is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Als je uitzoomt, ontkom je moeilijk aan de conclusie: Donald Trump is de belichaming van de neergang van het Westen. Die term, ‘het Westen’, heeft een slechte pers de afgelopen jaren – vooral in het Westen zelf, dat eindelijk ontdekt heeft dat niet alles pais en vree was in de koloniën.
Hoog tijd, na een half millennium Europese en driekwart eeuw Amerikaanse dominantie. Maar dat zelfreflectie kan uitmonden in zelfkastijding, is ook een Europese traditie. Onze voorvaderen liepen al door de straten met bebloede ruggen, zichzelf straffend met de karwats, hopend op barmhartigheid van het Opperwezen. Nu hebben we zulke processies niet meer, maar gewoon de cultuur- en weekendbijlagen van de grote westerse kranten. Handzaam, goed geschreven en geen striemen op je rug: ideaal! Het Opperwezen zelf blijft een klassieker, maar alleen als musical: Jesus Christ Superstar.
Maar goed, behalve het kolonialisme en de Holocaust heeft het Westen ook positieve zaken voortgebracht – zoals het humanisme, de scheiding der machten en een flinke bijdrage aan wat we mensenrechten zijn gaan noemen en internationaal recht. We hebben het dus ook over de neergang van dát Westen.
En die neergang heeft een gezicht gekregen. Trumps oorlog tegen tolerantie en humanisme is, net als zijn autoritaire instincten, verwoestend en geen instituut blijft gespaard: transgender personen worden het leger uitgesmeten, buitenlandse studenten het land uitgezet na een pro-Palestijnse tweet. Ondertussen kijken we in Europa zorgelijk toe, zittend op onze cruciale luchtverdedigingssystemen, hoe Poetin Oekraïne aan flarden schiet. Aanleiding genoeg om met de neergang van het Westen de zomer in te gaan: We’re doomed. Off to the beach!
Maar toen zag ik die foto van al die leiders op de Brics-top in Brazilië, de crème de la crème van de nieuwe wereldorde, waarin mensenrechten en democratie (twee keer genoemd in de slotverklaring) zijn vervangen door ‘inclusie’ (39 keer genoemd). Die vage term biedt sommige heren daar meer flexibiliteit hun gang te gaan. Ik zie een lachende Sergej Lavrov, omringd door partners in crime. Zelfs Belarus was er, waar het ze (net als in Rusland) lukt om ná de val van het communisme méér politieke gevangen te laten creperen in strafkampen dan tijdens de Koude Oorlog. Ik zag ook een oude foto passeren van president Lula, de hoop van progressief Latijns-Amerika, in een innige omhelzing met de Iraanse president en massamoordenaar Raisi. En ik was genezen van de nieuwe wereldorde, die nog hypocrieter en dodelijker wordt dan de vorige. Dan maar door het leven als ouderwetse humanist.
Ik las laatst in een essay dat de misdaden van het kolonialisme én de Holocaust ‘zijn begaan vanuit eenzelfde wit superioriteitsdenken’. Ik wil me niet mengen in moderne Hoekse en Kabeljauwse twisten, maar vrees wel dat we onszelf centraal blijven stellen in een post-Europese wereld. Vroeger zelffeliciterend, nu zelfkastijdend. Met het risico dat misdaden die door door niet-witte mensen worden gepleegd op de backburner terechtkomen, of helemaal onder ons witteschuldtapijt worden geveegd. De racistische, koloniale uitbuiting van West-Papoea door Indonesië is er een blijvend voorbeeld van. De gewelddadige campagne tegen Rohingya in Myanmar? Duurde even tot het tot ons doordrong. Het uitmoorden van honderden (of duizenden?) Alawieten in Syrië dit voorjaar? Mwah.
Wist u dat Soedan dit jaar een zaak aanspande tegen de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) bij het Internationaal Gerechtshof wegens medeplichtigheid aan genocide? Het hof verwierp in mei de zaak omdat het geen jurisdictie heeft: de VAE hebben zich bij ratificatie van het Genocideverdrag uitgezonderd van dergelijke vervolging. Dat doet echter niets af aan de wapenleveranties van de VAE aan de Arabische RSF-milities die zich te buiten gaan aan massamoord en massaverkrachting op de Masalit (zwarte Saharanen) in Darfur.
In januari concludeerde de regering-Biden dat er genocide is gepleegd in Soedan. Opnieuw, want Colin Powell deed hetzelfde in 2004 over de massamoord op zwarte Afrikanen in Darfur. Destijds waren de internationale gevolgen groot, nu geen rimpeling – hoe hard ngo’s ook waarschuwen. Al vroeg in de oorlog werden alleen al in één stad circa vijftienduizend Masalit vermoord. De afgelopen tijd volgden nieuwe genocide-waarschuwingen, zonder resultaat.
Wie een dialoog over Soedan begint, oogst meewarige blikken. Toen een aanklager van het Internationaal Strafhof deze week vaststelde dat er ‘redelijke gronden’ zijn om aan te nemen dat oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid worden gepleegd in West-Soedan, was dat geen groot nieuws. Waarom?
Als u zich dat ook afvraagt, kunt u voor u richting strand vertrekt een ouderwetse daad stellen: doneer bijvoorbeeld aan Unicef, het VN-kinderfonds. Dat waarschuwt voor ‘massale kindersterfte’ terwijl de mondiale financiering voor noodhulp in Soedan ‘dramatisch laag’ is.
Is zo’n donatie geen aflaat? (Ook al zo’n Europese traditie.) Zeker, maar ook een kleine maar concrete daad van verzet – tegen trumpisme en de centraliteit van onze eigen cultuuroorlogen. Het humanisme zal beide overwinnen.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant columns