Bij de uitbreiding van de Groningse Eemshaven was een betere verdeling van lusten en lasten beloofd, met meer sturing door de overheid. Maar nu de plannen gereed zijn, voelen omwonenden zich toch weer genegeerd. ‘De grens wordt steeds verlegd.’
is regioverslaggever van de Volkskrant in Noord-Nederland.
Uien, aardappels, graan: vanaf de uitkijktoren in Eemshaven openbaart de Oostpolder zich als een strokenpatroon in tinten geel en groen. Ondanks de windmolens is het panorama nu nog weids. Maar de locatiekeuze voor een fotomoment met bestuurders is onmiskenbaar dubbelzinnig.
‘Dit gaan ze dus helemaal volbouwen’, zegt Jan Dijkstra. Al ruim twintig jaar runt hij aan de overkant van de polder een kwekerij. Als het aan de wethouder en de gedeputeerde ligt, krijgt de bewoner van Oudeschip nieuwe buren.
Het laatste stuk akkerland tussen de industriehaven en een van de meest noordelijke dorpen van Nederland wordt omgetoverd tot ‘een internationaal bedrijventerrein’ van 600 hectare.
Voor een draaiende camera vertelt wethouder Eltjo Dijkhuis (gemeente Het Hogeland) over de beoogde transformatie van de Oostpolder, ‘de op een na grootste gebiedsontwikkeling in Nederland’ (de grootste is het North Sea Port District, van Vlissingen tot Gent).
Bij de Eemshaven zullen aardappels en graan plaatsmaken voor een hoogspanningsstation, en misschien ook een waterstofinstallatie, batterijfabriek en andere ‘hightech’ industrie.
Met het voorleggen van het ‘provinciale inpassingsplan’ (PIP) aan Provinciale Staten is het visioen een stap dichterbij. En dat in een uithoek waar het streven naar vooruitgang vaak smoorde in teleurstelling.
Ooit was de uitgifte van jachtvergunningen hier de voornaamste inkomstenbron. Nu is Eemshaven nog een van de weinige plekken in het land met ruimte en elektriciteit genoeg – mede vanwege de stroom van windmolens op de Noordzee die in Noord-Groningen aan land komt.
De economische ontwikkelingen hebben ‘een enorme spin-off’, zegt de wethouder. ‘Dat is goed voor de provincie en daar willen we mee verder.’ Maar de haven zelf is vol, vandaar de uitbreidingsplannen landinwaarts. ‘We weten dat het groot is wat we hier doen. We weten ook dat omwonenden er niet op zitten te wachten.’
Dat blijkt: ‘Decibelverhoging = leefbaarheidsverlaging’ staat er op een protestbord, dat voor het fotomoment uit zicht is gehaald.
De in 1973 opgeleverde Eemshaven moest voorspoed ook naar Noord-Groningen brengen. Lange tijd kwam daar niets van terecht. Toen de haven eindelijk tot bloei kwam, profiteerden vooral multinationals en boeren die hun grond goed konden verkopen.
De bewoners in omliggende oorden, met dromerige namen als Nooitgedacht, Koningsoord en Oudeschip, lagen in de slagschaduw van de welvaart. Licht-, lucht- en geluidsoverlast was hun deel.
Bij eerdere uitbreidingen van de Eemshaven, zoals toen er tien jaar geleden een datacenter van Google landde, liep ook de overheid vaak achter de feiten aan. Kavels werden ad hoc verkocht, regels gevoegd naar bedrijvigheid in plaats van andersom.
Juist daarom namen de gemeente Het Hogeland en de provincie Groningen vier jaar geleden zelf het initiatief. Met een ‘open planproces’ zou de balans tussen ‘grijs en groen’ en ‘lusten en lasten’ worden bewaakt. De dorpen zouden bovenal hun woonfunctie behouden.
Maar na vier jaar praten bestaan juist hierover grote zorgen. Onder een systeemplafond in een kantoorgebouwtje in de Eemshaven botsen de werelden van bestuurders en bewoners weer. Ondanks vele inspraakavonden en alle goede bedoelingen zijn ze amper dichter bij elkaar gekomen.
De grootste zorg van omwonenden is mogelijke geluidsoverlast van de nieuwe industriële buren. Een oude geluidsnorm uit 1993 wordt opgehoogd tot 59 decibel om vestiging mogelijk te maken.
Om de ruim honderd directe omwonenden te ontzien, worden hun huizen op kosten van de gemeente geïsoleerd. ‘Een sympathiek gebaar, maar het zou niet nodig zijn als onze leefbaarheid gegarandeerd was’, zegt kweker Jan Dijkstra. ‘Elke keer wordt de grens verlegd.’
Juist voor de oude dijkhuizen is ventilatie cruciaal om schimmelvorming te voorkomen, zegt omwonende Peter de Vries. ‘En dan moeten de ramen open.’ De overheden hadden de geluidsnormen nooit mogen oprekken, vindt hij.
Wethouder Dijkhuis liegt ongetwijfeld niet als hij antwoordt dat de berekeningen ‘complex’ zijn. Toch komt dat woord hem te staan op de hoon van zijn toehoorders.
Het is niet dat er geen rekening met hen wordt gehouden. Het nieuwe industrieterrein wordt omzoomd door een nieuwe ‘groen-blauwe zone’ met bomen, zegt provinciebestuurder Pascal Roemers. ‘En in het beeldkwaliteitsplan zijn de maximale gebouwhoogten iets verlaagd.’
Wethouder Dijkhuis denkt nog steeds dat het goed is geweest dat provincie en gemeente het heft in handen hebben genomen. ‘Zo kunnen we bedrijven strikte spelregels meegeven.’ Maar, moet hij erkennen: de uiteenlopende belangen laten zich moeilijk combineren, hoe vaak je er ook over praat.
‘We hadden gedacht dat dit tot een nieuwe en positieve manier van werken zou leiden. Maar het vraagt het wel heel veel van inwoners.’
Voor wie straks echt weg wil, maar zijn huis niet kwijtraakt, is er een ‘vangnetregeling’. Voor 97 procent van de waarde koopt de overheid de woning dan op. Maar de kwekerij met kijktuin die Jan Dijkstra opbouwde, kan hij niet meenemen.
Bovendien, vraagt hij zich hardop af: waar koop je voor twee ton een huis met een tuin, zoals in Oudeschip? Dorpsgenoot Peter de Vries steekt het dat de boeren wel meer dan schappelijk worden gecompenseerd en een vervangend stuk grond krijgen.
Voorlopig moeten de percelen nog worden aangekocht, en ook contracten met bedrijven zijn nog niet gesloten. Het kan daarom nog jaren duren voor de laatste aardappels in de Oostpolders worden geoogst.
Maar ooit zal de haven Oudeschip naderen. Wethouder Dijkhuis richt zich nog eens tot de omwonenden. ‘Jullie hebben daar niet om gevraagd. Maar als we dit aan de markt hadden overgelaten, was iedereen slechter af geweest.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant