Roman D., die in maart vijf mensen neerstak in het centrum van Amsterdam, zal psychiatrisch worden onderzocht. Dat heeft het Openbaar Ministerie bekendgemaakt tijdens de eerste zitting in de rechtszaak tegen de 30-jarige Oekraïner.
zijn verslaggevers van de Volkskrant.
Het OM verdenkt Roman D. van vijf maal poging tot moord of doodslag met een terroristisch oogmerk. De Oekraïner, een militair die sinds 2015 in het Oekraïense leger dient, stak op 27 maart vijf mensen in de rug in het centrum van Amsterdam, vlak bij de Dam. Volgens het OM was zijn doel ‘het aanjagen van angst bij de Amsterdamse, wellicht de Nederlandse bevolking’.
Psychiatrisch onderzoek moet inzicht geven in de geestelijke toestand van Roman D., die jarenlang aan het front in Oekraïne zijn land verdedigde tegen Russische agressie en daarbij meerdere hersenschuddingen en een evenwichtsstoornis opliep. Bij dat onderzoek, dat uitgevoerd wordt door Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie, wordt ook gekeken naar mogelijke oorlogstrauma’s die een rol gespeeld kunnen hebben bij de aanslag.
D. was niet aanwezig bij de pro-formazitting in de rechtbank van Amsterdam. Volgens zijn advocaat is de reden daarvoor het herstel van een beenbreuk, die hij opliep bij zijn aanhouding. Op de vraag van de rechtbank of de verdachte in een later stadium wel een verklaring zal afleggen, zei de advocaat dat dat ‘complex’ ligt bij D.. In verhoren zwijgt hij over zijn motief.
Het OM stelde woensdag dat er op de telefoon van D. ‘een plan van aanpak’ is aangetroffen. Het plan bestaat uit een serie notities verdeeld in hoofdstukken, zoals ‘te doen’ en ‘spullen’. De ‘to-dolijst’ bevat teksten als ‘hersenen doden’, ‘slachtoffers nauwkeurig uitkiezen’ en ‘waar veel mensen lopen, excursies’. Ook staat er het voornemen om achter ‘twee bejaarden’ aan te lopen en beiden ‘met een mes in elke long’ te steken. Toen hij in een Amsterdamse messenwinkel twee outdoormessen kocht, zocht hij op zijn telefoon naar: ‘Welk mes is nodig om de longen door te steken?’
D. lijkt zich te hebben gehouden aan het plan. Hij liep achter twee ouderen aan en stak hen beiden in de rug, om vervolgens drie andere mensen neer te steken, opnieuw hoog in de rug. Ook hield D. zich aan de notitie ‘wegrennen van de moordplaats zodat de politie mij niet doodt’. Hij werd overmeesterd door een ooggetuige, volgens de gemeente Amsterdam een Britse toerist, waarna agenten hem arresteerden.
Het OM maakte tevens bevindingen bekend die erop wijzen dat D. in een gevangenis wilde belanden. De Oekraïner zocht op internet naar ‘gevangenissen in Noorwegen’. Enkele oud-collega’s van D. stelden eerder tegenover actualiteitenprogramma Nieuwsuur dat D. hen vertelde over plannen om in een Europese gevangenis te belanden om daar ‘verzorgd te worden’. Hij was van plan om iemand te vermoorden in Noorwegen, stelde een voormalig commandant van D. Het is onduidelijk waarom het Oekraïense leger niet op de hoogte was van die uitspraken en D. toestemming gaf voor verlof naar het buitenland.
Tegelijkertijd houdt het OM rekening met een scenario waarin D. is aangestuurd door ‘een criminele of statelijke actor’. Uit onderzoek van de Volkskrant bleek dat de Nederlandse politie en inlichtingendienst AIVD onderzoeken of Rusland betrokken is bij de aanslag. In meerdere Europese landen zijn recentelijk sabotagepogingen geweest waarbij Oekraïners zijn ingehuurd. Zo arresteerde de Duitse politie in mei drie Oekraïners die ervan verdacht worden om in opdracht van Rusland voorbereidingen te treffen voor bomaanslagen via pakketjes.
‘Wat ons betreft liggen alle scenario’s nog open, variërend van een combinatie van psychosociale factoren en oorlogsinvloeden tot aan aansturing door een criminele of statelijke actor’, stelde de aanklager woensdag. ‘Of een mengvorm.’
Vooralsnog heeft het politieonderzoek geen ‘samenwerking’ of ‘ontmoetingen met personen’ in aanloop naar de aanslag blootgelegd, stelde het OM. Maar het onderzoek is nog in volle gang. Zo kijkt de politie naar communicatie-apps op D.’s telefoon, zoals Telegram en Signal. Ook heeft de politie verzoeken uitstaan om getuigen te horen in Oekraïne, Polen en Duitsland. Voorafgaand aan de aanslag verbleef D. drie weken in een vluchtelingenkamp in Berlijn, waarna hij met de trein naar Amsterdam reisde.
De vijf slachtoffers overleefden de aanslag, maar mogelijk met langetermijnletsel. Het eerste slachtoffer − een Amerikaanse vrouw − verkeerde volgens het OM ‘op het randje van de dood’. Het vijfde en laatste slachtoffer − een Belgische vrouw − mist gevoel in haar benen en is recentelijk opnieuw opgenomen in het ziekenhuis, waar zij tot op heden ligt.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant