Als filosoof oordeelt ze kritisch over de manier waarop kunstmatige intelligentie wordt toegepast, ze speelt viool en piano en won een titel bij de NK kungfu. Duizendpoot Ajuna Soerjadi (24) is niet in één hokje te vangen – logisch dus dat ze als enige Nederlandse vrouw meedeed aan het WK schaakproblemen oplossen.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft met name over sport en media.
Ook haar beste vriendin Eva Schuit vraagt het zich geregeld af. Hoe kun je een eigen expertisecentrum voor data-ethiek leiden, Ted Talks geven, fanatiek piano en viool spelen, én tijd vinden om de overheid te adviseren hoe je fraude op een niet-discriminerende manier kunt opsporen?
En dan deed Ajuna Soerjadi, haar boezemvriendin sinds de middelbare school, afgelopen week ook nog mee aan het WK schaakproblemen oplossen in Roemenië. Als eerste Nederlandse vrouw. ‘Ik snap echt niet waar ze de tijd vandaan haalt’, zegt Schuit.
‘Ik probeer het wel een beetje te doseren’, nuanceerde Soerjadi (24) vorige week vanuit Roemenië. Dat wil zeggen: niet met te veel verschillende dingen tegelijk bezig zijn. Haar viool had ze bijvoorbeeld thuis gelaten, zodat ze zich volledig kan concentreren op het chess solving, een afgeleide van schaak, waarbij het doel is om bepaalde stellingen op te lossen. ‘Het leuke is dat alle stukken op het bord met elkaar in verbinding staan.’
Soerjadi (24) mailde onlangs zelf met de krant. Omdat ze het zo mooi zou vinden als er, dankzij haar ervaringen, meer meiden en vrouwen schaakproblemen zouden gaan oplossen. Na het succes van Netflixserie The Queen’s Gambit trok de schaaksport meer belangstelling van de jeugd, maar de puzzelvariant is veel minder bekend. ‘Ik dacht: als ik mijn verhaal vertel, voelen meisjes of vrouwen zich misschien geroepen om het ook een keer te gaan proberen.’
Het is Soerjadi ten voeten uit, zegt Schuit. Eerst denken aan anderen en dan pas aan zichzelf. Daarom gaat de onderzoekscommissie waarvan ze deel uitmaakt haar zo aan het hart. Die heeft als doel de overheid uit te leggen hoe je algoritmische profielen kunt inzetten om burgers juist te ondersteunen, in plaats van ze te criminaliseren. Op basis van etniciteit krijgen mensen bij fraudeopsporing soms onterecht een hogere risicoscore.
Dat ze opkomt voor mensen die met discriminatie te maken hebben, is ook het gevolg van haar eigen jeugd. Soerjadi’s vader werd in Nederland geboren, maar is van Indonesische komaf, haar moeder is Brabants. Schoolgenoten riepen dat ze ‘terug naar haar eigen poepland’ moest, of stuurden haar via whatsapp emoji’s van een aap. Bij schaakwedstrijden wordt er nog weleens automatisch van uitgegaan dat ze een mister is in plaats van een miss, getuige de naambordjes.
Als tienermeiden op het Stedelijk Gymnasium in Nijmegen waren ze anders dan de rest, zegt Schuit. ‘We waren meer de nerdy meisjes.’ Ze schaakten bijvoorbeeld, tegen elkaar. ‘Al was Ajuna toen al veel beter dan ik.’ Haar vader leerde Soerjadi op haar 4de schaken, op haar 6de begon ze al met viool spelen.
Ze herinnert haar klasgenote als een teruggetrokken, verlegen meisje. Dat veranderde na die ene presentatie waarin de klas een voorproefje kreeg van waarin Soerjadi later zou uitblinken. Schuit: ‘De rest had het over dingen als hockey of voetbal, maar zij vertelde over iets filosofisch. Ik had haar nog nooit zo hardop horen spreken, en het was zo’n knap beargumenteerd betoog.’ Soerjadi kreeg een 10 en had haar naam in de klas gevestigd.
Een van Soerjadi’s jongere zusjes overleed kort na de geboorte, rond haar 10de gingen haar ouders scheiden. Ze raakte in een depressie, vertelde ze in de Volkskrant, en vond een uitweg in de filosofie.
Als keuzevak had het haar meteen gegrepen op de middelbare school. ‘Ik vroeg me af wat de zin van het bestaan was, stelde mezelf grote, existentiële vragen en voelde me daarin erg eenzaam. Toen ik eenmaal teksten van filosofen als Plato en Descartes ging lezen, luchtte dat me enorm op.’ Op haar 16de mocht ze zich dankzij een winnend essay de eerste Jonge Denker des Vaderlands noemen.
Ze was nog maar tweedejaars student filosofie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen toen ze het Expertisecentrum Data-Ethiek opzette. ‘Ik zag zo veel dingen misgaan. Discriminerende effecten van AI-systemen kwamen aan het licht, bij de toeslagenaffaire natuurlijk, maar ook bijvoorbeeld bij herkenningssoftware die voor donkere mensen nadelig uitpakte.’ De slogan van haar expertisecentrum werd: ‘Nooit meer een toeslagenaffaire’.
Als ze het heilig vuur eenmaal voelt, laat Soerjadi niet snel meer los. Ambitieus zijn mocht binnen de familie, graag zelfs. Haar opa was professor, oom Wibi werd een bekend concertpianist.
Ze weet inmiddels dat ze moet oppassen om zich niet te verliezen in haar perfectionisme. Voor het WK loste ze het afgelopen jaar naar eigen zeggen duizenden schaakpuzzels op. ‘Toen moest ik vorige week wel even tegen mezelf zeggen: je bent nu goed voorbereid, laat het nu maar even los.’
Dat ze niet om de prijzen zou meedoen in Roemenië, stond al bij voorbaat vast. Ze is nog maar een rookie in een veld van vooral mannen, die soms al dertig jaar lang stellingen op het schaakbord proberen op te lossen. Maar winnen was het doel ook niet. Erbij zijn en ervan leren wel.
Zelf vindt ze het trouwens allerminst bijzonder, dat wijd uiteenlopende palet aan ambities, hobby’s, dromen en doelen dat haar bio op LinkedIn kleurt. ‘Ik doe gewoon wat ik leuk vind. En ik ben zelf de verbindende factor van dat alles.’
3x Ajuna Soerjadi
Vorig jaar werd Ajuna Soerjadi uitgeroepen tot een van de 100 ‘Brilliant Women in AI Ethics’, een verkiezing met als doel meer vrouwen in dat vakgebied en meer erkenning voor hun werk.
In 2016 won ze een titel bij de Open Nederlandse kampioenschappen kungfu.
Oom Wibi Soerjadi, met wie ze een hechte band heeft, is beroemd als succesvol concertpianist en componist.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant