is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over natuur en biodiversiteit.
Exoten als de halsbandparkiet en de Amerikaanse rivierkreeft zouden ‘onze’ natuur bedreigen. Maar veel exoten zitten elders in de knel. De strijd is kansloos in een veranderde wereld.
Eén oorlog bleef onbesproken tijdens de Navo-top van afgelopen week: de hardnekkige strijd tegen (invasieve) exoten. U weet wel: de halsbandparkiet, de Japanse duizendknoop, de Amerikaanse rivierkreeft en nog vele andere dieren en planten die ons grondgebied bezetten en – volgens velen – onze inheemse natuur bedreigen. En dus worden ze te vuur en te zwaard bestreden. Met weinig succes.
De eikenprocessierups, die de afgelopen dertig jaar vanuit het zuiden oprukte, wint langzaam terrein in een partizanenstrijd. Afgelopen week maakte het Kenniscentrum Eikenprocessierups bekend dat het hinderlijke beestje dit jaar in 6 procent van zestigduizend onderzochte eiken is aangetroffen, terwijl dat vorig jaar nog 4,5 procent was. ‘Lokaal zijn er echter hotspots waar tot wel 100 procent van de bomen eikenprocessierupsen hebben.’
Nieuw aan het front: de Japanse kruiskwal. Het kwalletje (2 centimeter groot) zette vorige week z’n stekels uit in Zeeland, waar tientallen zwemmers gestoken werden.
De natuur is permanent in gevecht, met zichzelf en z’n belagers. Beelden van het strijdtoneel halen de media maar zelden, terwijl steeds grover geschut wordt ingezet. Volgens de laatste frontberichten hebben de provincies Zuid-Holland en Noord-Brabant drones en AI ingezet om de opmars van de reuzenbalsemien in de Biesbosch te stoppen. De plant, die wel tot 2,5 meter hoog kan worden, verdringt andere soorten, waardoor er voor insecten minder te kiezen valt.
In deze rubriek geeft Jean-Pierre Geelen, natuurredacteur van de Volkskrant, zijn persoonlijke commentaar op opmerkelijke confrontaties tussen mens en natuur.
Het is onder natuurbeschermers en onderzoekers bon ton om over exoten in bezorgde termen te spreken over oprukkend gevaar. Het IUCN (van de bekende Rode Lijsten van bedreigde soorten) becijferde onlangs dat het uitroeien van alle exoten in de EU het risico op uitsterven van bedreigde soorten zou reduceren met 16 procent.
Dat gaat niet lukken. Zolang de onderliggende oorzaken (opwarming, reisgedrag, handel) niet kunnen worden aangepakt, blijft ook deze oorlog weer eens zinloos en vergeefs. Exoten zijn het gevolg van een veranderende wereld. Temperaturen stijgen, soorten zoeken het hogerop wanneer de thermometers rond de evenaar het kookpunt naderen. De reizende mens sleept (bedoeld en onbedoeld) zaden en dieren mee van vakantie en zakenreis. Tuincentra staan vol geïmporteerde exoten (in de potgrond zitten de eitjes van nietsvermoedende insecten uit een ander werelddeel) die na gedane zaken in de tuin vaak worden weggekieperd of overgeplant in een plantsoen of grasveldje.
Nog een onbedoeld neveneffect: de zogeheten ‘conservation paradox’. Die komt erop neer dat exoten weliswaar een plaag kunnen vormen, maar dat veel soorten in hun oorspronkelijke leefgebied juist in de knel zitten. Het tijdschrift Eos Wetenschap noemde eens wat voorbeelden van dat dilemma. De Birmese python doet het slecht in zijn oorspronkelijk leefgebied in Zuidoost-Azië, maar groeide in de moerassen van Florida uit tot een plaag. Dichter bij huis: het Europese konijn heeft het hier moeilijk, maar is in Australië een ‘plaag’. De geelkopamazonepapegaai is bedreigd in Centraal-Amerika, maar heeft zich gevestigd in de Duitse stad Stuttgart. Aan welke kant moeten we staan?
‘Het onderscheid tussen inheemse soorten en nieuwkomers is artificieel’, betoogde een onderzoeker van het German Centre for Integrative Biodiversity Research in EOS. Het steunt op ‘arbitraire aannamen zoals landsgrenzen of tijdvakken, eerder dan op wetenschappelijke inzichten’. De verspreiding van soorten is een dynamisch gegeven en dat is altijd zo geweest. Alleen de rol van de mens werd groter.
Duidelijk: in plaats van de defensiebudgetten te verhogen kan die mens beter leren samen te leven en af te rekenen met z’n vreemdelingenhaat en achterhaalde vijandbeelden. Tijd voor een internationale vredestop.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns