is columnist van de Volkskrant en werkt als adviseur voor overheden en maatschappelijke organisaties.
Wat een verademing. Mark Boumans, burgemeester van Doetinchem, las van de week het kabinet en Geert Wilders de les omdat zij bewust chaos veroorzaken en de democratie ondermijnen. Het kabinet doet dat door een gezondverstandwet voor eerlijk verdeelde asielopvang ‘onderuit te schoffelen’. Wilders door mensen op te hitsen tegen gemeenten die netjes opvang regelen, hetgeen uitmondt in bedreigingen en geweld.
Wilders mag schijnheilig verklaren dat hij alleen voor vreedzaam protest is, hij weet exact wat hij losmaakt. Nieuw dieptepunt was dat Coevorden na intimidatie en brandstichting door wijkbewoners de huisvesting van veertien meisjes afblies.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Boumans sprak zich uit als voorzitter van de commissie asielzaken van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. En winst is niet alleen dát hij dat deed, maar ook de taal waarin. Hij sprak in termen van democratische besluitvorming, behoorlijke wetgeving en staatsrechtelijke verhoudingen. Dan realiseer je je hoe zeldzaam dat is geworden.
Boumans schroomde óók niet om, bij talkshow Humberto, de ontspoorde Kamerfractie van zijn eigen partij, de VVD, een uitbrander te geven: die maakt zich schuldig aan ‘politiek spel, zonder oog voor de consequenties’.
En dat raakt de kern. Net zoals al die gemeenten die hij vertegenwoordigt vóélt Boumans als burgemeester de gevolgen van wat Den Haag verzint. Een Kamerfractie niet. Hoopgevende verandering komt van mensen die de consequenties van politieke keuzen ervaren.
Zie ook de politie, die zich uitsprak over uitvoerbaarheid (slecht), reikwijdte (te groot) en de effectiviteit (geen) van de strafbaarstelling van illegaliteit. En velen vinden het plan tegen stikstof waar provincies, gemeenten, waterschappen en boerenorganisatie LTO mee kwamen te mager. Toch is het glas halfvol. Waar dit kabinet al een jaar stilstaat, zet LTO een stap door te accepteren dat gedwongen uitkoop van boeren nodig kan zijn. Haagse politici kunnen zich vrijblijvendheid permitteren, terwijl lokale en regionale overheden én boeren in de praktijk moeten woekeren met ruimte.
Logische conclusie: zorg dat beleid altijd wordt gemaakt door mensen die de consequenties ervaren.
Eén route loopt langs de ambtenaren die Haagse bestuurders adviseren. Zij zouden, en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) adviseerde dit van de week in een rapport over gebrekkige deskundigheid bij de overheid, minder van beleidsbaan naar beleidsbaan moeten rouleren, zich meer inhoudelijk moeten specialiseren en met name vaker ervaring moeten opdoen in wat ‘de uitvoering’ wordt genoemd. Lees: de belangrijkste onderdelen van de overheid, waar je als burger daadwerkelijk mee te maken hebt. Zoals de Belastingdienst, een uitkeringsinstantie of Rijkswaterstaat.
Wanneer ik trainingen geef aan aanstormende rijksambtenaren valt een enorm verschil op tussen mensen die alleen nog over de etages van Haagse torens hebben gedwaald en degenen die al bij zo’n ‘uitvoerder’ hebben meegedraaid. De laatsten hebben een dieper besef van wat het betekent om maatregelen te nemen die mensen raken. Regelmatig blijft zo iemand daarom liever in de uitvoering werken, al verdien je daar minder.
Overal hoor ik van ambtenaren dat het steeds minder prestige geniet om de top van een ministerie te bereiken, ooit het hoogst haalbare. De inhoudelijke topambtenaren, de ‘directeuren-generaal’, horen de grote lijnen uit te zetten, maar in de praktijk zitten velen drie keer per week bij hun bewindspersoon op de Kamer om nerveus ‘de actualiteit’ door te nemen. Voorheen was dat werk voor specialisten lager in de hiërarchie, nu kun je schaal 19 in de CAO halen om de staatssecretaris gerust te mogen stellen over een onwelgevallig bericht dat tien minuten bovenaan een nieuwssite heeft gestaan.
Een andere route móét dus langs die Haagse politici lopen. De enige repercussie die velen van hen nu voelen zijn peilingen, verkiezingen en publiciteit. Toen ik vorige week suggereerde dat driekwart van de mediamakers het Binnenhof beter kan verlaten – ik kan niet genoeg benadrukken dat ik dit bloedserieus meen – dachten sommigen dat ik bedoelde dat die dan burgers naar problemen moesten gaan vragen om vervolgens bij politici op ‘oplossingen’ aan te dringen.
Mijn schuld. Ik was onduidelijk. Al zegt het ook iets over het dominante beeld van de burger als klant met wensen en een politiek die moet ‘leveren’ (wanstaltig woord). Nee, de winst zou zitten in meer onderzoek naar de schade die al die eerdere zogenaamde ‘oplossingen’ hebben aangericht. Politiek Den Haag heeft een permanente confrontatie nodig met de gevolgen van het eigen handelen.
Ook helpt het als meer leden van álle partijen minder laf zijn en het voorbeeld volgen van burgemeester Boumans: mopper niet alleen binnenskamers, spreek je uit.
En er is misschien nog een optie. In het genoemde WRR-rapport staat een spannend idee. Op de vraag wie verantwoordelijk is voor het goed reilen en zeilen van de rijksdienst als geheel, is het antwoord: allerlei mensen een beetje, maar niemand echt. En dat is gek.
Eén geschetst scenario is: maak de premier – of een staatssecretaris op zijn departement – verantwoordelijk voor het functioneren van het rijksambtenarenapparaat. Nu heeft een premier officieel alleen het voorzitten van de ministerraad en de communicatie in zijn portefeuille, dus dan krijg je een marketeer of kleurloze procesmanager in het torentje.
Maar stel: andere ministers blijven inhoudelijk verantwoordelijk voor hun beleidsterrein, alleen de manier waarop ambtenaren beleid bedenken en uitvoeren wordt tot chefsache gemaakt. Dan leert de meest prominente politicus van het land al wat beter hoe het is om de gevolgen van keuzen te dragen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant