Als zo veel mensen kiezen voor plastische chirurgie, dan wordt het hoog tijd dat we hun beweegredenen goed bestuderen, zegt onderzoeker Fabienne Krywuczky, die onlangs op het onderwerp promoveerde. ‘Mooi zijn en je weer als jezelf voelen, zijn twee verschillende dingen.’
is zorgverslaggever van de Volkskrant.
Toen Fabienne Krywuczky 16 was, liet ze haar oor rechtzetten, een beslissing waaraan geen enkele twijfel voorafging. Vrienden en familie steunden haar, van niemand kritiek, ‘en achteraf was ik gelukkig’.
Hoe anders is dat nu bij haar vrienden die nadenken over plastische chirurgie. Ze twijfelen over botox en borstvergroting, worstelen met de gezondheidsrisico’s, en piekeren vooral over de reacties van de mensen om hen heen.
Wereldwijd kiezen 30 miljoen mensen per jaar voor plastische chirurgie, maar gek genoeg is over hun beweegredenen (en de reacties daarop) nog maar weinig bekend, zegt Krywuczky, die onlangs aan de School of Business and Economics van de Vrije Universiteit in Amsterdam promoveerde op het onderwerp. Haar onderzoeksgebied ligt op het grensvlak van psychologie en marketing. Haar proefschrift maakt die beweegredenen duidelijk. En nee; die komen zeker niet alleen maar voort uit een streven naar een schoonheidsideaal.
Plastische chirurgie is alom tegenwoordig, maar waarom mensen ervoor kiezen, wisten we niet?
‘Verreweg het meeste onderzoek dat er is gedaan naar plastische chirurgie komt uit de medische hoek en gaat over de risico’s ervan, of over de technische aspecten van de chirurgie.
‘Bij de psychologische onderzoeken naar de drijfveren ervoor, draaide het tot nu toe allemaal om schoonheid. Niet heel verrassend natuurlijk, dat is vaak ook het hoofddoel. Maar wat ik miste is dat ons lichaam niet alleen ons uiterlijk is, maar ook een deel van ons zelf, van onze identiteit en hoe we ons voelen als persoon. Dat is het grote gat in de literatuur dat ik probeer op te vullen.
‘Er zijn veel vormen van plastische chirurgie, met veel verschillende afwegingen, die per persoon ook nog eens verschillen. Plastische chirurgie is geen make-up, waarbij je iets kunt proberen en gewoon weer weg kunt halen. Het is een ingrijpende keuze met risico’s en sociale percepties. Daarom is het interessant om te begrijpen waarom mensen ervoor kiezen, ook om ze te kunnen helpen als ze erover nadenken.’
Komt dat gebrek aan wetenschappelijke interesse omdat er wordt neergekeken op het onderwerp?
‘Het is een moreel beladen onderwerp, dat zeker. Door plastische chirurgie te bestuderen, bestudeer je ook de ethische vraag of het te verdedigen is dat mensen gezondheidsrisico’s nemen omwille van schoonheid. Bovendien gaat plastische chirurgie over de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen, omdat het vooral gaat over vrouwen die op zoek zijn naar de ideale vrouwelijke verschijning. En dan is er nog de maatschappelijke druk over schoonheid en objectivering van vrouwen. Veel wetenschappers voelen zich ongemakkelijk bij die onderwerpen.
‘Als onderzoeker ga ik de groeiende schoondheidsdruk niet veranderen, maar ik kan er wellicht wel voor zorgen dat consumenten de best mogelijke beslissingen nemen, ze helpen manieren te vinden die hun welzijn op de lange termijn verbetert.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
U pleit ervoor om niet alle vormen van plastische chirurgie over één kam te scheren.
‘Het grootste probleem van de vorige studies is dat ze alle plastische chirurgie op één hoop gooiden. Wetenschappers vroegen bijvoorbeeld aan deelnemers: hoe denkt u over mensen die kiezen voor plastische chirurgie? Dat antwoord hangt natuurlijk helemaal af van welke type chirurgie het is. Gaat het bijvoorbeeld om een borstvergroting, of om een borstverkleining vanwege rugpijn, of om een borstreconstructie na kanker?
‘Mijn favoriete project van mijn promotie ging over die borstreconstructie, omdat ik heel diep kon ingaan op één specifieke behandeling en kan laten zien dat we de tijd moeten nemen om individuele behandelingen te bestuderen.
‘Bij een borstreconstructie zijn er verschillende mogelijkheden voor de vrouw die haar borst moet laten verwijderen. Er is een operatie met implantaten: een relatief korte operatie, met sneller herstel, en eerder zichtbare resultaten, maar met een hoger risico op heroperatie. En er is de optie van herstel met eigen weefsel. Dat is een langere operatie, met meer bloedverlies en een extra litteken, maar uiteindelijk wel natuurlijker ogende borsten en tevredener patiënten.’
Wat is het verrassendste inzicht dat u daarover opdeed?
‘Veel vrouwen moeten binnen twee weken nadat ze de diagnose borstkanker hebben gekregen, beslissen over een borstreconstructie. Ze moeten een operatie ondergaan waarbij de borst wordt verwijderd en ook weer hersteld. Een gekke situatie, omdat je je niet kunt voorstellen wat het is om je borsten te verliezen, maar je wel meteen een complexe beslissing moet nemen.
‘Veel vrouwen kiezen dan voor implantaten, omdat ze bezig zijn met overleven en omdat dat het snelste resultaat geeft. Dat zien ze als de meest logische manier om er weer uit te zien als een vrouw, er niet anders uit te zien dan anderen, en dan kunnen ze het normale leven weer oppakken, denken ze.
‘Maar dan zien ze de lange termijn over het hoofd. Het gaat er niet alleen om dat je er als vrouw uitziet, maar ook dat je je weer als jezelf voelt. En dat is beter te bereiken met borsten die voortkomen uit je eigen weefsel.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Hoe komt dat? Dat die vrouwen zich meer als zichzelf voelen?
‘Het weefsel is, in tegenstelling tot synthetische implantaten, altijd al een deel van het lichaam geweest. Het idee achter dit onderzoek is dat ons lichaam een belangrijk deel is van wie we zelf zijn, en niet alleen een deel van ons uiterlijk.
‘Mensen die een deel van hun lichaam verliezen voelen zich niet alleen minder aantrekkelijk, ze voelen zich ook minder zichzelf. Als wij een deel van onszelf gebruiken om de borst te herstellen, voelen we ons weer meer verbonden met dit lichaamsdeel dan wanneer we extern materiaal gebruiken. De borst is echt weer een deel van de vrouw, ze voelt zich weer de persoon die ze eerder was.
‘Borsten zijn om veel redenen belangrijk voor vrouwen, niet in de laatste plaats om maatschappelijke redenen. Ze zijn zo belangrijk dat vrouwen hun borsten als onderdeel van hun identiteit beschouwen. Daarom is het verliezen van de borsten echt een bedreiging voor henzelf. Daarom is het belangrijk dat gevoel van eigenwaarde te herstellen.’
Hoe kan uw onderzoek vrouwen en artsen helpen?
‘De focus in de gesprekken tussen de chirurg en de vrouwen die een borstoperatie moeten ondergaan ligt op de risico’s van de ingreep en op het uiterlijk na afloop. Chirurgen moeten beter gaan uitleggen over de lange termijn, en over het herstel van de eigenwaarde.
‘Mooi zijn en zijn wie je bent, zijn twee verschillende dingen. Vrouwen vinden hun borsten na een weefselreconstructie en na een implantaatreconstructie even mooi, maar de weefselvariant herstelt het zelfbeeld beter en dus zijn die vrouwen meer tevreden met resultaat.
‘Die beweegreden geldt ook voor andere vormen van plastische chirurgie. Ik herinner me een vrouw die moeder was geworden en daarom een borstvergroting wilde. Voor haar gevoel bestond de identiteit van een moeder voor een deel in het hebben van mooie borsten. Het ging haar dus niet zozeer om het uiterlijk, maar om haar idee van hoe de identiteit van een moeder eruit zou zien.’
Het ingewikkelde is dat mensen die een operatie ondergaan zich meer als zichzelf willen voelen, maar andere mensen zien ze juist als narcistisch, blijkt uit uw onderzoek.
‘Ja, dat is moeilijk met elkaar te verzoenen. Ik dacht altijd dat narcisme ijdelheid betekende, en aardig willen worden gevonden door andere mensen.
‘Maar er is nog een ander deel, het rivaliteitsdeel, waarbij je andere mensen naar beneden wil duwen om boven hen te staan. Wij ontdekten dat plastische chirurgie dat rivaliteitsgevoel aanwakkert bij mensen die géén chirurgie ondergaan. Met als gevolg dat zij geneigd zijn te denken dat iemand die wél een ingreep ondergaat andere mensen als rivalen ziet.
‘Het gevaar dreigt dat anderen je gaan vermijden als je kiest voor plastische chirurgie, omdat mensen je als gevaar zien.
‘Zo worden mensen die plastische chirurgie ondergaan soms nog eenzamer dan ze al waren. Terwijl ze juist voor een operatie kozen omdat ze hoopten dat ze met een beter zelfbeeld meer aansluiting bij een groep konden krijgen. Het geeft maar aan dat we beter moeten leren begrijpen waarom mensen voor plastische chirurgie kiezen.’
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant