Met strengere sancties voor daders naar Brits voorbeeld kunnen potentiële Nederlandse slachtoffers beter worden behoed voor vrouwenbesnijdenis, huwelijksdwang en achterlating in het buitenland, aldus onderzoeksinstituut WODC. ‘In de vakantieperiode is het risico het grootst.’
is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over jeugdzorg en de toeslagenaffaire.
Potentiële slachtoffers van vrouwelijke genitale verminking, huwelijksdwang en achterlating in het buitenland moeten beter worden beschermd. Dat kan als Nederland leert van de Britse aanpak. Daar riskeert iemand die zich aan zulke praktijken schuldig maakt een gevangenisstraf.
Dit staat in het maandag gepresenteerde rapport Over grenzen, gemaakt in opdracht van het onderzoeksinstituut WODC, dat valt onder het ministerie van Justitie en Veiligheid. ‘We moeten deze praktijken zo veel mogelijk voorkomen, vanwege de enorme impact die ze kunnen hebben op levens’, zegt hoofdonderzoeker Annemarie Middelburg, gepromoveerd op het onderwerp vrouwenbesnijdenis. De Nederlandse aanpak biedt nu volgens haar onvoldoende bescherming.
Hoe vaak komt dit voor in Nederland en wie treft het?
‘Ongeveer 4.200 meisjes lopen de komende twintig jaar risico besneden te worden, schatte expertisecentrum Pharos in 2018. Het zijn vooral meisjes met wortels in Somalië, Egypte, Eritrea, Ethiopië, Soedan en het Koerdische deel van Irak.
‘150 tot 800 personen met de Nederlandse nationaliteit worden in het buitenland achtergelaten, waarbij hun paspoort wordt afgenomen, vaak na familiebezoek. De reden kan zijn dat een man van zijn partner af wil, of ouders denken dat hun kinderen in het herkomstland kunnen worden heropgevoed. Dit komt voornamelijk voor onder migranten uit een aantal landen in Afrika en het Midden-Oosten.
‘Daarnaast worden jaarlijks 340 tot 1.000 personen in Nederland gedwongen met iemand te trouwen. We kennen ook schrijnende gevallen van meisjes die in het buitenland worden achtergelaten en daar worden besneden of uitgehuwelijkt. Het risico is het grootst in de vakantieperiode.’
Dit zijn hele ruime schattingen. Zijn er geen exactere cijfers van de omvang van het probleem te geven?
‘Het zijn schattingen van onder meer het Verwey-Jonker Instituut, Pharos en Maastricht University. Exacte aantallen zijn lastig te bepalen, omdat het veelal in het verborgene plaatsvindt. Ouders nemen hun dochter mee naar het buitenland om daar te trouwen of te worden besneden.
‘Het speelt in gemeenschappen met veel sociale controle en groepsdruk. Betrokkenen zitten in een afhankelijke positie, en loyaliteit aan de familie zit openheid in de weg. We hebben gesproken met mensen uit de gemeenschappen waarin dit voorkomt en met ervaringsdeskundigen. Zij zeggen dat wij slechts het topje van de ijsberg zien.’
Treffen deze drie genoemde praktijken vooral moslimvrouwen?
‘Vrouwelijke genitale verminking is geen islamitisch gebruik, maar cultureel. Huwelijksdwang komt ook voor in sommige streng orthodox-christelijke gemeenschappen in Nederland en onder Roma. En ook jongens kunnen worden uitgehuwelijkt of achtergelaten.’
Hoe worden potentiële slachtoffers nu beschermd in Nederland?
‘Voor minderjarigen wordt een enkele keer een kinderbeschermingsmaatregel ingezet, bijvoorbeeld bij een meisje van wie wordt vermoed dat ze risico loopt op uithuwelijking of om te worden besneden. Zij wordt dan onder toezicht gesteld of uit huis geplaatst. Voor volwassenen kunnen locatie-, contact- of gebiedsverboden worden ingezet, wat nauwelijks gebeurt.
‘Er is onvoldoende zicht is op potentiële slachtoffers. Signalen worden niet opgepakt. En als een hulpverlener of een school wel iets vermoedt, is er vaak schroom om hierover het gesprek aan te gaan.’
Wat hebben jullie onderzocht?
‘We hebben de Nederlandse aanpak vergeleken met die uit andere landen. In België, Denemarken en Noorwegen bleek de bescherming van potentiële slachtoffers vergelijkbaar. Van het Verenigd Koninkrijk kunnen we wel leren. Dat land heeft een aanpak waarmee het de afgelopen jaren al duizenden vrouwen heeft beschermd. Wij denken dat we met deze methode ook in Nederland potentiële slachtoffers beter kunnen beschermen.’
Hoe ziet de Britse aanpak eruit?
‘Het zijn civielrechtelijke beschermingsbevelen, met een gevangenisstraf als stok achter de deur. Een rechter legt daarbij aan een of meer personen gedragsregels op, bijvoorbeeld een verbod om naar het buitenland te gaan met diegene die moet worden beschermd. Bij overtreding kan iemand maximaal 5 jaar cel krijgen.
‘Sinds de introductie in 2007 is de ‘Forced Marriage Protection Order’ ruim 4.200 keer opgelegd. De ‘Female Genital Mutilation Protection Order’ is 900 keer ingezet sinds 2015. Behalve het potentiële slachtoffer kunnen ook hulpverleners, leraren of familieleden zo’n maatregel vragen van de rechter. Voordeel is dat zo het slachtoffer centraal staat en niet de dader, en dat ze betere bescherming biedt tegen groepsdruk. Het blijkt effectief: de gevangenisstraf schrikt af.’
Wat is uw aanbeveling?
‘Maak met een wetswijziging deze beschermingsbevelen mogelijk in Nederland. Let goed op of de gedragsregels worden opgevolgd, en leg sancties op bij overtreding. Pak signalen beter op. Investeer in voorlichting binnen gemeenschappen, en versterk de kennis en vaardigheden van professionals.’
U schrijft dat u zich ervan bewust bent dat dit onderzoek plaatsvindt in een tijd waarin de maatschappelijke discussie over migratie en integratie sterk is gepolariseerd. Hoe ziet u dat?
‘Ik maak me zorgen over de toon van het debat. Er moet geen beleid worden gemaakt over de rug van minderheden door de maatregelen eenzijdig op te leggen, maar men moet in gesprek gaan met gemeenschappen. Als je gaat roepen: ‘wat een achterlijke cultuur’, werkt het averechts. Je moet het samen doen. Als we gemeenschappen van gedachten kunnen laten veranderen, is de aanpak niet meer nodig. Door die samenwerking is te voorkomen dat de maatregelen leiden tot discriminatie en stigmatisering.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant