Wim van Eekelen, woensdag overleden op 94-jarige leeftijd, was een voortreffelijk diplomaat, maar zijn politieke carrière werd een mislukking. Hij was negen jaar staatssecretaris, maar als minister van Defensie werd hij in 1988 door zijn eigen VVD weggestuurd wegens mislukkingen bij het maken van een nieuw paspoort.
Na een steile loopbaan als diplomaat en topambtenaar op het ministerie van Buitenlandse Zaken koos de 46-jarige Van Eekelen in 1977 voor het VVD-Kamerlidmaatschap. ‘Nauwelijks doordacht’, schreef hij later, maar zijn partij had buitenland-specialisten nodig en plaatste hem tegen zijn verwachting in op een verkiesbare plaats.
Echt bescheiden bleek de nieuweling niet. Hij was geïrriteerd dat een oudere diplomaat die niet voor de politiek had gekozen, Chris van der Klaauw, minister van Buitenlandse Zaken werd in het kabinet Van Agt/Wiegel en hijzelf niet. Bij toeval werd hij wel staatssecretaris van Defensie. Vier jaar later kreeg hij het moeilijke staatssecretariaat voor Europa op Buitenlandse Zaken.
Van Eekelen was aimabel, ijverig en deskundig, maar vrijwel zeker te goed van vertrouwen voor de politiek. Bij veel mislukkingen en te duur uitgevallen projecten klonk zijn naam als co-auteur of slachtoffer van ambtelijk gerommel: de vergeefse overheidsinvesteringen in de noodlijdende RSV-scheepswerf, de te dure Walrus-duikboten, een misrekening met de inkoop van dollars en het totaal mislukte project rond het vervaardigen van nieuwe Nederlandse paspoorten. ‘Het beeld van brekebeen begon rond te zingen’, schreef hij in zijn memoires (2001).
De VVD maakte hem in 1986 minister van Defensie, nadat enkele anderen hadden geweigerd, maar velen hadden twijfels. Van Eekelen was een atlanticus en een havik (voorstander van de neutronenbom, de kruisraket en het VS-atoomschild), maar tegelijkertijd te soft om extra bezuinigingen op het defensiebudget te voorkomen. Sommigen in de fractie namen hem dat kwalijk. Maar de krijgsmacht mocht hem wel. Van Eekelen was ‘een gezelligheidsdier’ en deed – anders dan zijn opvolger Frits Bolkestein – volop en enthousiast mee aan het militaire circuit van ceremonies en recepties.
Toen dook echter een spook uit het verleden op. Als staatssecretaris had hij een leidende rol gehad bij het maken van een nieuw fraudebestendig paspoort. De combinatie van ondernemingen die hij had uitverkoren voor de order viel uiteen. Het grote project kwam in handen van een marginaal drukkerijtje, dat er uiteindelijk een puinhoop van maakte.
De parlementaire enquête die volgde viel voor Van Eekelen nog slechter uit dan voor zijn opvolger als staatssecretaris, de CDA’er René van der Linden. Nog voor het rapport verscheen adviseerde VVD-fractieleider Joris Voorhoeve de minister snel op te stappen.
Deze vond het ‘traumatisch’, maar schreef later ook: ‘Het politieke klimaat was rijp voor aftredende bewindslieden’. Hij was de eerste bewindsman die moest gaan wegens handelen in een vorige periode. Opvallend was dat premier Lubbers zijn CDA-staatssecretaris warmer verdedigde dan zijn VVD-minister. Ook in eigen kring had Van Eekelen nauwelijks steun. Hij was al die jaren te weinig politicus geweest om ‘huismacht’ op te bouwen en eerdere affaires hadden zijn positie ondermijnd.
Na zijn vertrek werd hij secretaris-generaal van de West-Europese Unie (WEU), een prestigieuze, maar weinig opvallende functie. Vanuit Londen bekritiseerde hij fel het (voor de VVD nieuwe) Euro-scepticisme van partijleider Bolkestein, een teneur die overigens prompt verdween toen juist Bolkestein Europees commissaris werd. Na zijn WEU-tijd was Van Eekelen geruime tijd VVD-senator. Op hoge leeftijd trad hij nog toe tot de Raad van Advies van The Rights Forum, de door oud-premier Dries van Agt opgerichte organisatie die opkomt voor de rechten van de Palestijnen.
Wim van Eekelens ambtelijke en bestuurlijke loopbaan was, alles bijeen genomen, lang en indrukwekkend. Hij had grote gaven en wie hem leerde kennen vond hem bijna altijd sympathiek. Maar zijn talenten lagen te weinig in de sfeer van de politiek. Daarvoor was hij te naïef en ook te stroef in zijn publiek optreden. Hij bleef te veel de keurige diplomaat zonder kwaaddunk en dat heeft zijn politieke reputatie wreed gebroken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant