Sam Altman, topman van OpenAI, staat bekend als de vriendelijkste techreus uit Silicon Valley. Maar is dat wel zo? Twee biografieën onthullen zijn duistere kant achter de sympathieke façade.
is techredacteur van de Volkskrant, gespecialiseerd in de impact van kunstmatige intelligentie op de maatschappij.
Sam Altman heeft iets sympathieks, vind ik. Sorry. De topman en mede-oprichter van OpenAI staat niet gedrogeerd met kettingzagen te zwaaien op een podium, heeft geen rare MAGA-petjes op, brengt geen nazi-groeten én was niet prominent te zien tijdens de inauguratie van Donald Trump.
Niet prominent, maar hij was er wel.
Bij de inauguratie van president Trump werd Sam Altman naar een aparte ruimte verbannen, terwijl andere techmiljardairs zoals Elon Musk, Jeff Bezos en Mark Zuckerberg prominente plekken innamen op de eerste rij van het Capitool.
Misschien was het wel een zegen voor Altman. De beelden van de techbro’s op de eerste rij zijn inmiddels iconisch: niet eerder was de innige en ongezonde verstrengeling van de politiek met Silicon Valley zo zichtbaar. Dat Altman ook gretig doneerde aan Trumps inauguratiefonds lijken veel mensen te zijn vergeten.
Bij hen beklijven misschien vooral de beelden van OpenAI’s promofilmpjes waarin de in nonchalante sweater gestoken Altman een heel bescheiden rol inneemt en alle ruimte geeft aan zijn collega’s van OpenAI. Het komt allemaal over alsof een paar studenten wat aan het nerden zijn met het laatste AI-gereedschap. Altman zit erbij alsof hij het allemaal ook nauwelijks kan geloven.
Wie is deze man, die in bijna religieuze bewoordingen oneindige voorspoed en rijkdom belooft als gevolg van steeds slimmer wordende kunstmatige intelligentie? Die belooft een einde te maken aan ziekten en ander onheil, die met zijn AI alle klimaatproblemen oplost en als klap op de vuurpijl de hele wereldbevolking ook nog eens een universeel basisinkomen in het vooruitzicht stelt?
Dat laatste trouwens wel in ruil voor een irisscan.
Achter Altmans zorgvuldig gecultiveerde, vriendelijke, zachte en oprechte uitstraling schuilt een persoon die ten koste van alles macht en invloed nastreeft. Die manipuleert en liegt. Die kortom niet zomaar te vertrouwen is.
Dat is althans het beeld dat oprijst uit de biografie van Wall Street Journal-journalist Keach Hagey en uit Empire of AI van Karen Hao. Vooral dat laatste boek schetst een meedogenloos portret van Altman als posterboy van de hele commerciële en giftige AI-industrie.
Geen wonder dat Altman aan beide boeken niet wilde meewerken. Er komt overigens nog een derde biografie aan, en een Hollywood-film – nota bene van regisseur Luca Guadagnino. Artificial zal zich concentreren op slechts vijf dagen uit de geschiedenis van OpenAI. Maar dat zijn vermoedelijk wel de vijf opzienbarendste dagen uit de techhistorie van deze eeuw.
Om het geheugen op te frissen: in november 2023 werd Sam Altman door de raad van bestuur plotseling ontslagen als CEO van OpenAI. De officiële reden was dat hij in zijn communicatie met het bestuur niet transparant was geweest. Het bestuur verklaarde ook dat het geen vertrouwen meer had in Altmans vermogen om OpenAI te blijven leiden.
Het gebrek aan details leidde tot veel verwarring. Ilya Sutskever – in 2015 mede-oprichter van OpenAI samen met onder anderen Elon Musk en Altman, maar in 2023 de aanjager van Altmans ontslag – bleef tijdens een toelichting hangen in algemeenheden, wat werknemers verbijsterde.
De coup mislukte totaal: na een golf van negatieve reacties van werknemers en maar liefst drie CEO-wisselingen in vijf dagen werd Altman uiteindelijk in zijn functie hersteld. Zijn macht was groter dan ooit. Sutskever beleed in het openbaar spijt van zijn acties en bleef nog even bij OpenAI, maar zijn rol was uitgespeeld.
Zowel Hao als Hagey ruimt logischerwijs veel ruimte in voor deze bizarre en chaotische periode, die intern bekend zou staan als The Blip. De term is ontleend aan het Marvel-universum, waarin die het moment aanduidt waarop de helft van alle leven verdwijnt en later weer terugkeert, wat leidt tot grote verwarring en onzekerheid.
Hao benadrukt in haar analyse dat niet zozeer één specifiek incident ten grondslag lag aan de poging tot afzetting, maar dat ‘een opeenstapeling van gedragingen’ van Altman een duidelijk patroon vormden.
Sutskever had naar eigen zeggen jaren nodig om Altmans gedragspatronen te doorgronden, waarbij hij ‘de ene dag het ene zei en de dag erna iets heel anders, en vervolgens deed alsof dat een misverstand was’. Dit leidde volgens Sutskever tot chaos en een gebrek aan vertrouwen.
Mira Murati, de toenmalige technisch directeur van OpenAI, beschrijft Altmans leiderschapsstijl als ‘giftig’. Ze stelt dat hij ‘precies zei wat hij moest zeggen om te zorgen dat je deed wat hij wilde, en als dat niet werkte, ondermijnde hij jou of je geloofwaardigheid’. Ook Murati zou uiteindelijk, in het najaar van 2024, vertrekken.
Alle recente belangstelling voor Sam Altman (40) is zowel verklaarbaar als nuttig. Zijn invloed kan moeilijk worden overschat, nu vele honderden miljoenen mensen ChatGPT gebruiken.
Het lijkt een eeuwigheid, maar het is slechts tweeënhalf jaar geleden dat OpenAI zijn chatbot voor het grote publiek beschikbaar stelde. Sinds november 2022 ziet de wereld er anders uit en speelt ChatGPT, en in het kielzog de chatbots van concurrenten als Google, een niet meer weg te denken rol in het onderwijs, het bedrijfsleven én in het privéleven van mensen. Die ontwikkeling is zo snel gegaan, dat er nauwelijks tijd is om de ingrijpende gevolgen voor mens en maatschappij te overzien.
Ondertussen dendert de AI-trein gewoon verder, aangedreven door de miljarden van investeerders, de ambitie van mannen als Musk en Altman én hun concurrentiestrijd op het scherp van de snede. Allemaal willen ze als eerste synthetische ‘superintelligentie’ ontwikkelen, een (vooralsnog hypothetische) vorm van AI die de mens op alle cognitieve vlakken de baas is.
De snel gerezen ster van Altman mag dan voor het grote publiek pas een jaar of twee zichtbaar zijn, in Silicon Valley geldt hij al veel langer als wonderkind. Het verlaat op zijn 19de vroegtijdig de Stanford-universiteit om zijn eerste bedrijf op te richten: de sociale locatie-app Loopt.
Op zijn 28ste wordt Altman de eindbaas van investeringsvehikel Y Combinator, dat start-ups als Dropbox, Airbnb en Reddit financiert. Met zijn charme, charisma en ‘bovennatuurlijk zelfvertrouwen’ windt hij iedereen – inclusief politici – om zijn vingers. Hij is een briljante dealmaker en iemand die potentie ziet in wat onmogelijk lijkt, anderen vervolgens daarvan overtuigt én ook nog eens het geld ervoor weet op te halen.
De superlatieven zijn niet van de lucht: Altman wordt vergeleken met illustere voorgangers als Elon Musk, Bill Gates en Steve Jobs. Net als Jobs weet Altman ‘zijn mentale kracht te gebruiken om een nieuwe wereld te scheppen en het onmogelijke mogelijk te maken’.
Een andere vergelijking die valt: Altman is de ‘Michael Jordan van het luisteren’ en ook nog eens een uitstekende verhalenverteller. Die vaardigheden zijn essentieel voor het sluiten van deals en het opbouwen van relaties.
Nog meer moois? Jawel: Altman is vrijgevig, een visionair en volgens mensen in zijn directe omgeving zeer genereus met zijn tijd, advies en geld, ook tegenover onbekenden. Zelfs critici die in zijn nabijheid verkeren, krijgen de indruk dat Altman oprecht is.
Al eerder bleek uit de podcastserie The OpenAI Story van Bloomberg dat dit allemaal vooral buitenkant is. Ook de twee boeken die nu over Altman zijn verschenen, schetsen hem als een nogal complexe figuur.
Onder Altmans aantrekkelijke schil zit een consistent patroon van gedrag dat wijst op manipulatie, strategische misleiding en een neiging tot het verdraaien van de waarheid om zijn eigen doelen te dienen.
Het pijnlijkst zijn de door zijn jongere zus Annie geuite ernstige beschuldigingen van misbruik. Ook verwijt ze haar broer dat hij haar niet genoeg hielp toen ze door mentale problemen in grote geldzorgen kwam en sekswerk moest doen om in haar onderhoud te voorzien.
In professionele context is de kritiek ook niet van de lucht. Voormalige medewerkers en bestuursleden laten termen als psychologisch misbruik vallen. Zijn voormalige mentor Paul Graham houdt het erop dat Altman ‘extreem goed is in machtig worden’ en dat hij zelfs op een eiland vol kannibalen in een mum van tijd koning zou zijn.
Altman vertoont volgens zijn biografen lang niet altijd consistent gedrag, maar dat kan moeilijk worden gezegd van zijn denkbeelden over kunstmatige intelligentie. Met een bijna religieus aandoende overtuiging verkondigt hij op zijn blogs de komst van synthetische superintelligentie, wat volgens hem weleens ‘de belangrijkste gebeurtenis in de hele menselijke geschiedenis’ zou kunnen zijn.
De toekomst ziet er stralend uit, houdt Altman zijn volgers voor: ‘de winst in levenskwaliteit zal enorm zijn’, als gevolg van versnelde wetenschappelijke vooruitgang en een hogere productiviteit. Wie zijn blogs leest, krijgt het gevoel dat Altman een hiernamaals schetst. Als we zijn AI-gereedschap maar blijven gebruiken, komt alles goed en worden we beloond met een glorieuze toekomst van oneindige voorspoed, gezondheid en vrije tijd.
Wie vraagtekens zet bij de door Silicon Valley uitgetekende AI-heilstaat wordt vaak weggezet als ‘luddiet’, vernoemd naar de sociale beweging die zich twee eeuwen terug in Engeland verzette tegen industriële en technologische ontwikkelingen.
Misschien is het goed om als tegengif nog eens het boek The Cult of Information erbij te pakken. De cultuurcriticus Theodore Roszak signaleerde hierin al lang geleden (het boek is van 1986) dat computers een quasi-religieuze status hebben.
In de analyse van Roszak ontaardt de informatisering in een technocultus die belooft alle maatschappelijke problemen op te lossen, als er maar genoeg data en rekenkracht zijn. Altman belichaamt deze dynamiek veertig jaar later als geen ander. Data zijn de grondstof voor verlossing, met OpenAI als zijn bewerker en de gigantische energie- en waterslurpende datacenters als de nieuwe kerken.
Karen Hao begint haar boek met een veelzeggend citaat, waarnaar Altman in 2013 met instemming verwijst: ‘Succesvolle mensen creëren bedrijven. Nog succesvollere creëren landen. De succesvolste creëren religies.’ De eenvoudigste manier om een religie te starten, is om een bedrijf te beginnen, aldus Altman.
Altmans profetieën dreigen de zoveelste iteratie te worden van Roszaks ‘cultus van informatie’, het geloof dat de computer (nu in de gedaante van ChatGPT) de mens van al zijn tekortkomingen kan verlossen. De toekomst die Altman helpt vormgeven creëert echter vooral nieuwe vormen van afhankelijkheid en ongelijkheid.
En toch – ik blijf hem sympathiek vinden.
Keach Hagey: Sam Altman. Uit het Engels vertaald door Fred Hendriks en Thom van Hoek. Meulenhoff; 384 pagina’s; € 24,99.
Karen Hao: Empire of AI. Penguin; 496 pagina’s; ca. € 25.
Alles over tech vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant