De overstromingen in de Amerikaanse staat Texas, waarbij 82 doden vielen, bewijst opnieuw hoe gevaarlijk regenwaterrivieren kunnen zijn – helemaal in een wereld die opwarmt.
Door Maarten Keulemans
Vrijdag in alle vroegte was stadsmanager Dalton Rice van het Texaanse stadje Kerrville nog gaan joggen langs de Texaanse rivier de Guadelupe. Er was ‘geen druppel regen’, citeert de Amerikaanse nieuwszender NPR hem. Niets aan het handje. Ondanks de steeds dreigender waarschuwingen die de weerdiensten de dagen daarvoor hadden verstuurd.
Amper een halfuur later begon de rivier te zwellen. Razendsnel. De rivier steeg liefst acht meter in drie kwartier: een gebouw van drie verdiepingen aan water erbij. Een meetpunt 20 meter verderop registreerde hoe het volume van de rivier in een paar uur tijd uit zijn voegen barstte, van 2,5 kuub water per seconde naar liefst 4.700, meer dan tweemaal de gemiddelde waterstroom van de Rijn bij Lobith.
De oevers werden schoongeschraapt, bomen ontworteld, bruggetjes meegesleept. Maandagochtend stond het dodental op 82, onder wie veel kinderen die op een van de oevers deelnamen aan een christelijk vakantiekamp.
Een overstroomde slaapzaal op Camp Mystic, een kampeerterrein waar zeker twintig meisjes van een christelijk zomerkamp omkwamen bij de overstromingen.
Deelnemers aan een naburig kamp omhelzen elkaar na hereniging met hun familie.
Een gebouw op Camp Mystic is zwaar beschadigd.
Het recept is al bijna vertrouwd. Een enorm regengebied komt ‘vast’ te liggen tussen hogedrukgebieden, waardoor het langdurig en hard op één plaats uitregent. De rivieroevers, vaak ontdaan van natuurlijke kronkels en begroeiing, zuigen het water niet goed op.
Met als gevolg: een vermenigvuldiging van waterhoeveelheid. Simpelweg omdat alle neerslag die verspreid over een heel gebied valt, zich samenperst in één smalle geul. Vandaar de plotse, exponentiële ophoging van de waterstand; vandaar dat mensen langs de oevers telkens tóch weer zijn verrast. Hoe kan een regenbui de rivierstand nou zó snel verhogen?
Rivierrampen zijn dan ook van alle tijden. Het goede nieuws is: door betere waarschuwingssystemen komen er door de bank genomen minder mensen om bij overstromingen. Het slechte nieuws: áls het misgaat, kan het ook goed misgaan. Wat de ramp in Texas gemeen heeft met die in 2021 in Duitsland: de overstroming kwam ’s ochtends in alle vroegte, zodat het moeilijk was om mensen te waarschuwen.
En jazeker, de hand van het veranderende klimaat duwt mee. Warmere lucht kan meer waterdamp opslaan – ruwweg 7 procent per graad Celsius méér – waardoor buien gaandeweg extremer worden. De regen die in Texas viel was van de buitencategorie: een hoeveelheid die je normaliter eens in de duizend jaar zou verwachten, blijkt uit eerste berekeningen.
Hulpdiensten snellen toe in Kerr County terwijl het water blijft stijgen. In de regio vielen zeker 82 doden.
Dronebeelden van de San Gabriel River in Texas, die ook buiten zijn oevers trad na extreme regenbuien.
Overstroomde straten in San Angelo.
Foto's Reuters
Tegelijk: als het nu ergens wél viel te verwachten, is het bij de rivier de Guadelupe. Het gebied waar de rivier vrijdag zo plotseling aanzwol, heeft nota bene de bijnaam flash flood alley, overstromingssteeg. Op 17 juli 1987 was er in het getroffen gebied een haast identieke ramp: tien kinderen die deelnamen aan een christelijk jeugdkamp kwamen om toen de rivier na hevige regenval opeens snel steeg en twee bussen waarmee ze probeerden te ontkomen werden gegrepen door het water.
Wat zich wreekt, is het falende menselijke geheugen. Veertig jaar geleden, wie herinnert het zich nog? Saillant is dat de autoriteiten en weerdiensten voor vrijdag wel degelijk in alle toonaarden waarschuwden dat er zwaar weer op komst was, met risico op overstromingen, zo blijkt uit de eerste reconstructies.
Toch postte de gemeente Kerrville vrijdagochtend vroeg nog vrolijk op Facebook dat er de ‘hoognodige regen’ was gevallen, al moesten automobilisten wel oppassen als ze op pad gingen.
Twee vrouwen kijken naar het wassende water van de Guadalupe in Kerville, in Texas.
Getty Images
‘Het probleem’, vertelt hoogleraar klimaat- en waterrisico’s Jeroen Aerts (VU Amsterdam), ‘is hoe je komt van een waarschuwing dat er wat aankomt, naar dat mensen ook werkelijk gaan evacueren.’ Samen met collega’s rondde hij net een onderzoek af naar de gebeurtenissen in het Ahrdal in 2021. Een van de conclusies: waarschuwingssystemen zijn vaak veel te algemeen.
15 juli 2021. Het dorpje Insul in de Duitse deelstaat Rijnland-Palts is zwaar beschadigd door het overstromen van de rivier de Ahr.
Foto's: Boris Rössler / Getty.
‘Hulpverleners willen handelingsperspectief: wat kunnen we doen? Als je dus komt met een waarschuwing – er dreigt een overstroming! – dan kunnen ze daar weinig mee. Je zult moeten proberen aan te geven: welke camping loopt gevaar, welke verzorgingshuizen kunnen in de problemen komen?’
Hulpdiensten aan het werk in de plaats Hunt in Texas.
Omwonenden kijken naar de schade die de overstromende Guadalupe in Kerville heeft aangericht.
Foto's: Getty / Eric Gay / AP
Maar, zo zegt de hoogleraar erbij: helemaal te vermijden zijn rivierrampen zoals die in Texas niet. In álle bergachtige gebieden waar het water snel bergafwaarts kan stromen, kan extreme neerslag immers problemen geven. ‘Vorig jaar waren het Polen en Valencia, twee jaar daarvoor gebeurde het bij ons in de buurt, in het Ahrdal. Je kunt niet één plek aanwijzen waar dit gebeurt’, zegt Aerts.
Vervelend dus dat vooral campings vaak langs rivieren staan: de plek waar het water is, en waar het vlak genoeg is om je tent of caravan neer te zette. ‘Als ik eerlijk ben’, zegt Aerts, ‘is het allerbeste om gewoon niet op dit soort plekken een camping te beginnen. Want het risico krijg je nooit naar nul.’
Een vijf meter hogere zee kan Nederland aan, blijkt uit nieuwe onderzoeken. De Volkskrant bracht onlangs in kaart welke zeespiegelstijging we wanneer kunnen verwachten, en wat dan de opties zijn. Kan de Randstad nog bestaan bij 15 meter zeespiegelstijging?
Waarschuwingssystemen en maatregelen als de aanleg van schuilplaatsen hebben effect, constateren Delftse onderzoekers in een nieuwe analyse. Want hoewel het klimaat verandert en er steeds meer overstromingen zijn, overlijden daarbij steeds minder mensen.
De watersnood in Limburg in juli was ‘een voor Nederland extreme en ongeëvenaarde gebeurtenis’ met een geschatte totale schade door overstromingen van 350- tot 600 miljoen euro. De schade is daarmee groter dan die van de grote overstromingen langs de Maas in 1993 en 1995.
Source: Volkskrant