Overheidssteun aan Damen ligt voor de hand, maar stuit ook op ethische bezwaren omdat de scheepsbouwer wordt vervolgd door justitie.
Op het eerste gezicht is het volstrekt logisch dat het demissionaire kabinet scheepsbouwer Damen te hulp komt. Gezien de grote investeringen in defensie, die de komende jaren moeten worden gedaan, is Damen eenvoudigweg onmisbaar. Die levert nu al schepen aan zes Navo-lidstaten en de Nederlandse marine heeft een lange wensenlijst: zeven fregatten, zes amfibische transportschepen en acht hulpvaartuigen. Damen is in Nederland de enige die die kan maken.
Damen lijkt ook nog steeds financieel gezond. De omzet stijgt jaar op jaar en vorig jaar heeft het bedrijf nieuwe financiers binnengehaald.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
De reden dat Damen met een acuut geldtekort kampt, oogt als overmacht. Een nieuw computersysteem kampt met kinderziektes waardoor de Duitse scheepswerven niet kunnen beginnen aan de bouw van fregatten voor de Duitse marine. Gezien de enorme omvang van deze order, 7 miljard euro, leidt dat direct tot een aanslag op het werkkapitaal.
Het steunen van scheepswerven in Nederland was lang taboe. Nederland had een trauma overgehouden aan de steun van Rijn-Schelde-Verolme (RSV) in de jaren zeventig, die de schatkist uiteindelijk 2,7 miljard gulden kostte, waarna de werf alsnog failliet ging. Na de RSV-enquête besloot de overheid steeds vaker de vrije markt haar werk te laten doen. Toen vliegtuigbouwer Fokker in de jaren negentig in de problemen kwam, stak het toenmalige kabinet geen vinger meer uit.
Er is wel een verschil met de steun aan RSV. Die was vooral bedoeld om banen te redden. Nu is dat niet nodig, de werkloosheid is immers laag, en het doel is vooral om belangrijke technologie in Nederland te houden. Damen is niet de eerste die om die reden wordt geholpen. In 2020 kreeg scheepsbouwer IHC voor bijna 400 miljoen euro staatssteun, ook toen om een hoogtechnologisch bedrijf overeind te houden.
In de defensie-industrie zijn de orders groot, maar de risico’s ook. In zo’n markt is het moeilijk om alleen van privaat-kapitaal afhankelijk te zijn.
Toch is het goed om waakzaam te blijven, want Damen is in meer opzichten kwetsbaar. Het bedrijf was de afgelopen jaren vooral sterk in de bouw van minder complexe schepen, het kan goed zijn dat het zich heeft vertild aan de gigantische opdracht voor de Duitse marine.
Damen wordt ook vervolgd door justitie wegens omkoping, witwassen en het overtreden van de sancties tegen Rusland. Bij een veroordeling mag de Nederlandse overheid volgens Europese regels in principe vier jaar geen zaken meer doen met het bedrijf. Dat wordt lastig als diezelfde overheid een groot financieel belang heeft. Om belangenverstrengeling te voorkomen, zou het goed zijn als de overheid in ruil voor de steun ethische eisen stelt.
Het grootste probleem is dat er voor de Nederlandse marine geen alternatief is. Damen heeft de afgelopen jaren de restanten van de ooit bloeiende scheepsbouwindustrie opgeveegd. De overheid en Damen zijn daarom tot elkaar veroordeeld, wat het risico in zich draagt dat de rekening bij nieuwe tegenslagen snel kan oplopen. Het kan daarom geen kwaad als het ministerie van Defensie ook onderzoekt hoe de afhankelijkheid van Damen kan worden verkleind. Tegelijkertijd kan de kwetsbaarheid van Damen worden verkleind door het bedrijf beter in te bedden in de Europese defensie-industrie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant