De Amerikaanse president Donald Trump veroorzaakt voortdurend onrust, de handelsoorlogen kunnen ieder moment opnieuw beginnen en in het Midden-Oosten gingen Israël en Iran elkaar te lijf. Toch staan de beurzen er goed voor en is energie goedkoper geworden. Hoe kan dat?
is journalist en columnist van de Volkskrant, gespecialiseerd in financieel-economische onderwerpen.
Er zijn de afgelopen maanden heel vaak economische recessies, beurscrashes en bloedbaden voorspeld. Bijna geen dag ging voorbij of de Amerikaanse president Donald Trump wist met weer een opmerking, tweet, maatregel of decreet de boel op stelten te zetten. De wereld hield zijn hart vast toen hij vorig weekend zijn ‘bunker busters’ losliet op de Iraanse nucleaire installaties. En nu hij de Navo in het gareel heeft gebracht, stort hij zich weer op de handelsoorlogen.
Maar per saldo is er met de economie en de financiële markten niet zoveel aan de hand. Het blijkt dat beurzen zich even goed kunnen aanpassen aan politieke ophef als duiven aan een verblijf in stedelijk gebied. Soms slaat beleggers even de schrik om het hart, maar meestal zijn ze daar aan het einde van de dag alweer overheen.
Vergeleken met de kredietcrisis van 2018 en de corona-uitbraak van 2020 is vijf maanden Trump tot nu toe niet meer dan een rimpeling in het water. Geopolitieke gebeurtenissen doen de markten weinig, het gaat om geo-economische ontwikkelingen, zegt Luc Aben, hoofdeconoom van vermogensbeheerder Evi Van Lanschot. Een analyse in vijf stappen.
Peter de Waard is journalist van de Volkskrant, gespecialiseerd in financieel-economische onderwerpen.
De beurzen hebben sinds Trumps aantreden rare sprongen gemaakt. Maar de AEX-index van de beurs van Amsterdam sloot woensdag op 917 punten. Dat was precies dezelfde stand als op 20 januari, toen Trump werd geïnaugureerd. De AEX steeg aanvankelijk naar 948 punten op 17 februari en zakte naar 796 op ‘liberation day’ (de dag waarop Trump zo ongeveer alle landen ter wereld met forse importheffingen om de oren sloeg), om daarna weer op te klimmen naar 938.
De aanvallen van Israël en de Verenigde Staten op Iran veroorzaakten een kleine dip. Maar wie stil bleef zitten had geen slapeloze nachten. ‘De geschiedenis bewijst dat de meeste door geopolitieke oorzaken veroorzaakte koersdalingen (de invasie in Irak van de VS en Groot-Brittannië in maart 2003 of die van Rusland in Oekraïne van februari 2022) van korte duur zijn’, schreef Michael Wilson, hoofdstrateeg van Morgan Stanley, aan zijn klanten.
Hoofdeconoom Aben van Evi Van Lanschot zegt dat beleggers niet in de stress moeten schieten van alles wat er in de politiek gebeurt. ‘Veel belangrijker is te kijken naar wat de structurele gevolgen zijn voor de bedrijfswinsten en de economie. En die zijn tot nu toe gering. De boodschap is: blijf rustig en houd koers.’
De Dow Jones in de VS heeft wel iets ingeleverd. Maar na de enorme stijgingen in 2023 en 2024 is een daling van 2,4 procent sinds het aantreden van Trump een minieme correctie. De Nasdaq 100, de index van de Amerikaanse technologiesector, bereikte afgelopen week zelfs een nieuwe recordstand.
Opvallend was dat afgelopen maandag de beurzen nauwelijks reageerden op de Amerikaanse aanval op de nucleaire installaties in Iran. De Dow Jones opende zelfs hoger. Het is ook niet zo dat de aandelenmarkten in die vijf maanden van Trump instabieler waren dan onder vorige Amerikaanse presidenten. De VIX-index, die de volatiliteit van de markt meet op grond van koersbewegingen, staat nu rond de 16. Op 20 januari was dat 15. Standen die duiden op normale volatiteit.
De aandelenmarkten hebben inmiddels door dat Trump wel blaft maar niet bijt, laat staan doorbijt. Als de markt door een decreet van slag raakt, corrigeert Trump het meteen weer, aldus Aben. ‘Taco heet dat inmiddels: Trump Always Chickens Out. En dat betekent dat Trump uit angst of gebrek aan moed terugkomt op vorige besluiten, zodat de markten zich kunnen herstellen.’
Nederlandse beleggers die hun geld voor een groot deel in Amerikaanse aandelen hebben belegd, zoals de pensioenfondsen, houden nog wel een nare smaak over van vijf maanden Trump II. Ondanks het feit dat de aandelenkoersen per saldo stabiliseerden, verloren ze daar toch een flinke som geld. Reden was de daling van de dollarkoers. Op 20 januari was een dollar op 2 cent na net zoveel waard als een euro. Nu is de dollar nog maar 0,86 euro waard. Dat is een verlies van 12,5 procent. De gevleugelde term is nu Sell America, buy Europe, nadat jarenlang het omgekeerde het lucratiefst was geweest. Liever Mega (Make Europe Great Again) dan Maga (Make America Great Again).
De dollarkoers is een paradox. Trump heeft ingezet op verzwakking van de dollar, omdat die de Amerikaanse economie concurrerender maakt. Hij dringt er bij de centrale bank Fed zelfs op aan de rente nog verder te verlagen, zodat de vraag naar dollars afneemt. Hij zinspeelt telkens op het ontslag van de huidige Fed-president Jay Powell, die niet naar zijn pijpen wil dansen. Hij heeft zijn zin met de verzwakking van de dollar, maar is toch ontevreden.
De daling van de dollar heeft vooral te maken met het afnemend vertrouwen in de Amerikaanse munt vanwege het oplopende begrotingstekort.
Op het moment dat Iran maandag aan het begin van de avond raketten afvuurde op Amerikaanse bases in Qatar gebeurde er iets vreemds. De olieprijs daalde. ‘We wisten allang dat de basis leeg was en dat het niet meer dan een symbolische actie was’, zei een olie-analist tegen de Financial Times. ‘Op satellietbeelden kon je zien dat de vliegtuigen al waren weggehaald.’
Olie en gas zijn in de afgelopen vijf maanden aanzienlijk goedkoper geworden, ondanks het gekrakeel in het Midden-Oosten en de sancties tegen Rusland. Een vat Brentolie kostte op 20 januari nog ruim 80 dollar. Deze week zakte de prijs naar 65 dollar nadat de VS, Israël en Iran hadden besloten voorlopig een einde te maken aan de vijandelijkheden.
De gasprijs (Dutch TF) ging van bijna 50 euro per megawattuur naar 36 euro. ‘Gasprijs spuit omhoog’, meldde RTL Nieuws maandag op zijn website. ‘Gasprijs duikt omlaag’, was het nieuws dinsdag. Een mooie indicatie van de waan van de dag.
Luc Aben zegt dat de markten bij elke militaire actie meteen weten wat de gevolgen voor de olie- en gasmarkt zijn. ‘Zolang de installaties en transportroutes niet worden getroffen, worden de schouders opgehaald.’
Overal nemen de overheidstekorten toe. Is het niet vanwege de enorme bedragen die nodig zijn voor de versterking van de defensie, dan is het wel vanwege de energietransitie en groeiende vraag naar zorg. Niet alleen het Amerikaanse tekort is bijna onhoudbaar, ook dat van veel Europese landen zoals Italië en Frankrijk. Maar centrale banken bewerkstelligen met het opkopen van staatsobligaties dat de rente op de kapitaalmarkt niet te veel stijgt en een echte financiële crisis uitblijft.
De rente op de Amerikaanse staatsobligatie (treasuries) is zelfs sinds januari gedaald van 4,5 naar 4,3 procent. Dat gebeurde ondanks de verlaging van de rating door kredietbeoordelaar Moody’s, waardoor de VS hun Triple A-status verloren. De rente op de Duitse staatsobligatie (bunds) is gestabiliseerd rond de 2,5 procent. Lenen is ondanks alle majeure gebeurtenissen zoals het aantreden van Trump en de Duitse verkiezingen niet duurder geworden.
Verwacht werd dat de handelsoorlog de Amerikaanse economie en daarop ook de wereldeconomie in een recessie zou brengen. Maar tot nu toe is daar weinig van te zien. Veel van de zogenoemde importtarieven die de VS oplegden – en die dan weer dreigden te worden beantwoord met tegentarieven – zijn opgeschort vanwege onderhandelingen. ‘Je ziet wel dat groeiverwachtingen met tienden van procentpunten zijn teruggebracht’, aldus Aben. ‘Uiteindelijk zullen er toch wel tarieven komen. Trump moet wel, alleen omdat hij het geld nodig heeft.’ Evi van Lanschot berekende dat tarieven van 10 tot 25 procent de groei van de economie in de eurozone tussen 0,2 tot 0,5 procentpunt kunnen verlagen. Maar dat leidt niet tot recessie.
De economieën tonen een opmerkelijke veerkracht, ondanks de snelle deglobalisering waarbij handelsblokken zichzelf afsluiten voor de rest van de wereld. In haar laatste economische vooruitzicht van 4 juni (nog voor de Israëlische aanvallen op Iran) noemde de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso) de wereldwijde vooruitzichten ‘steeds uitdagender, gezien de toename van handelsbarrières, een afnemend vertrouwen van bedrijven en consumenten en toegenomen politieke onzekerheid’.
Maar voor geen van de G20-landen – vorig jaar kenden Duitsland en Argentinië nog een krimp – is een recessie voorzien. De economie van China zal, zo voorspelt de Oeso, dit jaar 4,7 procent groeien tegen 5 procent vorig jaar. De VS hebben zelf het meeste last van de invoerheffingen. Hun groei daalt van 2,8 naar 1,6 procent. Van de 36 leden van de Oeso zelf, zal alleen Oostenrijk dit jaar een krimp kennen. Vorig jaar waren er nog vijf Oeso- landen met negatieve groei.
Er zijn ook meevallers, zoals de dalende olieprijs. Europese en Aziatische bedrijven profiteren dubbel omdat ook de dollarkoers is gedaald. Niet alleen olie maar ook andere grondstoffen zijn daardoor goedkoper geworden. En daarnaast lijkt de komst van kunstmatige intelligentie (computers die zelf beslissingen nemen zoals het rijden van een auto of het schrijven van een artikel) tot een enorme productiviteitswinst en efficiencyslag te leiden. Dat is ten minste een structurele ontwikkeling.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant