Zijn stickers de nieuwe graffiti? Zelfs op de meest onverwachte plekken duiken ze op in het straatbeeld.
We inventariseerden de mooiste en hebben daarvan de makers opgezocht. Hoe werken ze en wat drijft ze?
Door Reinout Bongers
Idee: naar het voorbeeld van de jaarlijkse tuinvogeltelling is het wellicht tijd voor een jaarlijkse stickertelling, waarbij mensen hun eigen straat op en neer lopen op zoek naar stickers. Want hoewel officiële cijfers ontbreken, lijkt de sticker al geruime tijd bezig aan een indrukwekkende opmars, en zijn de vele soorten plakplaatjes niet meer weg te denken uit het Nederlandse straatbeeld.
Deze verslaggever telt in zijn vierhonderd meter lange straat in een rustige woonwijk in Amsterdam-Oost alvast 113 stuks. Van ‘Free Palestine’ pontificaal op een lantaarnpaal tot mysterieuze zwarte wespen-stickers, hoog en onopvallend weggeplakt op een regenpijp. Op ‘schone’ oppervlakten zijn bovendien de sporen van eerdere exemplaren – vermoedelijk weggehaald door de gemeente of afgebladderd door ouderdom – nog goed zichtbaar.
De sticker is zeker niet uitsluitend een grootstedelijk fenomeen, bleek alleen al uit de oproep die de Volkskrant dit voorjaar deed aan lezers om hun favorieten in te sturen. Vanuit de Friese weilanden, Limburgse heuvels, uithoeken van Zeeland en alles daartussen kwamen honderden vooral vrolijkstemmende inzendingen binnen.
Wij genoten erg van de ‘Je bent lelijk en je moeder kleedt je gek aan’-sticker, waarvan we weten dat-ie voor het eerst gespot is in de jaren tachtig op een jetski.
Of de ‘Kwaat?’-sticker: een getekend Donald Duck-figuurtje, precies over het overstekende mannetje op een zebrapadverkeersbord geplakt.
‘Groepsimmuniteit? Lik de sticker’, staat op een ander exemplaar, dat naar alle waarschijnlijkheid stamt uit de coronatijd.
En in Hengelo zijn ze juist helemaal klaar met al die stickers. Daar gaat een sticker met het opschrift ‘Houd Hengelo sticker-vrij’ rond.
Niet iedereen kan lachen om deze droogkomische pareltjes. Verschillende gemeenten benadrukken in een rondvraag dat stickers plakken in de openbare ruimte illegaal is en dat ze regelmatig schoonmaakploegen eropuit sturen om stickers te verwijderen.
Wie op heterdaad wordt betrapt op stickeren, riskeert een boete die kan oplopen tot 170 euro. Deze boete wordt echter nauwelijks uitgedeeld, en vooralsnog zijn er geen landelijke campagnes gevoerd tegen het plakken van stickers – er lijkt sprake van gedoogbeleid.
Het laten maken van een eigen sticker is eenvoudig en relatief goedkoop. Met een eigen ontwerp kun je bij online-aanbieders terecht die de sticker drukken en honderden exemplaren bij je thuis bezorgen. Vooral stickers gemaakt van vinyl zijn populair, aangezien die goed tegen wisselende weersomstandigheden kunnen. Dit alles heeft ertoe geleid dat inmiddels vele duizenden stickers de straten kleuren.
Om iets van structuur aan te brengen in het overweldigende aanbod en recht te doen aan de grote veelzijdigheid, hebben we gekozen de stickers onder te verdelen in vier categorieën: kunst, activisme, eerbetoon en clubliefde. Een vijfde categorie, reclame, hebben we achterwege gelaten. Vervolgens zijn we op zoek gegaan naar de verhalen en makers achter de bijzonderste exemplaren.
De essentie van stickerkunst? Volgens de Belgische kunstenaar Thierry Jaspart is die in anderhalf woord te vangen: ‘J’existe’. Zijn sticker – (Frans voor ‘ik besta’) – moet datgene uitdrukken waar het volgens hem elke plakker om te doen is: iets van zichzelf achterlaten in de publieke ruimte om zijn of haar bestaan kenbaar te maken.
MakerThierry Jaspart
TerritoriumBelgië en Nederland
MissieBestaan kenbaar maken
OplageMinimaal 100 duizend
Meer dan honderdduizend keer werd de sticker tot ver over de Belgische landsgrenzen geplakt, ook in Nederland. ‘Stickers zijn de lievere variant van graffiti’, zegt Jaspart, die net als veel stickerkunstenaars overstapte van spuiten naar plakken. ‘Het is minder permanent en beslaat een kleiner oppervlak.’
Jaspart klom op hoge bruggen om zijn sticker zichtbaar te krijgen. ‘Ik vind het leuk als mensen denken: huh, hoe kan die sticker daar nou terechtkomen? Ik sticker voor het avontuur, het geeft een gevoel van vrijheid en autonomie.’
Zijn bevlogenheid is niet ongevaarlijk. De Belgische politie doorzocht al eens zijn huis en hij bracht meerdere nachten in de cel door. Toch voelt hij zich geen crimineel: ‘Als mensen om wat voor reden dan ook last hebben van de sticker, dan kom ik hem met alle liefde weer weghalen.’
Kunst komt in vele vormen en maten en dat is in de stickerkunst niet anders. Waar Jasparts rechthoekige sticker niet meer is dan zwarte tekst op een witte achtergrond, kiest de Rotterdamse kunstenaar Yip van Ravens voor kleurrijke figuurtjes die lijken te zijn weggelopen uit een Japanse serie of een Nickelodeon-kinderprogramma.
Ook de stickers van Tessa Biemans, eveneens opererend in Rotterdam, barsten van kleur. Haar tweehonderd unieke, handgeschilderde stripjes op A6-printeretiketten zijn er ‘om vrolijkheid te brengen, ook bij mensen die niet naar een museum of galerie gaan’.
Hoewel veel van haar stickers zijn weggehaald door de gemeente, schilderde ze speciaal voor dit artikel een nieuwe. Te bewonderen op de Coolsingel in Rotterdam, bij de kruising met de Aert van Nesstraat en de Meent.
Dan is er nog de sticker die in dialoog gaat met zijn omgeving. De handgeknipte ‘kledder’-stickers van Onno (‘de lol gaat eraf als mijn volledige naam in de krant komt’) lijken niet meer dan abstracte witte bulten. Maar als ze bij een stoplicht zeer precies onder een wit vlak worden geplakt, veranderen de bulten plots in uitgelopen verf. Een optische illusie die vervreemdend moet werken en wachtende fietsers zodanig moet foppen dat ze toch even gaan voelen of het klopt wat ze zien.
MakerOnno
TerritoriumVoornamelijk Zuid-Holland
Missie‘Mensen laten lachen’
Oplage‘Duizenden’
Een avondje knippen in reststukken plakfolie levert Onno tweehonderd stickers op, na een dagje fietsen hebben er daarvan al snel honderd een nieuw thuis gevonden. Soms staat hij minutenlang te passen en te meten om de perfecte sticker bij het perfecte oppervlak te vinden. ‘Stickeren is meditatief en geeft tegelijkertijd een kick. Een dag stickeren is een dag ontsnappen aan de hectiek van het leven.’
Op menig stoplicht prijken – voornamelijk links-activistische – teksten als ‘Diervriendelijk vlees bestaat niet’ en ‘Duurzaam vliegen bestaat niet’. Recentelijk zijn onder meer de ‘Stop Musk’-sticker en ‘Justice now’-sticker tegen het Israëlische genocidale geweld in Gaza populair. Allemaal het werk van activisten die in stickers een laagdrempelig middel vinden om hun boodschap aan de man te brengen.
Ook de achterbannen van politieke partijen hebben de sticker ontdekt. In campagnetijd worden de straten gevuld met partijlogo’s en bijbehorende anti-varianten. De ‘FCK PVV’-sticker, te koop in de socialistische webshop De Rode Lap, zag een exponentiële groei in de verkoopcijfers na de verkiezingsuitslag twee jaar geleden.
De ‘FCK het kabinet’-bundel met losse varianten voor elke coalitiepartij raakte uitverkocht. Met verkiezingen in zicht is de bundel nieuw leven in geblazen – met korting. Voor tweehonderd exemplaren, vijftig stickers per coalitiepartij, betaal je 11,20 euro.
De ‘Hier zat een racistische sticker nu niet meer’-sticker is een van de succesvolste stickers van De Rode Lap. Zoals de titel doet vermoeden moet de rode kat met uitgestrekt armpje over een racistische sticker heen worden geplakt.
MakerDe Rode Lap
TerritoriumHeel Nederland
MissieOp een vrolijke manier ageren tegen racisme
Oplage200 duizend
Bart, bestuurslid van De Rode Lap en ontwerper van de sticker: ‘We zagen veel stickers van partijen als de FVD, of de NVU, een nazistische partij, en toen dachten we: wat zien we liever in het straatbeeld dan racisme? Dat werd een kat. Bijna iedereen vindt katten leuk, en ze hebben scherpe nagels: een goed symbool tegen racisme.’
Die gedachte sloeg aan: sinds de sticker in 2019 op de markt kwam, is hij 200 duizend keer verkocht, verdeeld over vierduizend kopers. Inmiddels is hij in het Engels vertaald en zit hij ook op stoplichten in Japan, Brazilië en de Verenigde Staten.
Activisme op kleinere schaal – in zowel oplage als territorium – vinden we in Eindhoven, waar Sjamp van Esch een sticker bedacht die moest aantonen dat oud-burgemeester John Jorritsma ‘een arrogante kwal is’.
MakerSjamp van Esch
TerritoriumEindhoven
Missie‘Aantonen dat oud-burgemeester van Eindhoven John Jorritsma een arrogante kwal is.’
Oplage300
Van Esch, net met pensioen, vanaf een Zuid-Franse camping: ‘Jorritsma was al niet zo populair toen in het Eindhovens Dagblad het verhaal naar buiten kwam dat hij met zijn dienstauto altijd gebruikmaakte van de busbaan. Blijkbaar stoorde hij zich aan toeterende buschauffeurs, want hij liet een briefje ophangen in de busremise met de vraag niet meer te toeteren naar zijn elektrische Audi. Die arrogantie viel niet helemaal goed bij de buschauffeurs die natuurlijk alleen maar meer gingen toeteren.’
‘Voor calamiteiten, oké, maar blijkbaar deed hij het ook voor woon-werkverkeer, om niet in de file te staan. Toen ik dat las, dacht ik: ben je helemaal besodemieterd? Toen heb ik deze sticker bedacht en driehonderd exemplaren gedrukt, uitgedeeld, en overal in de binnenstad opgeplakt. Daarna heeft een vriend nog een sticker gemaakt met het hoofd van Jorritsma en het onderschrift ‘de ik-factor’.’
Jorritsma in een reactie: ‘Ik heb de sticker weleens tijdens een fietstocht op een stoplicht gezien. Wat een ruige kop, dacht ik. Nee, ja, kijk, ik zeg altijd: ‘If you can’t stand the heat, stay out of the kitchen.’ Dit soort dingen hoort erbij als je een publiek figuur bent. De hele kwestie was niet leuk, maar ik wilde nooit het idee geven dat ik me als burgemeester beter voelde dan anderen. Van zo’n sticker lig ik niet wakker.’
Van Gloria Gaynor tot techno: als de muziek ‘stevig’ werd, kon je er vergif op innemen dat Amsterdammer Jaap Cregten zijn signature move van stal haalde: de ‘highkick met onderklap’. Jaren wist hij dansvloeren in vervoering te brengen met de opzwepende danspas, tot hij elf jaar geleden een hersentumor kreeg. Na een succesvolle operatie bleef hij nog lange tijd relatief gezond – en dansen – maar vijf jaar geleden overleed hij.
MakerJop Timmers
TerritoriumAmsterdam
Missie‘Het vieren van Jaaps leven’
Oplage2000
Vriend Jop besloot Jaaps silly walk te vereeuwigen op een sticker. Op de begrafenis deelde hij die uit aan vrienden en familie. De sticker van Jaaps silhouet kreeg een plek op zijn eigen grafsteen. Maar daar is het niet bij gebleven. Zijn kinderen en vrienden hebben de sticker door heel Amsterdam geplakt, ter nagedachtenis aan het ‘vreugdevolle leven dat Jaap heeft geleefd’.
In Groningen liep een eerbetoon enigszins uit de hand. Daar dook een aantal jaar geleden de ‘mystery baby’ op, een sticker met daarop een lachende baby. De identiteit van de baby is nooit achterhaald, maar de lokale nieuwssite Sikkom wist wel het verhaal achter de sticker te reconstrueren.
Ter ere van iemands 20ste verjaardag liet een vriendengroep een stapeltje stickers drukken van diens babyfoto. Een geintje dat zo goed viel dat de sticker al snel in herdruk ging. Een aantal drukken later hing de mystery baby door heel Groningen, en werd de bekendste baby van de stad.
MakerEen vriendengroep
TerritoriumGroningen
MissieEen uit de hand gelopen verjaardagsgeintje
OplageMeer dan 200 duizend
De hype groeide met eigen Instagramaccounts en een stiekem distributiecentrum: de kiosk op de Grote Markt. Voor 5 euro kon iedereen een stapeltje stickers krijgen bij het zeggen van de codezin: ‘Ik wil even tanken.’ Op de piek waren er meer dan 200 duizend mystery baby’s in omloop en werd de baby onder andere op de bergtoppen van Nepal en het Rode Plein in Moskou gespot.
‘Ik neuk geen Arnhemmers’, is de weinig subtiele opdruk van een sticker in de clubkleuren van de Nijmeegse voetbalclub N.E.C., die door heel Nijmegen hangt en het werk is van de harde supporterskern van de club. Goed, in de webshop van verschillende supportersgroepen van het Arnhemse Vitesse zijn dan weer ‘FCK NEK’- en ‘Schijt Nijmegen’-stickers te koop. Zo zijn de twee steden het strijdtoneel van een woekerende stickeroorlog tussen de voetbalrivalen.
MakerInstagram-account nec_stickers_
TerritoriumNijmegen en omstreken
MissieDe clubkleuren verspreiden
Oplage2000
Stickers zijn bij uitstek een middel om een territorium mee af te bakenen. De Nederlandse steden hangen vol voetbalstickers. Dat geldt niet alleen voor steden met een eredivisieclub, ook bijvoorbeeld Spakenburg, dat met IJsselmeervogels een club uit de tweede divisie heeft, zit onder de stickers. In 2020 haalde de club al het nieuws toen ze in het bekertoernooi tegen Ajax uitkwamen en de stad werd beplakt met ‘Ajax=erger dan corona’-stickers.
Bram (niet zijn echte naam) is met zijn Instagramaccount ‘Opruimer van anti-NEC-stickers’ behind enemy lines. Hij woont in Arnhem, maar is een fervent N.E.C.-supporter. Twee jaar geleden begon hij met het overplakken van hatelijke anti-Nijmegen-stickers, met als recentste trend de ‘Kanker Nijmegen’-sticker. Bram plakt er het logo van N.E.C. overheen, of de ‘Nijmegen Fanatics’-sticker.
‘Mijn aanwezigheid in Arnhem heeft flink wat kwaad bloed gezet, en de aanhang van Vitesse heeft al meermaals geprobeerd mijn identiteit te achterhalen’, zegt Bram. In de afgelopen twee jaar heeft hij honderden stickers overplakt. ‘Maar ik moet de Vitesse-aanhang ook een compliment geven, inmiddels lijken er meer pro-Vitesse-stickers dan anti-N.E.C.-stickers te zijn in het Arnhemse straatbeeld.’
In de officiële webshops van Vitesse en N.E.C. zijn geen stickers te koop. Het ontwerpen en de verkoop worden door supportersverenigingen gedaan. Sommige staan op wedstrijddagen met eigen tentjes bij het stadion, andere verkopen hun stickers via sociale media.
Tekst: Reinout Bongers
Productie: Gabriel Eisenmeier
Eindredactie: Bart Koetsenruijter
Illustratie: Djanlissa Pringels
Beeldbewerking: Marco Stoker
Code en Ontwerp: Adriaan van der Ploeg
Het is de tas der tassen, de zeer exclusieve Birkin-bag van Hermès. Het prototype van deze tas, door het modehuis speciaal ontworpen voor actrice Jane Birkin, wordt donderdag 10 juli door Sotheby’s geveild. Wat de tas gaat opbrengen is nog onduidelijk, maar wat we wel weten: de Birkin-bag is ‘not just a bag’.
Volkskrant-redacteur Lotte Krakers kreeg er geen genoeg van: films waarin een buitenbeentje in een schoonheid verandert. Maar ligt geluk echt besloten in een gepolijster uiterlijk? De werkelijkheid is ingewikkelder, en dat lijken film- en tv-makers ook in te zien.
Voor de presentatie van de Franse editie van ‘Paul Verhoeven – Een filmersleven’ reisden regisseur en biograaf af naar Parijs, waar de regisseur van ‘Turks fruit’, ‘Basic Instinct’ en ‘RoboCop’ zich zonder voorbehoud geëerd en bewonderd voelt.
Source: Volkskrant