De Deense regering wil burgers beschermen tegen deepfakes en nepporno door ze auteursrecht op hun eigen gezicht en stem te geven. In de Tweede Kamer gaan stemmen op om het Deense initiatief te volgen. Is de ‘Deense methode’ tegen deepfakes verstandig?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant, met tech als specialisme.
Wat behelst het Deense voorstel precies?
Het Deense ministerie van Cultuur werkt aan een wetsvoorstel dat burgers copyright moet geven over hun eigen lichaam en stem. De wet moet het strafbaar stellen om met kunstmatige intelligentie foto’s, video’s of geluidsfragmenten te maken, zonder dat de betrokken mensen hiervoor toestemming hebben gegeven.
De Denen hebben de wet expliciet toegespitst op de productie van ‘digitale kopieën’ van burgers. Met de wet zouden Denen het recht krijgen om de onlineplatforms waarop nepmateriaal is geplaatst te vragen deze te verwijderen. Ze moeten dan wel hard kunnen maken dat een AI-stem of -foto daadwerkelijk een kopie is van hun stem of beeltenis.
Het Deense initiatief volgt op ophef over deepfakes van de Deense premier Mette Frederiksen. Morten Messerschmidt, de radicaal-rechtse leider van de Deense Volkspartij, deelde vorig jaar een video op X waarin een AI-versie van Frederiksen trots vertelde dat ze christendom had ‘verboden’. Het zette landelijk de discussie op scherp over de juridische grenzen van het gebruik van generatieve AI.
Het wetsvoorstel maakt goede kans om ingevoerd te worden: volgens het ministerie is er brede steun in het parlement. Op dit moment wordt het wetsvoorstel nog juridisch geanalyseerd, het kan op z’n vroegst in de herfst worden ingediend.
Welk probleem moet het voorstel oplossen?
‘Mensen kunnen door de digitale kopieermachine worden gehaald’, vertelde cultuurminister Jakob Engel-Schmidt aan The Guardian. De kopieën, ook wel deepfakes, kunnen ‘voor allerlei doeleinden worden misbruikt, en dat accepteer ik niet’, aldus Engel-Schmidt.
Problemen met deepfakes spelen ook in Nederland, bijvoorbeeld rond nepporno. Vorig jaar deden Nederlandse tv-persoonlijkheden en politici nog aangifte tegen de verspreiding van pornofilmpjes die van hen waren gemaakt met AI. Dit gebeurt ook op middelbare scholen: nepfilmpjes van klasgenoten die via sociale media snel rondgaan en aanzienlijke emotionele schade berokkenen bij slachtoffers. Het nepmateriaal wordt bovendien almaar geloofwaardiger en de programma’s die ze fabriceren steeds toegankelijker.
Schiet de wet momenteel tekort om dit soort misbruik te bestrijden?
Dat vindt de Deense cultuurminister Engel-Schmidt wel: ‘De huidige wetgeving beschermt mensen kennelijk toch niet tegen generatieve AI.’
In Denemarken en Nederland zou de bescherming van burgers tegen deepfakes via het auteursrecht nieuw zijn. Toch vindt techadvocaat Menno Weij extra wetgeving overbodig: ‘Het uploaden van bijvoorbeeld nepporno is al onmiskenbaar onrechtmatig’, vertelt hij.
Het strafrecht, auteursrecht, privacyrecht én portretrecht bieden in zijn ogen in Nederland slachtoffers al juridische kaders om de verspreiding van deepfakes tegen te gaan. Bovendien is er nog de Europese Digital Services Act, die socialemediaplatforms verplicht om streng op te treden tegen illegale content, waaronder deepfakes kunnen vallen.
Weij denkt niet dat het uitbreiden van de wet een oplossing biedt. ‘De verantwoordelijkheid ligt bij de politie, overheid en onlineplatforms. Die moeten harder ingrijpen.’
Voor de overheid en politie is dat een kwestie van budget en capaciteit. Bij de techbedrijven achter sociale media signaleert Weij een belangenverstrengeling: ‘De platforms verdienen geld aan jouw content en jouw privacy, dus voor hen is het optreden tegen deepfakes financieel nadelig.’
Is één extra wet dan zo erg?
Universitair hoofddocent artificiële intelligentie en mensenrechten Bart van der Sloot (Tilburg University) ziet wél iets in de ‘auteursrechtelijke route’ om deepfakes te bestrijden. ‘Het recht is nu evident niet in staat om het probleem op te lossen’, zegt hij.
Tekortschietende handhaving speelt ook volgens Van der Sloot een rol, maar hij meent daarnaast dat de wet onvoldoende duidelijkheid biedt. Met name de onlineplatforms kunnen zich volgens hem te makkelijk verschuilen achter uitzonderingen op de bestaande wetten om schadelijke content niet weg te hoeven halen. Een voordeel aan de Deense regel is dat het handhavers en toezichthouders een zeer duidelijke regel geeft: zonder toestemming van de nagemaakte persoon is een deepfake verboden – punt uit.
Toch kan Van der Sloot ook voor deze wet uitzonderingen verzinnen, bijvoorbeeld voor politieke satire en humoristisch ingestoken afbeeldingen. Anders zou de AI-video van Donald Trump die op de tenen van Elon Musk zuigt, bijvoorbeeld illegaal zijn – aangenomen dat geen van beide mannen er op voorhand toestemming voor had gegeven.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant