Nederlandse pensioenfondsen beleggen in bedrijven die volgens de VN ‘medeplichtigheid riskeren aan mensenrechtenschendingen’ in Gaza. Van de vijf grootste fondsen investeren er drie, ABP, PFZW en Bpfbouw, in bedrijven die wapens en materieel leveren aan Israël.
De Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties publiceerde in juni vorig jaar een lijst van elf bedrijven die wapens en materieel leveren aan het Israëlische leger. Als zij niet met spoed die leveringen stoppen, riskeren zij volgens de VN ‘medeplichtigheid aan mensenrechtenschendingen’.
Het gaat om de bedrijven Rheinmetall, Caterpillar, ThyssenKrupp, Oshkosh, BAE Systems, Boeing, General Dynamics, Lockheed Martin, Northrop Grumman, Rolls-Royce en RTX.
ABP investeert in totaal voor 674 miljoen euro in bedrijven die op deze lijst staan. PFZW heeft 149 miljoen euro aan belangen in Rheinmetall en Rolls-Royce. Bpfbouw belegt voor 42 miljoen euro in bedrijven op de lijst.
Van de ‘grote vijf’ hebben pensioenfondsen PME en PMT geen ondernemingen van de VN-lijst in hun portefeuille. In het voorjaar van 2024 trok pensioenfonds PFZW zich terug uit bedrijven in het Midden-Oosten ‘ter bescherming van het pensioenkapitaal’ van de deelnemers.
Het Noorse pensioenfonds KLP besloot deze week uit twee multinationals te stappen die materieel leveren aan het Israëlische leger. Vorig jaar trok het fonds zich, vlak na de publicatie van de VN-lijst, al terug uit het Amerikaanse Caterpillar. De machinebouwer levert volgens KLP onder meer de D9-bulldozer die het Israëlische leger inzet in Gaza.
Volgens onderzoek van het Noorse fonds worden de bulldozers van Caterpillar via een Israëlische importeur uitgerust voor gebruik door het Israëlische leger. Onlangs vertelden ooggetuigen aan The New York Times hoe de Israëlische strijdkrachten met een D9-bulldozer ambulances en de lichamen van doodgeschoten Gazaanse hulpverleners een massagraf in schoven.
KLP stelt dat Caterpillar onvoldoende bereid is tot maatregelen om ‘echt iets te veranderen’. Daarmee is er volgens het fonds een ‘onaanvaardbaar risico dat het bedrijf bijdraagt aan de schending van het internationaal recht en de rechten van het individu in oorlog en conflictsituaties’. Het fonds voor ambtenaren is het grootste pensioenfonds van Noorwegen, met een beleggingsportefeuille van omgerekend 97 miljard euro. Daarvan was zo’n 61 miljoen euro tot vorig jaar belegd in Caterpillar.
Deze week stapte KLP ook uit het Duitse industriebedrijf ThyssenKrupp en de Amerikaanse voertuigbouwer Oshkosh. Het Amerikaanse bedrijf levert voertuigen aan Israël die uitgerust worden met onder meer machinegeweren en bepantsering. Oshkosh heeft aan KLP bevestigd dat het aan het Israëlische leger levert en dat zal blijven doen.
Van de vijf grootste pensioenfondsen in Nederland investeert ABP in Caterpillar voor een bedrag van 387 miljoen euro. Bpfbouw heeft voor 216 duizend euro geïnvesteerd in Oshkosh Corporation.
Volgens het ABP, het fonds voor onder anderen ambtenaren, onderwijzers en zorgmedewerkers van academische ziekenhuizen, leeft de Gaza-oorlog en de investeringen ‘erg onder deelnemers’. Zo kreeg het fonds het afgelopen anderhalf jaar meer dan tweeduizend zogeheten desinvesteringsverzoeken binnen via persoonlijke mails en publieksacties via ‘een ngo’.
ABP stelt dat het verwacht van de bedrijven waarin het investeert dat ze ‘handelen in lijn met relevante internationale en nationale verdragen’. Het fonds zegt in de gaten te houden of bedrijven ‘voldoen aan dat beleid’ en te zullen desinvesteren als dat niet het geval is.
Bij onderwerpen waar deelnemers sterke gevoelens bij hebben, komen pensioenbestuurders soms voor dilemma’s te staan, ziet Rob Bauer, hoogleraar institutionele beleggingen aan de Universiteit Maastricht. ‘Je moet als deelnemer een deel van je salaris afdragen aan je pensioenfonds, en dat fonds beheert dat geld voor jou.’ Bij beladen thema’s komt er volgens Bauer een punt waarop bestuurders zich daar over moeten uitspreken, al zijn ze daar soms huiverig voor. ‘Je riskeert daarmee heftige reacties uit de politiek of andere belanghebbenden.’
Maar niets doen kan ook nadelen hebben. ‘Het is mogelijk dat bedrijven juridisch aansprakelijk worden gesteld voor medeplichtigheid aan de situatie in Gaza’, zegt Joseph Wilde-Ramsing, directeur van Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (Somo). Juridische stappen tegen degenen die in deze bedrijven investeren, zoals pensioenfondsen, zijn volgens de Somo-directeur ‘lastiger, maar zeker niet ondenkbaar’.
De beleggingsportefeuilles worden uit marktoverwegingen door pensioenfondsen met een kwartaal vertraging gepubliceerd. De genoemde cijfers geven de situatie weer per 31 maart 2025.
In een nieuw verschenen rapport van de VN-mensenrechtencommissie staat een langere lijst bedrijven die ‘verdienen’ aan ‘de economie van genocide’ en ‘bezetting’. In het rapport stelt Francesca Albanese, speciaal VN-rapporteur voor de bezette Palestijnse gebieden, dat bedrijven en individuele bestuurders volgens internationale wetten verantwoordelijk gehouden kunnen worden. Ook het Nederlandse Booking.com staat in deze lijst. Tegen Booking.com loopt sinds vorig jaar een aangifte van vier ngo’s. Het OM onderzoekt of er moet worden overgegaan tot vervolging.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant