Max Pam is schrijver en columnist van de Volkskrant.
Les mains sales (Vuile handen), het toneelstuk dat Jean-Paul Sartre in 1947 schreef, wordt nog maar zelden opgevoerd. Dat komt omdat het ijzingwekkend lang is en slaapverwekkend traag. Bovendien speelt het stuk in een tijd dat het communisme onder westerse intellectuelen nog en vogue was. Die tijd is voorbij. Zelfs in Rusland heeft het communisme zijn ideologische veren verloren, al maakt Poetin nog graag gebruik van zijn misdadige methoden.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Niettemin is ‘vuile handen’ een staande uitdrukking geworden, waarmee wordt bedoeld dat de mens altijd vuile handen maakt, ook al neemt hij (of zij) de integerste beslissing. Een mens is niet alleen verantwoordelijk voor zijn daden, hij is ook verantwoordelijk voor de daden die hij niet heeft begaan. Juist door iets achterwege te laten, kan een mens in een ethisch moeras verzinken.
In Vuile handen zit een autobiografisch element van hulpeloosheid en inderdaad: in politiek opzicht lijkt het Sartre aan snuggerheid te ontbreken. Nota bene ging hij in 1933 naar Duitsland om het werk van Heidegger te bestuderen. Dat de profeet van Freiburg sympathie had voor het nazisme was al geen geheim meer.
Tijdens WOII zat Sartre in het bezette Parijs, waar zijn toneelstukken gewoon werden opgevoerd. Hij wilde wel vluchten, maar op de heuvels nabij Parijs kregen zijn beentjes de trappers niet rond. Hij fietste dus terug. Zijn essay over antisemitisme schreef hij pas toen de Holocaust voorbij was. De onafhankelijkheid van Algerije en de rol van De Gaulle daarin beoordeelde hij totaal verkeerd. Hij hobbelde een tijdje achter het Sovjet-communisme aan en liet zich tijdens een bezoek aan China door maoïsten voor de gek houden.
Volgens Frans de Haan, die een biografische schets over Sartre schreef, moet je hem als zelfbenoemde feminist ook met een korreltje zout nemen. Zijn levensgezellin Simone de Beauvoir gaf haar studentes aan hem door, ongeveer zoals Ghislaine Maxwell haar toeverlaat Epstein bediende. In deze tijd zou Sartre ontmaskerd zijn wegens grensoverschrijdend gedrag.
Toch zijn de vuile handen in het westerse denken verankerd als twee granieten standbeelden, zo hoog als de Eiffeltoren.
De laatste tijd hebben vooral pensioenfondsen en andere beleggers ermee te maken. Zo besloot het ABP (Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds) in 2021 tot de verkoop van Shell- en andere fossiele aandelen. Dat was juist op het moment dat dit soort aandelen op de beurs enorm begonnen te stijgen. Daardoor, zo werd berekend, is het ABP een bedrag tussen de 3 en 7 miljard euro misgelopen. Een duurzame wereld is natuurlijk mooi, maar de deelnemende pensionado’s zullen zich wel even hebben bekreund. Geen vuile handen, maar wel een kleiner potje voor de oude dag. Bedankt, dames en heren van het ABP-bestuur! Misschien wilt u uw eigen salaris even storten in de algemene pot.
Het probleem hierbij is natuurlijk ook dat je volgens het solidariteitsprincipe met z’n allen mee moet doen. Als één deelnemer begint te zeggen: ik kan dit tegenover mijn geweten niet meer verantwoorden, dan klapt het hele pensioengebouw uiteindelijk in elkaar en valt er als collectief niets meer gunstig te beleggen. Kortom, ze zitten er met z’n allen in en ze hebben allemaal vuile handen.
Iets soortgelijks doet zich thans voor ten aanzien van drie grote Nederlandse pensioenfondsen, die volgens de VN medeplichtig kunnen zijn aan mensenrechtenschendingen. Zij beleggen in bedrijven die wapens en materieel leveren aan Israël. Nu moet je altijd oppassen als de VN zich met ethiek gaat bemoeien. In de VN zitten heel wat schurkenstaten, die ook nog over een veto beschikken. Mensenrechtencommissies worden voorgezeten door landen die zelf die rechten met voeten treden en heel wat aangesloten landen zouden zonder pardon de doodstraf zetten op blasfemie – wereldwijd, als zij daartoe de macht hadden. Iets beters dan de VN is er niet, maar op de VN als leidraad voor een moraal van vrede en rechtvaardigheid valt nogal wat af te dingen.
Rheinmetall is een van de gewraakte bedrijven, die wapens en materieel aan Israël levert. Ik bezit aandelen Rheinmetall. Als kleine zelfstandige zonder pensioen probeer ik een potje op te bouwen, zodat ik straks als ik 100 ben, niet bij de bedeling hoef aan te kloppen. Moet ik mijn aandelen Rheinmetall wegdoen, die ik destijds bewust heb gekocht? Ook al vind ik wat zich in Gaza afspeelt weerzinwekkend, dat ben ik niet van plan. In Oekraïne woedt namelijk een oorlog, die nog vele malen bedreigender, gruwelijker en dodelijker is. Die oorlog mag niet verloren worden en daar is Rheinmetall voor nodig. Niet voor niets wilden de Russen de baas van Rheinmetall vermoorden.
Dat is de keiharde werkelijkheid van dit moment. Pacifisme is een hoogstaand ideaal en vuile handen wil niemand, tot ze bij u of bij uw buren voor de deur staan.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns