Het gesprek over een staakt-het-vuren in Gaza is nog niet afgebroken, dat is het goede nieuws. Maar áls er een akkoord komt, betekent dat dan een einde aan de oorlog? Of staat de Palestijnen nog erger leed te wachten?
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
In Qatar wordt koortsachtig onderhandeld. Er is ‘goede hoop’, klinkt het, aangezien wezenlijke ‘geschilpunten’ uit de weg zijn geruimd. Dichter bij een staakt-het-vuren van zestig dagen zijn Israël en Hamas in maanden niet geweest, ook al waarschuwen betrokkenen dat de onderhandelingen zich nog weken kunnen voortslepen, voor er mogelijk verlichting komt voor de 2 miljoen Palestijnen in de belegerde Gazastrook.
Om te begrijpen wat er op het spel staat, kan het geen kwaad het vorige staakt-het-vuren in Gaza in herinnering te roepen, getekend in januari van dit jaar. Donald Trump, destijds dagen verwijderd van zijn presidentiële inauguratie, had het op sociale media over een ‘EPISCH’ akkoord, terwijl EU-commissievoorzitter Ursula Von der Leyen sprak van een ‘opstapje’ richting ‘blijvende stabiliteit.’
In de tekst van dat bestand was sprake van drie fases, met in fase twee een cruciale voorwaarde: een daadwerkelijke beëindiging van de oorlog. Maar zover is het nooit gekomen. Israël hervatte zijn genocidale campagne na afloop van fase één, begon weer te bombarderen en sloot Gaza af voor voedsel en noodhulp. Weg hoop, weg bestand.
En feitelijk is er sindsdien nauwelijks iets veranderd, afgezien van het groeiende dodental (ruim 57 duizend Palestijnen inmiddels en bijna 890 Israëlische soldaten) en de groeiende honger. Net als toen heeft het er alle schijn van dat de Israëlische premier Benjamin Netanyahu enkel uit is op een pauze, niet op een einde van de oorlog.
Want net als toen geldt een cynische optelsom: de oorlog beëindigen zou betekenen dat de premier subiet de steun verliest van de racistische en ultrarechtse ministers Bezalel Smotrich en Itamar Ben-Gvir. Dan valt het kabinet, komen er nieuwe verkiezingen en dreigt voor Netanyahu een celstraf in verband met zijn slepende fraudezaak. ‘Hij kan niet én een permanente deal krijgen én zijn coalitie bijeenhouden’, zei de Israëlische oud-onderhandelaar Daniel Levy deze week tegen Al Jazeera over Netanyahu.
En net als toen zijn het de Amerikanen die garant moeten staan voor een permanent bestand. Volgens mediaberichten zou president Trump zo’n garantie aan Hamas hebben gegeven, maar het is de vraag hoeveel waarde de Hamas-onderhandelaars daaraan kunnen hechten. Een voorlopige les van 21 maanden oorlog is dat Israël zich nergens toe laat dwingen.
Netanyahu is een meester geworden in het winnen van tijd. Donderdag blufte hij dat er tijdens een eventueel bestand wel degelijk gesproken kan worden over een einde aan de oorlog, maar hij voegde daar een eis aan toe waarvan hij wéét dat die voor Hamas (onder deze voorwaarden) onbespreekbaar is, namelijk volledige ontwapening. Voor Hamas zou dat neerkomen op eenzijdige capitulatie, zonder er iets voor terug te krijgen.
Het is een rituele dans, de eisen van Hamas zijn bekend. Pas er een volwaardige Palestijnse staat komt naast die van Israël – de tweestatenoplossing – dan is de groepering bereid te ontwapenen, verzekerde onderhandelaar Khalil al-Hayya in april.
Aan de onderhandelingstafel in Qatar werd de afgelopen dagen zichtbaar wat Israëls prioriteiten zijn. Het aanvankelijke oorlogsdoel, ‘Hamas vernietigen’, is in rap tempo naar de achtergrond aan het verdwijnen, en maakt plaats voor een bloedige, semi-permanente bezetting met ongewisse afloop.
Afgaande op mediaberichten proberen de Israëlische onderhandelaars vast te houden aan de zogeheten Morag-corridor die het zuidelijkste puntje (Rafah) van de rest van Gaza scheidt. Op die manier kan het leger twee vliegen in één klap slaan: controle behouden over de voedseldistributie (via de uiterst omstreden Gaza Humanitarian Foundation) in dat gebied en er honderdduizenden Palestijnen onderbrengen in een gesloten ‘humanitaire stad’, een eufemisme voor een mensonterend kamp. Een oorlogsmisdaad, zeggen deskundigen.
‘Israëlische politici zijn nog lang niet klaar met Gaza’, zegt Amjad Iraqi, als analist verbonden aan de gezaghebbende denktank International Crisis Group. Ook al komt er een staakt-het-vuren, dan nog wil Israël controle blijven uitoefenen. Ieder plan voor een naoorlogs (Palestijns) bestuur wordt geblokkeerd. Aan de telefoon schetst Iraqi een optie die hij ‘gecontroleerde apartheid’ noemt. ‘Een einde aan de oorlog, op termijn, maar niet van de gewelddadige bezetting. De bombardementen stoppen wellicht, maar niet het menselijk leed.’
Mochten de partijen in Qatar besluiten tot een staakt-het-vuren, kortom, dan zijn de meest duistere scenario’s niet van tafel. Grootschalige deportatie, bijvoorbeeld, of het annexeren van grondgebied zoals dat ook met delen van de Westelijke Jordaanoever gebeurt.
Etnische zuivering wordt openlijk door beleidsmakers omarmd, ook al heeft de Israëlische regering geen land kunnen vinden dat hen wil hebben (zeven à acht landen zijn benaderd). Netanyahu had het erover tijdens zijn bezoek aan Washington, terwijl minister Israel Katz (Defensie) sprak van een ‘emigratieplan’ dat ‘zeker gaat plaatsvinden.’ Zijn ‘humanitaire stad’ moet de opmaat worden.
Hij weet zich gesteund door een almaar verhardende publieke opinie: 82 procent van de Israëliërs zegt verdrijving van de Palestijnen uit Gaza te steunen. Een Israëlische bataljonscommandant vergeleek Palestijnen op tv met ‘kakkerlakken’, en werd niet tegengesproken.
Zo bezien kan het twee kanten op met de onderhandelingen in Qatar. Ze kunnen erger voorkomen, of – zeer goed mogelijk – slechts een rookgordijn blijken. Een tijdelijk respijt, waarna het ergste nog moet komen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant