Als het aan Eelco Heinen ligt, de huidige demissionaire minister van Financiën, wordt de maximale ambtstermijn van de nieuwe DNB-president Olaf Sleijpen verder ingeperkt. Is dat wel zo’n goed idee?
Bij alle financiële en economische stormen die Nederland de afgelopen jaren teisterden, was er één zekerheid: Klaas Knot was de president van De Nederlandsche Bank (DNB), die elke keer met nuchtere teksten probeerde de onrust te bezweren en daar veelal in slaagde.
Sinds zijn aantreden in 2011 heeft Nederland geen heel diepe, zichzelf versterkende recessies meer gekend. Dat is voor het grootste deel te danken aan de Europese Centrale Bank en tijdens corona vooral aan de Europese overheden, die royale steun verleenden, maar de effectiviteit ervan werd versterkt door Knots begeleidende uitspraken en analyses.
In taal die zo sober was als zijn naam wees hij consistent op onevenwichtigheden in de Nederlandse economie. Zijn uitspraken waren veelal anticyclisch. Hij bleef kritische vragen stellen bij het ruimhartige monetaire beleid van de Europese Centrale Bank, waar hij zelf in het bestuur zat. Op een dag zouden we hier de prijs voor betalen, vreesde hij, als rechtgeaarde calvinist.
Zijn voorganger Nout Wellink liet zich nog weleens meeslepen in vergezichten over een definitief veranderende wereld waarin recessies niet meer zouden bestaan. Wellink kreeg ook het verwijt dat hij het toezicht op de banken had verwaarloosd, waardoor hun buffers veel te laag waren en ze tijdens de financiële crisis van 2008 veel te kwetsbaar bleken. De overheid betaalde een hoge prijs om ze te redden.
Toen Wellink in 2011 aftrad, was het dus te begrijpen dat de toenmalige minister van Financiën, Jan-Kees de Jager, zocht naar een bestuurder met een ander profiel. In plaats van een lid van het old boys network koos hij liever een gewone man, die autonoom en ongebonden zijn oordeel vormde. Om te voorkomen dat de DNB-president ooit nog te hechte banden zou krijgen met de sector waarop hij of zij toezicht moet houden, kwam er ook een maximale zittingsduur van veertien jaar.
Knot heeft nooit teleurgesteld. Niettemin vindt de huidige minister van Financiën, Eelco Heinen, het nodig om met de benoeming van Knots opvolger wederom de maximale zittingsduur te beperken. Olaf Sleijpen kan, mits hij na vijf jaar wordt herbenoemd, nog maar tien jaar DNB-president zijn.
Heinen denkt dat dit ‘vernieuwing, kritisch denken en onafhankelijkeid binnen de organisatie stimuleert en de rol van interne checks-and-balances versterkt’. Dat kan zo zijn, maar er gaat ook iets belangrijks verloren. Om zijn stabiliserende en rustgevende werk te kunnen doen, is het van belang dat een DNB-president de tijd krijgt gezag op te bouwen, in Nederland en in Europa, zodat de Nederlandse belangen goed behartigd worden.
Het gevaar is ook dat de functie van DNB-president gepolitiseerd raakt, dat een minister van Financiën zijn eigen DNB-president wil kiezen, die het monetaire beleid propageert dat de regering het best uitkomt. Dat is hoogst ongewenst. Een centrale bankier moet 100 procent onafhankelijk zijn inflatiebestrijdende werk kunnen doen.
Nederland gaat financieel zware jaren tegemoet nu het kabinet zijn investeringen in defensie fors wil opvoeren en er ook nog een grote rekening ligt om de economie te verduurzamen. Om te voorkomen dat dit tot te veel verdeeldheid leidt, is een sterke DNB-president onontbeerlijk. In een wereld op drift waarin het steeds moeilijker blijkt stabiele regeringscoalities te vormen, is er geen enkele reden om een van de laatste bakens van stabiliteit ook nog te lijf te gaan.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Source: Volkskrant