De rechter buigt zich vandaag over de smaadzaak die Soumaya Sahla heeft aangespannen tegen een neef van Frits Bolkestein. Volgens Sahla is ze onterecht beticht van het ontfutselen van geld aan de VVD-coryfee. Op de achtergrond speelt meer waardoor haar geloofwaardigheid is aangetast. Een reconstructie.
is economieredacteur. Hij schrijft over het grote geld en corruptie.
Natuurlijk klinkt het als een sensationeel verhaal. Soumaya Sahla, ooit tot 3 jaar cel veroordeeld wegens lidmaatschap van een terroristische organisatie, polst in de zomer van 2023 mensen om namens de BBB minister te worden in een mogelijk zakenkabinet. Wanneer journalist Ton F. van Dijk daar lucht van krijgt, weet hij wat hem te doen staat.
Op 30 oktober 2023 verschijnt in HP/De Tijd een artikel over Sahla, waarin tevens wordt gesteld dat zij geld aan VVD-coryfee Frits Bolkestein heeft ‘ontfutseld’. De twee betrokken politieke partijen, BBB en VVD, zeggen zo geschrokken te zijn van het ‘wonderbaarlijke verhaal’ van Sahla, dat ze direct maatregelen nemen.
De VVD ontneemt haar het partijlidmaatschap. De BBB, die zegt dat ze ‘zonder medeweten van BBB’ heeft gehandeld, zegt haar aan te geven bij de Nationaal Coördinator Terrorisme en Veiligheid (NCTV). Beide partijen versturen persberichten om dat luid en duidelijk te verkondigen.
De VVD stelt dat de partij Sahla ‘een tweede kans heeft gegeven’ die zij ‘op moreel uiterst laakbare wijze heeft verprutst’. De BBB zegt bang te zijn voor de veiligheid van de medewerkers. ‘Wat hier precies speelt, moet eerst tot de bodem worden uitgezocht.’
Sahla, die na het artikel tientallen beschimpingen en bedreigingen over zich heen krijgt en haar baan moet opgeven, klaagt de bron van de ontfutselbeschuldiging, Martijn Bolkestein (een neef van Frits), aan wegens smaad. Een civiele rechter buigt zich daar woensdag over. Ook de terrorismebeschuldiging staat nog overeind: de NCTV-melding is nog steeds te vinden op de website van de BBB.
Dus ja: wat speelde hier precies?
Wanneer Sahla op 28-jarige leeftijd in aanraking komt met de politiek, heeft ze er al een actief leven op zitten in de Haagse moslimgemeenschap. Dat begint in de jaren negentig als geestelijk verzorger en eindigt in juni 2005 met haar arrestatie, samen met haar neef, die een doorgeladen geweer in zijn rugzak heeft. Ze zit haar gevangenisstraf grotendeels uit in de Extra Beveiligde Inrichting in Vught, waar ze een studie politicologie begint.
Na haar vrijlating gaat ze verwoed lezingen en debatten volgen. In 2011 komt ze Frits Bolkestein tegen. Ze is het niet eens met iets wat hij verkondigt, vertelt Bolkestein later in een interview met EW. Ze spreken erover en ze worden vrienden. Hij leert haar van alles over politiek en etiquette, zij leert hem van alles over de islam en de islamitische gemeenschap in Den Haag.
Sahla wordt zeer actief in Den Haag en daarbuiten, blijkt uit latere interviews. Ze adviseert politici van verschillende partijen over integratie en veiligheid, ze zit aan bij de Parlementaire Assemblee van de Navo, ze wordt uitgenodigd voor een congres bij de Verenigde Naties, ze doet veldwerk in Ghana voor haar onderzoeksmaster Afrikanistiek en bouwt gaandeweg een grote vrienden- en kennissenkring op. Enkele bewakers uit Vught komen op haar afstudeerfeest.
In 2017 wordt ze lid van de VVD, waar ze zitting neemt in de denktank die over veiligheid en justitie gaat, en zogeheten tafelvoorzitter wordt voor het onderwerp terrorisme en radicalisering. Als PVV-voorman Geert Wilders daar begin 2022 een punt van maakt leidt dat tot commotie. Ze legt haar functie neer en betuigt publiekelijk spijt over de ‘verkeerde keuzes’ in haar verleden.
Mark Rutte – één van haar kennissen – raadt haar aan ook in het bedrijfsleven ervaring op te doen. Ze komt terecht bij Quantum Air, een bedrijfje van de voormalige helikopterpiloot Roy de Ruiter (onderscheiden met de Militaire Willemsorde wegens moed in Afghanistan), waar Sahla directeur Public and Science Affairs wordt.
Daar gebruikt ze haar Haagse contacten om ideeën te pluggen: van luchtfiltratiesystemen tot de inzet van oud-commando’s in de strijd tegen de criminaliteit in Suriname. Het is in deze rol dat Sahla in de zomer van 2023 een nieuwe klus krijgt van De Ruiter.
Die heeft rond de dodenherdenking BBB-leider Caroline van der Plas voor het eerst ontmoet. Zij vertelt hem dat zij zoekt naar inhoudelijke diepgang, blijkt uit communicatie die de Volkskrant heeft ingezien. De Ruiter werpt zich op als adviseur. Sahla moet in zijn opdracht ‘expertmeetings’ gaan organiseren. Ze houdt daarover contact met BBB-beleidsmedewerker Alexander Hendriks, die ze dat voorjaar op een conferentie is tegengekomen. Het eerste onderwerp op de agenda: klimaat en luchtkwaliteit, specifiek de vuile lucht in kippen- en andere stallen.
Maar Hendriks is ook geïnteresseerd in de defensiekennis van De Ruiter. Sahla coördineert met Hendriks een bijeenkomst waarvoor ze naast De Ruiter ook een andere oorlogsheld uitnodigt: Gijs Tuinman, strijdmakker van De Ruiter, en eveneens onderscheiden met de Militaire Willemsorde. Op 16 juni komen ze bij elkaar in het Tweede Kamergebouw.
‘Topmeeting’, appt BBB-er Hendriks de volgende dag aan Sahla. ‘Bedankt voor de hulp!’ ‘Alles om Nederland een beetje mooier te maken’, antwoordt Sahla.
Dan valt het kabinet-Rutte 4. De Ruiter schrijft met Tuinman een rapport waarin hij Van der Plas adviseert onpartijdige specialisten te zoeken die een zakenkabinet zouden willen vormen. In de weken daarna bespreekt hij met Van der Plas en haar tweede man, Henk Vermeer, mogelijke kandidaten. Een daarvan is Gijs Tuinman.
‘Hij zegt beschikbaar te zijn om zich via de BBB in te zetten voor het land’, stuurt Sahla op 11 juli aan Hendriks, blijkt uit app-verkeer dat de Volkskrant heeft ingezien. ‘Ik had hem liever bij de VVD gezien maar daar heeft hij niets mee. Landsbelang boven partijbelang.’ Hendriks, op 12 juli: ‘Caroline is superenthousiast! Heb je zijn nummer dan gaat ze hem bellen. Ik hoor het graag!’
En dan geeft Sahla aan de BBB het telefoonnummer van de man die op nummer 3 van de BBB-lijst komt te staan, en een paar maanden later staatssecretaris van Defensie zal worden.
In het artikel dat Ton F. van Dijk zal schrijven komt de naam van Alexander Hendriks niet voor. Het stuk wekt daardoor de indruk dat Sahla als een soort intrigant op eigen houtje naar kandidaten voor een zakenkabinet zocht. Daardoor kan de BBB na publicatie van het artikel een persbericht de deur uitdoen waarin staat dat zij ‘zonder medeweten van de BBB handelde’, en vragen om een ‘veiligheidsanalyse’ van de NCTV.
De Ruiter zegt dat hij Van Dijk op het contact tussen Sahla en Hendriks heeft gewezen. Van Dijk wil mede wegens bronbescherming niet reageren op specifieke vragen, maar laat in een verklaring weten dat zijn verhaal ‘op basis van journalistieke zorgvuldigheid’ tot stand is gekomen, en dat hij nog ‘volledig achter de inhoud’ staat. Maar hij zegt ook: ‘Ik was ten tijde van de publicatie niet op de hoogte van een direct contact tussen de genoemde persoon en Sahla, anders had ik dit zeker in het verhaal vermeld.’
BBB’er Vermeer houdt vol dat er ‘nooit contact’ is geweest tussen Sahla en de BBB. Hendriks telt hij niet mee. ‘Hij is een beleidsmedewerker die het interessant vindt om een beetje te filosoferen.’
Dat er discussies over een zakenkabinet werden gevoerd, doet Vermeer nu af als ‘een idee van De Ruiter’. Dat Tuinman door Sahla bij Hendriks en dus de BBB is aangedragen, inclusief zijn telefoonnummer, zegt Vermeer niets. ‘Wij hebben Tuinman zelf gescout. Wij wisten ook niet hoe Alexander aan zijn nummer kwam.’
Een andere kandidaat die Sahla in opdracht van De Ruiter voor het zakenkabinet benadert, zo blijkt uit appverkeer, is de publiciste en psychiater Esther van Fenema, oprichter van de politieke partij NLBeter, en een goede kennis van Sahla.
In het artikel van Van Dijk wordt dit beschreven als een onbezonnen actie van Sahla: ‘Soumaya vroeg mij of ik geïnteresseerd was in een mogelijke bewindspositie, zo verklaart Van Fenema, die zegt daarna ‘nooit meer iets’ van Sahla te hebben gehoord.’
In werkelijkheid loopt dat contact anders, blijkt uit appverkeer. Nadat De Ruiter met Van der Plas en Vermeer over de kandidatuur Van Fenema heeft gesproken, geeft hij Sahla de opdracht haar te polsen. Van Fenema reageert blij verrast. Twee dagen later bedankt ze Sahla per app voor het ‘eervolle’ aanbod. ‘Ik wens jou en jullie ongelofelijk veel succes en hoop en bid dat jullie beweging het landsbelang inderdaad kan dienen.’
Sahla zegt begrip voor haar keuze te hebben. Een maand later neemt Van Fenema opnieuw contact op met Sahla. Ze heeft zich bedacht, en wil alsnog praten. Sahla reageert en ze maken een belafspraak. ‘Fijn Soumaya, kus’, reageert Van Fenema. Sahla laat haar vervolgens weten dat er inmiddels een andere kandidaat is. Een week later vraagt Van Fenema of ze misschien als adviseur iets kan betekenen. Sahla stuurt dit bericht door aan De Ruiter, maar die reageert daar niet meer op.
Dat is een andere gang van zaken dan in het artikel werd beschreven.
Het is ironisch. Sahla kent veel mensen, maar er zijn ook nogal wat mensen die haar opeens niet meer kennen zodra ze ernaar worden gevraagd.
Van Fenema, die inmiddels een podcast heeft met Van Dijk, geeft geen commentaar.
Vermeer blijft erbij dat Sahla ‘kwaadaardig’ handelde. Dat ze in opdracht van De Ruiter werkte, dat De Ruiter de BBB adviseerde, en dat het zoeken naar kandidaten in overleg met de partij gebeurde, doet er volgens hem niet toe ‘Ik kende haar niet. Ik kende haar alleen uit de krant. Ik kende haar als die veroordeelde terrorist.’
Dus deed de BBB (naar eigen zeggen) een melding bij de NCTV, en vroeg om een veiligheidsanalyse. De anti-terreurorganisatie kan daar uit privacy-overwegingen niets over zeggen. Wel zegt een woordvoerder dat de NCTV ‘geen onderzoek doet naar personen’.
Ook zegt de NCTV dat wie een melding doet, daarvan een bevestiging krijgt. Die heeft Vermeer niet. Hij zegt dat de melding mondeling is gedaan, ‘in gesprek met een medewerker die we geregeld spreken’. En het resultaat? ‘Ze is niet aangehouden, ze is niet veroordeeld. Misschien viel het toch mee. Maar we gaan er niets van terugnemen. Het is belachelijk en we blijven het belachelijk vinden.’
Het persbericht staat nog steeds op de website van de BBB, met het logo van de NCTV erboven gephotoshopt.
Ook Martijn Bolkestein, de man die zegt dat Sahla 85 duizend euro heeft ‘ontfutseld’ van zijn oom en die woensdag tegenover haar in de rechtbank staat, zegt haar minder goed te kennen dan hij in werkelijkheid doet.
‘Ik ken haar redelijk, sinds 2018 of 2019’, zegt hij.
Maar hij kent haar langer en beter, blijkt uit appjes en mailtjes. In 2015 zat hij bij een lunch bij zijn oom in Amsterdam waar ook Sahla was. Een dag daarna stelde hij haar per mail voor om koffie te gaan drinken. In de jaren daarna ontmoetten ze elkaar regelmatig en kwamen ze bij elkaar over de vloer. Hij vroeg haar om een introductie in een moskee, ze reden een keer samen naar het familiehuis in Frankrijk. In 2019 gingen ze met Frits Bolkestein naar Londen. Toen hij in de zomer van 2020 Tweede Kamerlid werd voor de VVD vroeg hij haar of ze misschien iemand in haar netwerk kende die zijn persoonlijke medewerker kon worden.
Waarom maakt hij de relatie korter en minder belangrijk? ‘Het kan best zijn dat ik Soumaya al eerder heb gesproken’, zegt Bolkestein. ‘Ik herinner mij het jaartal niet.’ Later erkent hij dat die eerste ontmoeting in 2015 klopt, maar dat Sahla bij de koffieafspraak niet kwam opdagen en dat hij haar daarna pas in 2018 weer zag. ‘We hadden toen inderdaad enige tijd een vriendschappelijke relatie.’
Het lijkt symptomatisch. Contacten die worden ontkend, een gedeeld verleden dat wordt gebagatelliseerd, Dilan Yeşilgöz die benadrukt dat Sahla ‘geen formele functies binnen de partij bekleedt’. Zo wordt Sahla, ondanks of juist vanwege haar grote Haagse netwerk, voor de buitenwacht telkens neergezet als de eenling die op eigen houtje opereert. Als ‘terrorist’, als ‘spion’, als ‘ontfutselaar’. Hoe dan ook verdacht.
De VVD weet na publicatie van het verhaal in HP/De Tijd in elk geval genoeg. De partij zit al sinds de commotie in 2022 met haar in de maag, blijkt uit het feit dat bijvoorbeeld de afdeling Amsterdam, die haar uitnodigt voor een debat over Iran, door de partijspindoctors in Den Haag wordt teruggefloten. Zeker als Wilders na het vertrek van Rutte een mogelijke coalitiepartner is geworden, zit Sahla de VVD in de weg.
Het ontfutselverhaal is de druppel die de partij nodig had.
Na lezing van het conceptartikel van Van Dijk besluit het partijbestuur om haar zonder wederhoor te royeren. Sahla krijgt een mailtje daarover op het moment dat het artikel wordt gepubliceerd. Aanvankelijk is het enige argument het ontfutselen van geld. Maar in de notulen van de vergadering waarin dat wordt besloten, zondagavond 29 oktober, staat ook een andere reden.
‘Mevrouw Sahla is meermaals negatief in het nieuws geweest, waarbij zij zichzelf een grotere rol binnen de VVD heeft toegeschreven dan feitelijk het geval is geweest.’
Zo kent ze haar plek weer.
Voor dit artikel heeft de Volkskrant gesproken met acht bronnen. De appjes en mailtjes waaruit wordt geciteerd zijn verzameld door Roy de Ruiter en Soumaya Sahla, die geprobeerd hebben de gang van zaken voor zichzelf te reconstrueren. Soumaya Sahla wilde vooruitlopend op de rechtszaak niet in de krant reageren. Eerder sprak zij over de aantijgingen uitgebreid met deze krant.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant