is hoofdredacteur en commentator van de Volkskrant
Het doorrekenen van verkiezingsprogramma’s door het CPB wint weer aan populariteit. Het maakt dat de kiezer makkelijker kan vergelijken.
BBB en NSC gaan hun verkiezingsprogramma’s ook door het Centraal Planbureau (CPB) laten doorrekenen. Daarmee komt het totaal aantal partijen dat dit aandurft op tien, twee meer dan bij de vorige verkiezingen. Blijkbaar is het kwaliteitsstempel dat de doorrekening oplevert, nog steeds veel waard.
Het CPB kwam de afgelopen jaren steeds meer onder vuur te liggen. Sommige partijen vonden de berekeningen te beperkt, waardoor vooral rechtse verkiezingsprogramma’s met weinig investeringen in de toekomst in het voordeel waren. Het CPB legde de nadruk op goed meetbare effecten zoals economische groei, het begrotingstekort en het aantal banen. Partijen die wilden investeren in zachtere waarden als het opleidingsniveau en de kwaliteit van het milieu en de leefomgeving, kwamen er bekaaid vanaf.
Volgens Pieter Omtzigt moesten de modelberekingen van het CPB sowieso worden gewantrouwd. De afgelopen jaren waren de voorspellingen van het CPB steevast te somber, waardoor de overheid zich volgens Omtzigt te arm had gerekend.
Het CPB komt aan de kritiek tegemoet door in de berekeningen vanaf nu meer oog te hebben voor de lange termijn. Naast de harde economische data zal het CPB berekenen wat de effecten zijn op het ‘menselijk kapitaal’ - wat een maat is voor het opleidingsniveau - , het investeringsklimaat, maar ook op de klimaat- en stikstofdoelen. Dat is winst. Partijen die vooral met de toekomst bezig zijn, die de wereld schoon en gezond willen maken, worden eerlijker beoordeeld.
Het is belangrijk te realiseren dat het nog steeds om rekenmodellen gaat, schematische weergaven van de werkelijkheid. Het CPB berekent per definitie niet alles. De modellen zitten er ook vaak naast, zeker als de wereld snel verandert, zoals tijdens de coronapandemie en de oorlog in Oekraïne. Rekenmodellen werken het best als ze goed gekalibreerd kunnen worden, en daarbij helpt een stabiele economie. In instabiele tijden zijn de voorspellingen minder accuraat.
De precieze uitkomsten zijn dus niet het allerbelangrijkst, de meerwaarde van de CPB-berekeningen zit er vooral in dat alle verkiezingsprogramma’s langs dezelfde meetlat worden gelegd. Daardoor kunnen kiezers de verkiezingsprogramma’s objectief met elkaar vergelijken, wat de democratie ten goede komt. Partijen kunnen ook geen ‘gratis bier’ meer beloven. In de berekeningen van het CPB bestaat dat niet, alles heeft een prijs.
Ook na de verkiezingen komen de doorberekeningen goed van pas. Onderhandelingen over een nieuw regeerakkoord gaan makkelijker op basis van doorgerekende programma’s dan op basis van politieke luchtfietserij. Het zoeken naar compromissen, naar een gedeeld verhaal wordt eenvoudiger als elke partij dezelfde meeteenheden hanteert.
Bij de vorige formatie waren er maar liefst drie partijen die hun programma niet hadden laten doorrekenen. Dat was er ongetwijfeld mede de oorzaak van dat de coalitiepartijen zelf ook niet altijd door leken te hebben waarvoor ze hadden getekend. Met de CPB-berekeningen in de hand kunnen ze straks heel precies zien welke concessies ze hebben gedaan. Ook zullen ze de populistische verleiding om op korte termijn cadeaus uit te delen en de rekening naar de verre toekomst door te schuiven hopelijk beter kunnen weerstaan.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant