Tot het bittere einde hield Andries Jonker vol dat zijn ploeg ‘verschrikkelijk goed’ was. En toch heeft Oranje na drie jaar onder zijn leiding bijna alle gouden glans van 2017 verloren.
is sportverslaggever van de Volkskrant en schrijft over voetbal en handbal.
Andries Jonker kon het toch niet laten. ‘Nee, we zijn geen wereldtop’, zei hij na lang doorvragen na zijn laatste wedstrijd als bondscoach. Na al die kansloze nederlagen kon zelfs hij er niet onderuit. ‘Dan hoor je daar niet bij. Punt.’
Maar die punt bleek een komma, want daarna begon hij toch weer over die eerste helft tegen Frankrijk. Die was toch hartstikke goed? ‘Dus ik blijf ervan overtuigd dat de potentie van deze ploeg enorm groot is.’
Laat het maar aan Jonker over om na een 5-2 nederlaag toch het positieve te zien. Zelfs na een volledig mislukt EK slaagt hij er nog in zijn spelers de hemel in te prijzen. Alsof zijn ploeg niet twee keer werd afgedroogd en niet is gestrand in de groepsfase – voor het eerst sinds 2013. Drie jaar lang hield hij zo de moed erin, maar in die tijd heeft hij bitter weinig uit die ‘enorme potentie’ gehaald.
Terwijl het zo hoopvol begon. Wie Nederland op dit EK zag worstelen met zichzelf, zou bijna vergeten dat de Amsterdammer het team in 2022 weer behoorlijk aan de praat kreeg. Toen lag de ploeg ook op haar gat na de periode onder Mark Parsons, met wie het totaal niet klikte.
Dat was zeker niet zo nadat Jonker de boel overnam na het EK in Engeland, waar overigens nog wel de kwartfinale werd gehaald. De aanpak van de ‘directe’ en ‘duidelijke’ coach werd door de spelers geprezen, het team werd een stuk stabieler en het geloof kwam langzaam terug.
Hij genoot zichtbaar van zijn werk, beleed overal zijn liefde voor het vrouwenvoetbal en prees zijn ‘meiden’ voortdurend de hemel in. Drie doelstellingen had hij zichzelf opgelegd: winnen, aanvallend voetbal spelen en inspireren. Maar zijn grote missie was om Nederland weer aan te laten sluiten bij de wereldtop. ‘Wij kunnen van iedereen van winnen’, riep hij om de haverklap.
Dat het spel lang niet altijd aansloot bij die ambitie hinderde toen nog niet, zijn enthousiasme werkte aanstekelijk. De voetbalsters straalden weer plezier en teamgeest uit. Het lukte Jonker om weer iets van de magische sfeer terug te krijgen van 2017, toen Nederland als thuisland de Europese titel pakte.
Waar is het misgegaan? Andere landen zijn Nederland sinds 2017 voorbijgestreefd. In Spanje, Engeland, Duitsland en Frankrijk kunnen talenten bij Europese topclubs langzaam wennen aan het hoogste niveau. De eredivisie blijft achter en dat ligt niet aan Jonker, maar aan de KNVB en de clubs die het vrouwenvoetbal te weinig kan schelen.
De bondscoach had niettemin veel meer kunnen doen om in dat gat te springen. Hij bleef vertrouwen op de ‘gouden generatie’, ook als ze al jaren vaste bankzitters waren, zoals Merel van Dongen en Renate Jansen. Voor jong talent legde hij de lat juist zo hoog dat ze in de meeste gevallen al snel afvielen.
Na dat eerste jaar werden de prestaties wisselvalliger en bleek Jonkers missie vrijwel altijd te hoog gegrepen. Van de twaalf wedstrijden tegen landen uit de mondiale top wist Oranje er slechts één te winnen, op de negen verliespartijen viel meestal niks af te dingen. Alleen in twee oefenwedstrijden tegen Duitsland (2023) en Amerika (najaar 2024) had Oranje betere en grotere kansen dan de tegenstander.
Aan die laatste oefenpot klampte Jonker zich in de aanloop naar het EK krampachtig vast. Hoe meer er werd getwijfeld aan zijn ambitie, hoe harder hij bleef herhalen dat het er echt nog in zat. Maar met iedere teleurstellende prestatie veranderde zijn aanstekelijke optimisme meer in wereldvreemde koppigheid, waarin hij tot het einde toe volhardde.
‘Jullie hebben een hele eigenwijze trainer, soms van de buitencategorie eigenwijs’, zei hij naar eigen zeggen in de rust van zijn laatste wedstrijd. ‘Maar ik heb wel in één ding gelijk: jullie zijn verschrikkelijk goed.’ Na die woorden stortte zijn ploeg in, wat gezien de resultaten uit het verleden geen verrassing was.
Tragisch genoeg voelde Jonker het ook niet aan dat een te groot deel van zijn door hem zo geliefde spelers het niet meer in hem zag zitten. In het openbaar ontkennen zij nog altijd dat zij een nieuwe bondscoach wilden, maar het is ondenkbaar dat directeur topvoetbal Nigel de Jong in zijn eentje handelde toen hij Jonker vertelde dat zijn contract na het EK niet zou worden verlengd.
Tekenend is dat geen enkele speler openlijk heeft gezegd dat ze het oneens waren met dat besluit. Allemaal verschuilen ze zich achter de dooddoener dat het ‘zo nu eenmaal werkt in de voetbalwereld’.
Het besluit hing het laatste halfjaar als een donkere wolk boven het team, niet in het minst door de stuitende en amateuristische manier waarop De Jong het heeft aangepakt. Bij zo’n boodschap is het de kunst om de verhoudingen goed te houden, de directeur slaagde erin om Jonker diep te beledigen.
Hij vroeg hem eerst hoe zijn toekomst bij de KNVB voor zich zag, waarop de bondscoach opgetogen vertelde dat hij nog twee jaar door wilde. De mededeling dat hij na het EK weg moest, volgde daarna als een mokerslag.
Maar de coach droeg ook zijn steentje bij aan de onrust. Dat hij teleurgesteld en gekwetst was, is voorstelbaar, maar was het nodig, slim en in het teambelang om daar op terug te blijven komen? Na een verbeten persconferentie in februari zei hij dat hij er een streep onder had gezet, maar sneertjes kon hij nooit laten. En uitgerekend twee dagen voor de eerste EK-wedstrijd liet hij in een NOS-podcast weten dat ‘iedereen’ in zijn omgeving vond dat hij beter had kunnen opstappen.
Dat heeft hij nooit serieus overwogen. Zoals hij niet wilde toegeven dat zijn team minder goed was dan hij dacht, wilde hij ook niet toegeven dat hij misschien niet meer de juiste man was voor de functie. Zo werd het een pijnlijk einde. Winnen lukte al tijden minder goed, aantrekkelijk voetbal spelen alleen nog bij vlagen en wie kan nog volhouden dat dit team inspireert?
Op het veld is dat de laatste twee jaar veel te weinig gelukt, een strijdbare helft tegen Frankrijk doet daar niks aan af. De ellende naast het veld kwam daar nog bij, de laatste maanden waren het spiegelbeeld van het pure, gemoedelijke en ‘aaibare’ imago waar het vrouwenvoetbal zich zo graag op laat voorstaan.
Een gekwetste bondscoach die zijn eigen ego niet opzij kon zetten, veel spelers die stiekem uitkijken naar een nieuwe trainer en een bond die er een puinhoop van heeft gemaakt: het is geen wonder dat het EK op een sof is uitgelopen.
Jonker noemde het toernooi de laatste kans voor de door hem bewierookte ‘gouden generatie’, maar uitgerekend onder zijn bondscoachschap heeft Nederland bijna alle glans van 2017 verloren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant