Oekraïne trekt zich terug uit het verdrag dat het gebruik van antipersoneelsmijnen verbiedt. Het Oekraïense leger wil zo de vrije hand hebben om zich beter te kunnen verdedigen tegen de Russen. Die zetten sinds de invasie op grote schaal deze mijnen in.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant, met defensie als belangrijkste specialisme.
Kyiv volgt hiermee het voorbeeld van vijf Navo-landen die de afgelopen tijd ook hebben aangekondigd zich terug te trekken uit het verdrag. Het gaat om Polen, Finland, Litouwen, Letland en Estland. Deze landen willen alle wapens kunnen inzetten mocht het ooit tot een oorlog met het Russische leger komen. Oekraïne ondertekende het verdrag in 2005, Rusland heeft zich er nooit bij aangesloten.
De VN en mensenrechtenorganisaties zijn bang dat het besluit van Oekraïne en de andere landen het verdrag zal ondergraven, en dat nog meer landen zullen volgen. Het verdrag uit 1997, dat bekendstaat als de Ottawa-conventie, is ondertekend door 164 landen. Het verbiedt niet alleen het gebruik, maar ook de productie, opslag en export van antipersoneelsmijnen.
Deze mijnen zijn omstreden, omdat ze ook burgers kunnen treffen en na een oorlog nog jarenlang slachtoffers veroorzaken. Volgens het verdrag is het gebruik van antipersoneelsmijnen in strijd met het internationaal humanitair recht, omdat ze geen onderscheid maken tussen militairen en burgers. Naast Rusland, hebben ook de VS, China, India en Pakistan het verdrag niet ondertekend, omdat ze het gebruik van de mijnen niet willen uitsluiten.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky maakte de terugtrekking zondag bekend. Hij bekrachtigde per decreet een besluit van de Nationale Veiligheids- en Defensieraad die eerder had besloten om het verdrag te verlaten. In de veiligheidsraad zitten behalve Zelensky onder andere ook de premier en belangrijke ministers. Het parlement moet het besluit nog goedkeuren.
Volgens de president gebruikt Rusland al jaren ‘met groot cynisme’ antipersoneelsmijnen om zo veel mogelijk Oekraïners te doden. Zelensky waarschuwde andere Europese landen tijdig maatregelen te nemen. ‘Wij zetten deze politieke stap en geven aan onze politieke partners een signaal af’, aldus de president. ‘Het gaat hier om alle landen die grenzen aan Rusland.’
De Oekraïense premier Denys Sjmyhal zei in maart dat in naar schatting 137 duizend vierkante kilometer, bijna een kwart van het land, mogelijk nog steeds mijnen liggen. Dit gebied is meer dan drie keer de oppervlakte van Nederland. Het gaat om zowel antipersoneelsmijnen als andere landmijnen, zoals mijnen bedoeld om tanks en pantserwagens op te blazen. Deze laatste mijnen zijn volgens het verdrag niet verboden.
Mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW) constateerde in een onderzoek dat het Russische leger alleen al in het eerste jaar van de invasie dertien verschillende soorten antipersoneelsmijnen in de oorlog had ingezet. De organisatie, die nauw betrokken was bij de campagne om antipersoneelsmijnen te verbieden, beschuldigde ook het Oekraïense leger ervan raketten, voorzien van antipersoneelsmijnen, te hebben gebruikt.
Dit zou in 2022 zijn geweest in en rond de oostelijke stad Izjoem, en dus in strijd zijn met het verdrag. Kyiv zei de kwestie te onderzoeken. Ook benadrukte staatssecretaris van Defensie Oleksandr Polisjtsjoek dat Oekraïne pas na afloop van de oorlog opheldering zou verschaffen over welke wapens het leger tegen de Russen had gebruikt.
Oekraïne beschikt sinds eind vorig jaar over antipersoneelsmijnen die minder omstreden zijn. Deze landmijnen, die door de VS werden geleverd, beschikken over een tijdmechanisme, waardoor ze zichzelf uitschakelen na enige tijd. Dat kan variëren van vier uur tot twee weken, zodat ze niet jarenlang een groot gevaar vormen voor burgers, zoals de meeste antipersoneelsmijnen.
Kyiv beloofde de VS toen dat het de mijnen niet zou inzetten in dichtbevolkt gebied. Zelensky noemde de mijnen ‘essentieel’ om de Russische aanvallen te stoppen. ‘Dit zal de positie van onze militairen aan de frontlinie flink versterken’, twitterde de president.
Een van de drie soorten antipersoneelsmijnen die de VS leverden, was de Adam, die door artillerie wordt afgeschoten en daarna 36 mijnen over een gebied verspreidt. Deze mijnen stellen zichzelf in vier uur of twee dagen buiten werking. Een andere mijn die Kyiv kreeg, was de Volcano, waarmee vanuit de lucht een mijnenveld van bijna 1 kilometer lengte kan worden aangelegd.
Oekraïne benadrukte toen dat het zich zou houden aan het verdrag, maar HRW hekelde de levering. Volgens de mensenrechtenorganisatie handelde Kyiv in strijd met het verdrag. De organisatie stelt dat mijnen met een tijdmechanisme ook na enige tijd een gevaar kunnen vormen, omdat sommige defect zijn. ‘Dit zijn geen veilige mijnen’, aldus de organisatie. ‘Ze vormen nog steeds onaanvaardbare risico’s voor burgers, veroorzaken nieuwe slachtoffers en het opruimen ervan is net zo gevaarlijk, kostbaar en tijdrovend.’
Luister hieronder ook naar de podcast ‘Schaduwoorlog’. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant