Honderdduizenden Nederlanders voelen zich niet welkom in de sport. Het succesvolle project De Veilige Kleedkamer helpt verenigingen met het creëren van een inclusieve sportomgeving. ‘Pas na de wedstrijd krijgen we onze telefoons terug, dat voelt veilig.’
Een dreigende lucht kondigt regen aan op het sportcomplex van MVV Alcides in Meppel. Het meisjeselftal onder 17 traint vandaag in shirts van hun favoriete topclubs in plaats van de eigen geel-zwarte clubkleuren. ‘Hup’ en ‘Zet ’m op’, klinkt het gemoedelijk van achter de dug-out.
De Meppelse voetbalclub is een van de dertig sportverenigingen die meedoen aan De Veilige Kleedkamer. Het Drentse project helpt sportclubs een veilige, inclusieve sportomgeving te creëren, binnen en buiten de lijnen.
Ruim 700 duizend Nederlanders voelen zich niet welkom in de sport, vooral in teamverband, blijkt uit een onderzoek van sportkoepel NOCNSF in 2021. Zij vrezen, of hebben te maken gehad, met pestgedrag, discriminatie, geweld en/of seksueel grensoverschrijdend gedrag. Veel personen uit de lhbti-gemeenschap ervaren dit, en stoppen om die reden vaker met sporten dan anderen.
Op een bijeenkomst bij een naburige sportclub hoorde het bestuur van Alcides het verhaal van een transgender persoon die zich niet welkom voelde bij sportclubs in de regio. ‘Daarom denken we hier niet meer in hokjes’, zegt voorzitter André Bijker (50). Vanuit de bestuurskamer kijkt hij over de tribune richting het hoofdveld, waar de meisjes zijn begonnen aan een afwerkoefening. ‘Of je nu in het eerste elftal speelt of in een G-team, iedereen hoort erbij.’
Onder begeleiding van belangenorganisatie SportDrenthe stelt elke aangesloten vereniging een eigen gedragscode op. In de kleedkamer geldt een vaste set regels, zoals een ‘vier-ogen-principe’, wat betekent dat er nooit één volwassene alleen bij een jeugdteam in de kleedkamer is, dat er gescheiden kleedkamers zijn voor meisjes- en jongensteams, en dat daar geen foto’s en video’s worden gemaakt. ‘We krijgen onze telefoons na de wedstrijd terug, dat voelt veilig’, zegt Floortje (15).
Clubs hebben de vrijheid om hun omgangsvormen aan te vullen met normen die zij belangrijk vinden. Bij Alcides pronken daarom vijf ‘kernwaarden’ op borden bij de ingang van het sportcomplex en op flyers: positief coachen, veilig sporten, respect voor elkaar hebben, coaching aan de begeleiding overlaten en beslissingen van scheidsrechters accepteren.
‘Ik kreeg laatst een rode kaart toen ik struikelde en de tegenstander van de sokken liep’, vertelt Noor (14) in een FC Barcelona-shirt op het trainingsveld. ‘Ik kon niks aan die val doen, maar de scheids heeft gelijk.’
Opvallend aan de werkwijze van Alcides is dat alle jeugdtrainers door middel van KNVB-cursussen worden opgeleid tot ‘vakkundig geschoolde trainers’. ‘Zij spelen een belangrijke rol om de clubwaarden over te brengen op onze pupillen’, zegt hoofd jeugdopleiding Allard Kuik (30).
‘Dat ervaar ik als iets positiefs’, vertelt jeugdtrainer Jolt Zijlstra (17). De omgangsvormen die hij als speler in het onder-19-team ervaart, brengt hij over op de jongens onder 12. Zijlstra neemt een kijkje op het hoofdveld. ‘Door die positieve sfeer hebben we steeds meer clubjongens die voor de groep willen staan.’
Geschreeuw van fanatieke ‘voetbalouders’ is inmiddels verleden tijd. Langs de lijn roept een plukje ouders uitsluitend aanmoedigende woorden, en wie zich toch in tactische keuzes mengt, wordt met een grapje teruggefloten.
Met de ondersteuning die De Veilige Kleedkamer biedt, won het project vorig jaar de Nationale Sportinnovator Prijs in de categorie ‘sociaal veilig sportklimaat’. Afgelopen maand kreeg het zelfs internationale aandacht tijdens de lhbti- evenementen EuroPride in Lissabon en de WorldPride in Washington.
‘Verenigingsbrede sociale veiligheid is een thema waar iedereen mee bezig is, en helaas ook mee bezig moet zijn’, zegt projectleider Renate Bijker (53) van SportDrenthe. Veel sportverenigingen worstelen nog met het thema. In een onderzoek van het Mulier Instituut geven verenigingen met jeugdteams aan dat zij wel een veiligere en inclusievere omgeving willen, maar onvoldoende ondersteuning krijgen.
De behoefte aan een veilige sportomgeving speelt ook buiten de lijnen van het voetbalveld, ziet projectleider Bijker, zoals bij een schaakvereniging. Sommige meiden voelen zich zo geïntimideerd door blikken van mannelijke tegenstanders dat zij al schaakmat staan voor een partij de ontknoping nadert. ‘Ze durven dan gewoon geen pion meer vooruit te zetten.’
Op het voetbalveld wordt het meisjeselftal onder 17 in een cirkel toegesproken. ‘Onze trainer maakt echt een team van ons’, zegt Noor. Floortje vult aan: ‘We hebben respect voor elkaar als we fouten maken, daardoor spelen we elk jaar beter.’
Dit betekent niet dat alles vlekkeloos gaat. ‘Vorig jaar hadden we toch nog een melding van discriminatie’, geeft Alcides-voorzitter Bijker toe. In zulke gevallen krijgen sportverenigingen van De Veilige Kleedkamer een vertrouwenscontactpersoon. Die van Alcides heeft ervaring in de jeugdhulpverlening, kijkt mee als er meldingen zijn en biedt ondersteuning aan trainers.
‘De dag daarna hebben we met het team om de tafel gezeten’, zegt André Bijker. ‘Als we een probleem bespreekbaar maken, kunnen we het vaak meteen oplossen.’ Die aanpak werpt vruchten af. Alcides houdt bij waarom leden bij de club vertrekken, en sinds de nieuwe gedragscode heeft niemand meer laten weten dat vanwege een onveilig gevoel te doen.
Sterker nog: leden die stoppen vanwege hun studie of weekendbaantje, trappen later weer een balletje in de vriendenteams, aldus jeugdtrainer Jolt Zijlstra: ‘Jongens die uitvliegen naar andere clubs, blijven ons in het geel-zwart aanmoedigen. Ze komen terug vanwege het clubgevoel.’
Toch hoopt voorzitter Bijker dat De Veilige Kleedkamer snel in vergetelheid raakt. ‘Dan is het geen apart project meer en zitten de omgangsvormen in onze clubcultuur. Dat zie je eigenlijk al gebeuren.’ Op het trainingsveld eindigt Noor een wedstrijdje met een slalom en een schuiver in de hoek van het doel. Haar teamgenoten lopen juichend terug naar de kleedkamer.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant