Nu de ingelaste pauze van drie maanden in de tarievenoorlog ten einde komt, voert Donald Trump de druk op zijn handelpartners weer op. Met slechts drie landen zijn akkoorden gesloten. Barst de handelsoorlog nu echt los?
Leek de aandacht voor Donald Trumps handelsoorlog de laatste maanden enigszins geluwd, vrijdag was het onderwerp weer helemaal terug. De Amerikaanse president is begonnen met het versturen van brieven naar tientallen landen, waarin hij ze importheffingen van 20 tot 70 procent aanzegt. Die worden vanaf 1 augustus van kracht, meldde hij donderdagavond.
Komende dinsdag moeten alle percentages in de internationale brievenbussen zijn gevallen. Dan komt er een einde aan de negentig dagen ‘pauze’ van de ‘wederkerige tarieven’ waarmee Trump drie maanden geleden een schokgolf in de wereldeconomie veroorzaakte. Toen presenteerde hij een bord met onnavolgbare percentages in de Rozentuin van het Witte Huis. Importheffingen per land, oplopend van 10 tot ruim 50 procent – lager dan de percentages waarmee hij nu dreigt.
Hoe heet die soep uiteindelijk wordt gegeten, valt moeilijk te zeggen. Door de tarieven ‘pas’ op 1 augustus in te voeren, neemt Trump feitelijk meer tijd. Want uit het aantal landen dat nog geen deal heeft gesloten, blijkt wel hoe weinig succes er tijdens de pauze is geboekt. Die was immers bedoeld om te onderhandelen en akkoorden te sluiten. Dat is tot nu toe maar slechts drie landen gelukt.
Half juni was er een akkoord met Groot-Brittannië: een importheffing van 10 procent, met een aantal specifieke uitzonderingen. Afgelopen week volgde Vietnam: 20 procent voor directe import en 40 procent voor producten die Vietnam doorvoert. Dat laatste percentage is bedoeld om te voorkomen dat Chinese goederen (met name staal) alsnog via Vietnam tegen een laag tarief de Verenigde Staten binnenkomen.
China is een heel apart front in de tarievenoorlog. Na enkele weken waarbij de twee landen maar bleven tarieftoepen, totdat de heffing ruim boven de 100 procent uitkwam en handel over en weer volledig stilviel, is er inmiddels een ‘wapenstilstand’. Tot half augustus is het importtarief 30 procent. Er zou inmiddels een akkoord zijn, al zijn de details daarvan niet bekend.
Zeker is intussen dat Trump het geld hard nodig heeft. Zijn ‘Big Beautiful Bill’, die deze week door het Congres is goedgekeurd en voorziet in grootschalige belastingverlagingen voor bedrijven en particulieren, slaat een groot gat in de begroting. Trump denkt dat grotendeels te vullen met de inkomsten uit de importheffingen. Dat macro-economen voorspellen dat dit niet gaat lukken, schrikt hem niet af.
Voor tientallen handelspartners zonder deal wordt de druk nu dus opnieuw opgevoerd. Vele, waaronder de Europese Unie, hebben afgelopen week teams naar Washington gestuurd om op de valreep toch nog een handtekening onder een akkoord te kunnen zetten. Maar het verloop van die onderhandelingen belooft vooralsnog vooral veel economische chaos.
‘Een principe-akkoord is mogelijk, een gedetailleerde overeenkomst is onmogelijk’, zei Commissievoorzitter Ursula von der Leyen donderdag in Denemarken. Als zo’n principebesluit Amerikaanse heffingen voorlopig afwendt, heeft de Europese Unie in elk geval tijd gewonnen.
Amerika en Europa zijn de grootste handelspartners ter wereld. Jaarlijks gaat er voor ongeveer 1.600 miljard euro aan goederen en diensten de oceaan over. Die handelsstroom moedwillig torpederen met importheffingen van 50 procent, waarmee Trump dreigt, zal leiden tot een wereldwijde economische dreun.
Dus wordt er al maanden – steeds nerveuzer – onderhandeld tussen de Europese Commissie en de regering van Trump. Die laatste zou liever direct zakendoen met de afzonderlijke EU-landen, maar dat zou een totale verstoring van de Europese interne markt betekenen. Als blok heeft de EU ook meer gewicht in de besprekingen.
Die liepen van meet af aan stroef. Commissaris Maros Sefcovic (Handel) was vaak genoeg in Washington, maar kwam niet verder dan zijn Amerikaanse handelsminister Howard Lutnick. Begrijpelijk, maar niet zo efficiënt. Uiteindelijk is Trumps woord bepalend.
Wat niet helpt is de zeer verschillende kijk van de twee partijen op de handelsgesprekken. Trump zei eerder dat de EU is opgericht om de VS ‘te naaien’. Hij wijst steevast op het grote handelsoverschot voor Europa bij goederen. De EU-landen exporteerden in 2023 voor 503 miljard euro aan spullen naar de VS, andersom was dat 347 miljard euro, een verschil van 156 miljard euro.
De EU haalt ook de diensten erbij, daar hebben de Amerikanen een overschot van 108 miljard euro, met dank aan de techgiganten. Goederen en diensten bij elkaar opgeteld leiden tot een handelsoverschot voor Europa van 48 miljard euro. Op 1.600 miljard euro is dat volgens de EU nauwelijks onevenwichtig te noemen.
Sefcovic bood aan het begin van de onderhandelingen nog wel aan om alle importheffingen op te heffen. Maar dat wezen de Amerikanen resoluut van de hand: zij willen bedrijven juist naar de VS halen door de import duurder te maken. Daarnaast rekent Trump inmiddels op de inkomsten uit de heffingen.
Naast tarieven praten Brussel en Washington ook over andere handelsbelemmeringen: verschillen in productstandaarden die het moeilijker maken goederen te exporteren. Europa wil de Amerikanen best tegemoet komen op enkele technische zaken. Maar aan milieuvereisten en de regels voor voedsel- en productveiligheid wil de EU niet morrelen.
Ook de Amerikaanse eisen om de btw op goederen uit de VS te verlagen en de Europese regels voor grote techbedrijven aan te passen, stuiten vooralsnog op een Europees ‘nee’.
De VS lijken op hun beurt onwrikbaar in hun voornemen alle Europese import te treffen met een heffing van minimaal 10 procent, voor sommige goederen (staal, auto’s) mogelijk meer. De EU hoopt met quota – geen of een lagere heffing over een bepaalde hoeveelheid goederen – die pijn wat te verzachten.
Intussen bereidt Brussel zich ook voor op het géén akkoord-scenario. Zodra Trump eenzijdig heffingen verhoogt, zal de EU terugslaan. Er ligt een eerste lijst klaar met potentieel te treffen Amerikaanse goederen met een waarde van 21 miljard euro. Over een tweede lijst van rond de 95 miljard euro praten de EU-landen nog.
Ook de rest van de wereld onderhandelt nog volop met de VS. Een van de deals waarop Trump het meest hoopt, is die met India. Trump ziet het land met 1,4 miljard consumenten als een potentiële goudmijn voor Amerikaanse bedrijven. Hij heeft bovendien het tij mee. India heeft zijn economie altijd afgeschermd, maar sinds de covidpandemie staat India voor het eerst in jaren weer open voor handelsakkoorden.
Hoewel de Amerikaanse en Indiase regering al maanden zeggen dat een deal aanstaande is, is er nog niets ondertekend. India wil Trumps tarieven van 27 procent graag voorkomen. Maar niet tegen iedere prijs. De Indiase premier Narendra Modi kan bijvoorbeeld niet akkoord gaan met Trumps voorstel om zijn markt te openen voor genetisch gemodificeerde maïs en kikkererwten. Dat zou indruisen tegen de belangen van Indiase boeren. Omdat nog altijd de helft van de Indiase bevolking van landbouw leeft, hebben boeren grote politieke invloed in het land.
Wat ook niet helpt bij de onderhandelingen met India is dat de band tussen de Modi en Trump, die voorheen vrij goed was, de afgelopen maanden een deuk opliep. Dat is vooral het gevolg van Trumps bemoeienis met het conflict dat India in april met Pakistan uitvocht, na een aanval op toeristen in de Indiase regio Kashmir. Trump zei na afloop dat hij had bemiddeld bij de wapenstilstand tussen India en Pakistan, iets wat India ontkent.
Ook de toenadering die Pakistan bij de Verenigde Staten zoekt, is tegen het zere been van India. Pakistan probeert te voorkomen dat zijn belangrijkste handelspartner over een week een tarief van 29 procent oplegt. Het heeft de VS onder andere voorgesteld om Amerikaanse bedrijven toegang te geven tot grondstofrijke gebieden.
Ook zouden Amerikaanse bedrijven zijn uitgenodigd om er crypto te ‘mijnen’. Dat laatste is een energieslurpend proces, waarbij bedrijven kunnen profiteren van lage energieprijzen, aldus Pakistan. Hoe dat land zich dat voor zich ziet, is onduidelijk. Want Pakistan kampt juist met hoge energieprijzen en de stabiliteit van het stroomnet laat te wensen over. Maar het voorstel lijkt Amerika’s aandacht te hebben getrokken. Afgelopen maandag reisde een Pakistaanse delegatie, inclusief de minister van Crypto, naar Washington.
De landen die mogelijk het zwaarst worden getroffen zijn kleine Afrikaanse economieën als die van Madagaskar en Lesotho. Als gevolg van de Amerikaanse African Growth and Opportunity Act, waarmee ze de afgelopen 25 jaar tariefvrij naar de VS konden exporteren, werden de landen sterk afhankelijk van export naar de VS. Nu dreigen ze importtarieven van respectievelijk 47 en 50 procent te moeten betalen. Beide landen hebben delegaties naar Washington gestuurd om een handelsdeal te sluiten. Hoe de onderhandelingen verlopen, is onbekend.
Bij Zuid-Afrika gaan de onderhandelingen stroef, zoveel is wel duidelijk. Trump wil Afrika’s grootste economie een importtarief van 30 procent laten betalen. De Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa ging in april naar Washington om daarover te onderhandelen. Maar dat bezoek ontaardde in een discussie over een niet bestaande genocide op de witte bevolking van Zuid-Afrika. Ramaphosa vroeg deze week formeel om uitstel van de tarieven. Hij bood Trump in ruil daarvoor onder andere tariefvrije export van een beperkte hoeveelheid aluminium, staal en auto’s. Het Witte Huis heeft nog niet op dat voorstel gereageerd.
Er zijn ook landen in het mondiale Zuiden die er relatief goed vanaf komen of zelfs kunnen profiteren van de chaos die Trump creëert. Trump laat de meeste landen in Zuid-Amerika maar 10 procent extra betalen. En Egypte en Kenia, landen die kleding produceren, zien opeens dat hun grote concurrenten, textiellanden als Vietnam, Bangladesh, Pakistan, Lesotho en India, hogere importtarieven moeten betalen. Zij houden zich daarom stil.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant