstraf te krijgen als ze hier geen gehoor aan geven – net als andere Israëliërs die dienst weigeren.
Waarom regelt Netanyahu dan niet snel een nieuwe wet?
Dat kan hij niet. Het grootste deel van het parlement, inclusief leden van zijn eigen partij Likoed, wil geen wet die ultraorthodoxe mannen vrijstelt van de dienstplicht.
Het onderwerp ligt al jaren gevoelig en de oorlog in Gaza heeft het er niet beter op gemaakt. De meeste Israëliërs vragen zich woedend af waarom hun kinderen wel moeten vechten voor hun gezamenlijke vrijheid, en de ultraorthodoxen niet. Volgens een peiling vorig jaar van het Israëlische Democracy Institute wil 85 procent van de bevolking dat de ultraorthodoxen gewoon in dienst gaan, net als ieder ander.
Dat geldt dus ook voor de achterban van de partij van Netanyahu en de andere (uiterst rechtse) coalitiepartijen. Sterker nog: juist een Likoed-parlementariër, die voorzitter is van de Commissie Buitenlandse Zaken en Defensie van de Knesset, weigert een uitzondering te maken voor de ultra-orthodoxen. ‘Dat zou het publiek ons nooit vergeven’, zei hij afgelopen dinsdag.
Dus de ultraorthodoxe partijen zijn boos opgestapt. Gaat de regering vallen?
De Knesset, het Israëlische parlement, telt 120 zetels. Nu Shas en UJT zijn vertrokken heeft Netanyahu’s coalitie er nog 49 over. Een minderheid, dus.
Wat de oppositie betreft betekent dit het einde van de regering. ‘Een minderheidsregering kan geen soldaten naar een oorlog sturen’, zei oppositieleider Yaïr Lapid deze week. ‘Zij kan niet besluiten wie blijft leven en wie sterft. Zij kan niet besluiten wat er in Gaza zal gebeuren en geen overeenkomsten sluiten met Syrië of Saoedi-Arabië.’
Maar Lapid heeft het niet voor het zeggen. Volgens de wet kan Netanyahu gewoon verder met een minderheidsregering. Het parlement wordt pas ontbonden als daartoe wordt opgeroepen in een motie, en een meerderheid van de Knesset daar vervolgens vóór stemt.
Dat gaat niet gebeuren. Shas, dat met elf zetels de belangrijkste van de twee partijen is, heeft al benadrukt niet uit te zijn op de val van de regering. De partij steunt dus zeker geen motie om het parlement te ontbinden, en zegt vanuit de oppositiebankjes over andere onderwerpen mee te zullen stemmen met de regering.
Het is bovendien mogelijk dat Netanyahu tijdens het zomerreces de boel probeert te lijmen en Shas zich later weer bij de coalitie aansluit. Joodse Kracht, de uiterst rechtse partij van de omstreden Itamar Ben-Gvir, vertrok eind januari boos uit de regering toen een staakt-het-vuren inging in Gaza, maar keerde terug toen de oorlog weer werd hervat.
Heeft dit nog gevolgen voor de oorlog in Gaza?
Dat is nog onduidelijk. Als er moet worden gestemd over een mogelijk bestand kan het spannend worden, want daar zijn de twee andere coalitiepartners van Netanyahu pertinent op tegen. De oppositie heeft echter al duidelijk gemaakt in dat geval bereid te zijn als vangnet op te treden.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant