Donald Trumps zelfbeeld als vredestichter wankelt. Netanyahu en Poetin, met wie hij snel een deal voor elkaar wilde te boksen, houden hem aan het lijntje. Dus moet de Amerikaanse president dingen doen die hij nooit heeft gewild, zoals wapens leveren aan Oekraïne.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de EU en internationale samenwerking.
Benjamin Netanyahu overhandigde Donald Trump afgelopen maandag een brief waarin hij Trump voordroeg voor de Nobelprijs voor de Vrede. ‘Die heeft u dik verdiend’, zei de Israëlische premier. ‘Het is een grote eer’, antwoordde de Amerikaanse president.
Trump heeft zijn zinnen gezet op de Vredesprijs, al was het maar omdat zijn door hem gehate voorganger Barack Obama die heeft gekregen. Trump ziet zichzelf als een vredestichter, een krachtpatser die de strijdende partijen tot een deal dwingt door ze te bedreigen met de formidabele economische en militaire macht van de Verenigde Staten.
Trump is nu bijna een half jaar president, maar in Gaza en Oekraïne wordt nog altijd hevig gevochten. Een met veel fanfare aangekondigd bezoek van Netanyahu aan het Witte Huis werd donderdag afgesloten zonder bestand in Gaza of enig ander tastbaar resultaat.
Ook in Oekraïne gaat het slecht, omdat de Russische president Vladimir Poetin geen concessies wil doen in het vredesoverleg tussen Rusland, Oekraïne en de VS. ‘Poetin overlaadt ons met een heleboel bullshit’, zei Trump dinsdag. ‘Hij is heel aardig voor ons, maar uiteindelijk blijkt dat niets te betekenen.’
Woensdag vuurde Rusland 728 drones op Oekraïne af, volgens de Oekraïense luchtmacht een record. Juni was de dodelijkste maand voor Oekraïense burgers sinds het begin van de oorlog, aldus waarnemers van de Verenigde Naties. Hoe harder Trump Poetin bekritiseert, hoe meer Rusland de strijd in Oekraïne opvoert.
Toch lijkt zich een zekere ommekeer aan te kondigen. Donderdag zei Trump tegen nieuwszender NBC dat hij via de Navo meer wapens naar Oekraïne wilde sturen, waaronder de Patriot-luchtverdedigingsraketten. Aankomende maandag komt hij met een ‘belangrijke verklaring’ over Rusland, zo voegde hij toe.
Het politieke is persoonlijk bij Trump. Hij dacht snel zaken te kunnen doen met Poetin en Netanyahu, als autoritaire leiders onder elkaar. Maar tot nu toe loopt het heel anders. Trump wordt aan het lijntje gehouden door de leiders van Israël en Rusland, die pas vrede willen sluiten als ze hun oorlogsdoelen hebben behaald.
Netanyahu’s opstelling irriteert Trump, maar de Israëlische premier weet dat de VS achter Israël blijven staan. Ze steunden de hervatting van de oorlog in Gaza en deden mee aan de bombardementen op Iran. Misschien dat er binnenkort een bestand in Gaza zal worden gesloten, maar ook dat zal geen uitzicht bieden op een duurzame, laat staan rechtvaardige vrede in het Midden-Oosten.
In het Witte Huis spraken Netanyahu en Trump over de evacuatie van de Palestijnen uit Gaza, hetgeen volgens de Verenigde Naties neerkomt op etnische zuivering. In het kader van zijn Nobelprijs droomt Trump van een akkoord tussen Israël en Saoedi-Arabië, maar dat is onmogelijk zonder dat de Palestijnen enig uitzicht op een eigen staat wordt geboden.
Poetin heeft het bij Trump verbruid door halsstarrig vast te houden aan zijn maximalistische eisen in het vredesoverleg. Poetin is ervan overtuigd dat hij op het slagveld aan de winnende hand is, en dat de Oekraïense defensie de komende maanden kan instorten, zeiden bronnen dicht bij het Kremlin deze week in The New York Times. ‘Hij zal zijn doelen in Oekraïne niet opofferen om zijn relatie met Trump te verbeteren’, zei Tatjana Stajanova van de denktank Carnegie Russia Eurasia Centre tegen de krant.
Poetin neemt risico door een narcistische persoonlijkheid als Trump zo nadrukkelijk in zijn hemd te zetten. Eind mei zei Trump al dat Poetin ‘met vuur speelde’, zonder daar consequenties aan te verbinden. Maar donderdag zei hij dat hij een nieuwe deal voor wapenleveranties aan Oekraïne had gesloten.
Daarnaast leurt de Republikeinse senator Lindsey Graham al maanden met een wetsvoorstel voor harde sancties tegen Rusland. Ook afnemers van Russische energie, zoals China en India, zouden bestraft worden met importheffingen van 500 procent.
Waarschijnlijk wordt het wetsvoorstel binnenkort aangenomen. Het is wel flink afgezwakt, omdat Trump heeft bedongen dat hij niet verplicht is de sancties daadwerkelijk op te leggen. Ook na het aannemen van de wet kan hij blijven aarzelen.
Trump staat op een kruispunt. Als hij niet optreedt tegen Poetin, zal hij te boek staan als een naïeve en zwakke leider die zich als voetveeg van het Kremlin liet gebruiken. Maar om Poetin onder druk te zetten, moet hij dingen doen die hij nooit gewild heeft: sancties treffen tegen Rusland en wapens leveren aan Oekraïne.
Hij moet een oorlogsleider worden, terwijl hij juist een snelle compromisvrede beloofd heeft.
In Oekraïne lijkt Trump eindelijk in te zien dat een vredestichter niet alleen de zwakke, maar juist ook de sterke partij onder druk moet zetten. De vraag blijft echter hoe ver hij hierin wil gaan. Het is moeilijk voor te stellen dat hij tientallen miljarden dollars aan militaire en financiële hulp naar Kyiv zal sturen zoals de regering-Biden deed, schreef nieuwszender CNN in een analyse. Een groot deel van Trumps achterban wil geen diepe Amerikaanse betrokkenheid bij een Europese oorlog.
Tijdens zijn verkiezingscampagne beweerde Trump de oorlog in Oekraïne ‘binnen 24 uur’ te zullen beëindigen. Onlangs erkende hij dat deze opgave moeilijker is gebleken dan verwacht. ‘Zo gaat dat’, reageerde Poetin op een persconferentie. ‘Het echte leven is ingewikkelder dan het lijkt.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant