De Japanse fotograaf Takako Kido is gefascineerd door intimiteit en aanraking – soms stuit dat op weerstand. Pas na twaalf jaar zijn de naaktfoto’s die ze van zichzelf en haar pasgeboren zoontje maakte, voor het eerst vertoond.
Door Arno Haijtema
Fotografie Takado Kido
De Japanse Takako Kido (54) is het toonbeeld van een doorzetter en een oefenaar in geduld. Ze werd pas na vier pogingen in 2002 toegelaten tot de opleiding van het gerenommeerde International Center of Photography (ICP) in New York. Ze doorstond er eenzame, financieel gebrekkige jaren en strafrechtelijke perikelen. Ze maakte twaalf jaar geleden, naakt, de eerste foto’s van zichzelf en haar pasgeboren, zogende zoontje. Foto’s die pas recentelijk zijn geopenbaard.
Nu is de vraag: wanneer raakt dat tedere, intieme werk verlost van het stempel van taboe in haar preutse vaderland? Geen wet verbiedt het, maar een foto van een naakte echtgenote en moeder is not done. Japan weet niet wat het mist.
Twiddling
Standing Breastfeeding
Skinship – een samenstelling van skin (huid) en kinship (verwantschap) – is wat Kido met haar fotografie viert. De uitzonderlijke band van de blote moeder die haar kind de borst geeft. De roomzachte huid van zo’n kleintje, de elektrische schokjes die door de donshaartjes trekken. De veiligheid die de zuigeling instinctief moet voelen, pril in een ruige wereld, nu nog op de borstkas waarin het vertrouwde hart pompt.
Maar skinship is meer dan die magische moeder-kindband – het is een vorm van intimiteit die zich uitstrekt over het gezin, eentje die voortvloeit uit traditionele Japanse omgangsvormen. Samen een bad nemen, slapen, elkaars huid voelen, puur en in natuurlijke, ongeklede staat. Niets bijzonders in menig Japans gezin, hoewel we het bij Kido ook kunnen zien als een reactie op haar eigen opvoeding. Daar moest zij het juist te vaak stellen met een gebrek aan fysieke warmte van de moeder, die – kind van háár tijd – in de opvoeding juist meer formele distantie bezigde.
Taiyo at 10
Al op de middelbare school in Kochi, haar geboorteplaats, raakte Kido in de ban van de fotografie, de magie van de donkere kamer, het rode licht waarin uit het niets een afbeelding op het fotopapier opdoemt. Maar haar beroep maken van fotografie, dat was nog niet aan de orde. Ze behaalde haar bachelor in de economie, maar zocht nog een nieuwe uitdaging. Ze werd aangenomen aan de kunstacademie, maar die was zó vreselijk duur dat haar ouders die opleiding onmogelijk konden betalen.
One Week Old
Umbilical Cord
Where Is Mama
Ze maakte omzwervingen langs de commerciële fotografie. Werkte in een fotolab, waar ze kleurenprints verzorgde. Maakte foto’s voor een karaokebedrijf, waar ze werd ontslagen toen daar de klad in kwam. Ze fotografeerde voor magazines en op bruiloften, en realiseerde zich: dit is niet wat ik wil.
Kido zette haar zinnen op het ICP in New York. Werd afgewezen en leerde Engels. Werd afgewezen en werkte aan een artist statement – ze had geen idee, aanvankelijk, wat dat is. Zette voorzichtig haar eerste serieuze schreden in het vak door in Shinjuku, de uitgaanswijk en tevens gay town in Tokio, het homoleven te fotograferen. Ze vertelde een vriendin dat ze behalve gays ook biseksuelen wilde portretteren. Dat treft, zei de vriendin, ik ben biseksueel. Via haar leerde Kido andere bi-stellen kennen die wilden poseren, op voorwaarde dat ze de foto’s nooit openbaar zou maken. De toen gemaakte belofte weerhoudt haar nu nog om veel te vertellen over die foto’s. Wel dat daar de basis werd gelegd voor haar interesse in het verbeelden van intimiteit.
Feels So Good
Eindelijk werd ze dan aangenomen in New York, waar een periode volgde die ook al doorzettingsvermogen vergde. Ze had moeite met de Engelse taal, had geen geliefde en weinig vrienden. Had geldgebrek. Maar telkens als ze zich eenzaam, treurig of gefrustreerd voelde, besloot ze een foto te maken, een gewoonte met, zo bleek, een louterende werking. Ze leerde de schoonheid van het alledaagse te zien – waterdruppels op een raam, de val van sneeuwvlokken, de contouren van nachtelijk New York. The Ordinary Unseen noemde ze de serie die hieruit ontstond, zwart-witfoto’s die de eenzaamheid en de melancholie van de winterse metropool weergeven.
Tsuta
Moon and Willow
Kido ging na haar opleiding aan het werk als spotter bij een fotolab waar werk van grote namen uit de fotowereld werd geretoucheerd: met een penseeltje werkte ze dag in, dag uit kleine foutjes en vuiltjes weg van de prints. Zo leerde ze niet alleen het werk van talrijke fotografen kennen, maar raakte er ook door begeesterd. In de weekends mocht ze de donkere kamer van het lab gebruiken en zo groeide ze uit tot, al zegt ze het zelf, iemand die goed kan afdrukken.
Father and Son
Untitled
Grandfathers Bedroom
Ze kreeg een relatie, ging in New York samenwonen met de man die later haar echtgenoot zou worden, en diens zoon uit een eerder huwelijk trok bij hen in. Ze leefden hun leven, genoten van hun skinship, terwijl de jongen ook begon te experimenteren met een camera op statief. Hij maakte wat onschuldige naaktfoto’s die de aandacht trokken van de drogisterij waar ze het filmpje hadden laten ontwikkelen. De politie werd ingeschakeld, Kido en haar vriend werden gearresteerd op verdenking van het vervaardigen van kinderporno en opgesloten in het huis van bewaring op Rikers Island.
Een ellendige periode volgde, met twee weken voorarrest voor Kido en twee maanden voor haar vriend. Onder druk van het vooruitzicht op een lange rechtszaak en mogelijke gevangenisstraf gingen ze akkoord met een deal met justitie: ze bekenden schuld aan een misdrijf en zouden de VS vrijwillig verlaten. De vliegtickets waren al gekocht. Maar meteen na de rechtszaak werden ze opgesloten in een uitzetcentrum, pas veertig dagen later konden ze terugkeren naar Japan.
Babybird
Sunburn
Hoe zouden de foto’s die tot hun arrestatie leidden ooit crimineel kunnen zijn, vroeg Kido zich in die tijd verbijsterd af, ze verbeelden zoiets belangrijks en moois. Noodgedwongen had ze zich neergelegd bij de uitkomst van de rechtszaak, maar in plaats van te buigen voor de onterechte vervolging door het puristische justitiële apparaat in de VS, beet ze zich met nieuwe energie vast in haar thema. Ze werd moeder en begon zichzelf met haar zoon te portretteren, stille, warme, pure foto’s. Ze gebruikte een middenformaatcamera, de Rolleiflex, op statief, liet de negatieven ontwikkelen maar borg ze voor jaren op: ze realiseerde zich hoe kort de babytijd duurt, daar wilde ze al haar tijd en energie aan spenderen.
Summer
Now He Can Swim
Shimanto River
Pas toen haar zoon naar de basisschool ging, kreeg ze de kans om het skinshipproject uit te werken en liet ze haar werk zien aan de gezaghebbende hoogleraar fotografie Osamu James Nakagawa. Die was meteen onder de indruk, maar waarschuwde ook: door de aard van het werk zul je veel kritiek krijgen.
After Tantrum
In Japan is Kido’s werk nog niet te zien geweest: te controversieel. Maar vorig jaar had Paris Photo, de belangrijkste fotobeurs ter wereld, de primeur en werden bij haar Belgische galerie Ibasho acht foto’s van Kido verkocht. Minstens zo belangrijk: de ontvangst was positief. Zozeer dat een vrouw die de foto’s zag van ontroering begon te huilen. De bekroning van eindeloos geduld, doorzettingsvermogen en liefdevolle, tactiele aandacht.
Alle afbeeldingen met dank aan Ibasho gallery.
I’m So Happy You Are Here markeert de zegetocht van deze vrouwen, wier werk in de Japanse cultuurwereld lang is genegeerd. Het hart van de fotoliefhebber springt op bij de aanblik van de veelheid aan stijlen.
Proeven van al het moois dat Rencontres d’Arles te bieden heeft is menselijkerwijs onmogelijk. Het fotofestival bewijst zich ook dit jaar (tot eind september) als toonaangevend. Zelfs de supermarkten van Arles veranderen in tentoonstellingslocaties voor fotografie uit vrijwel alle genres.
Source: Volkskrant