Met het bombarderen van nucleaire doelen in Iran, zonder toestemming van het Congres, nam Donald Trump de grootste gok van zijn presidentschap. In Den Haag werd hij gefêteerd, terug in Washington kreeg hij stevige kritiek.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
De overwinnaar is weer thuis. En hij is woest. Na op de Navo-top in Nederland uitgebreid te zijn gefêteerd en geprezen, als het stralende middelpunt van ’s werelds machtigste verbond, laat Donald Trump zijn humeur in Washington vrijwel onmiddellijk bederven. Wáárom blijft men daar toch steeds moeilijke vragen stellen?
‘Ze moeten worden ontslagen’, fulmineert Trump donderdag over kritische Amerikaanse journalisten. Die plaatsen nog altijd vraagtekens bij het resultaat van zijn bombardementen op nucleaire installaties in Iran – is het atoomprogramma wel echt vernietigd? Trump: ‘Slechte mensen met slechte intenties!’
‘Ze moeten worden vervolgd’, foetert de president over de mensen die al eerder deze week vertrouwelijke inlichtingen lekten over de werkelijke schade in Iran – die is mogelijk beperkter dan het Witte Huis beweert. Trump: ‘Het waren de Democraten!’
Hij kan het niet loslaten. Bericht na bericht op zijn platform Truth Social blijft Trump hameren op zijn succes, en vliegt hij vermeende critici naar de keel. De president die verdere escalatie in het Midden-Oosten met een vliegensvlug staakt-het-vuren voorkwam, en daarvoor in Den Haag nog werd geroemd, waant zich eenmaal weer thuis in een nieuwe oorlog. En er is hem veel aan gelegen om ook die te winnen.
Het was de grootste gok uit zijn tweede presidentschap. Met zijn bommen riskeerde Trump niet alleen een onbeheersbare escalatie in een licht ontvlambare regio, hij brak ook een van zijn belangrijkste campagnebeloften (‘No more wars!’). In een ambtstermijn gekenmerkt door een ongekende uitbreiding van de presidentiële bevoegdheid, deed hij zijn meest vergaande machtsgreep tot nu: Trump viel een ander land aan zónder toestemming van het Congres.
Die gok heeft vooralsnog goed uitgepakt.
Ja, van beide zijden klonk kritiek. Democraten begonnen een kansloze afzettingsprocedure. Een handvol Republikeinen, onder wie Congresleden Thomas Massie en Warren Davidson, noemden Trumps bombardement ‘ongrondwettig’. Maar het vermeende resultaat van die aanval, en het daaropvolgende staakt-het-vuren, heeft dat verzet in de kiem gesmoord.
De afzettingsprocedure strandde met slechts 79 stemmen vóór (en 344 tegen). ‘Ja, het is waarschijnlijk verkeerd’, aldus Congreslid Nancy Pelosi, die als Democraat tegenstemde. ‘Maar we kunnen niet negeren wat er hier op het spel staat: verzekeren dat Iran geen kernwapen krijgt.’
Trumps machtsuitbreiding lijkt daarmee geslaagd. Als de president hier één keer mee wegkomt, dan lukt het hem een volgende keer vast ook. Maar dan moet hij het narratief wel naar zijn hand blijven zetten.
Hoeveel schade de bombardementen hebben aangericht, blijft met onzekerheden omgeven. Trumps bewering dat Irans nucleaire capaciteit ‘volledig en totaal is vernietigd’ strookt niet met een gelekt Amerikaans inlichtingenrapport, dat stelt dat de schade herstelbaar is. Volgens Europese inlichtingen zou de Iraanse voorraad verrijkt uranium zelfs ‘grotendeels intact’ zijn gebleven.
Donderdag zet Trump alle zeilen bij. Op zijn aandringen houden defensieminister Pete Hegseth en hoogste generaal Dan Caine een lange, openbare presentatie over de operatie. ‘Nu kijken’, moedigt Trump aan. ‘Deze persconferentie zal onweerlegbaar zijn.’
Maar dat valt tegen. Hoewel Caine de Iran-missie ‘historisch succesvol’ noemt, ontwijkt hij vragen over de gevolgen. ‘Schadebepaling is niet onze taak’, aldus de generaal.
De minister blijft minder netjes. ‘Jij bent de ergste’, sneert Hegseth tegen Jennifer Griffin, zijn voormalige collega bij Fox News. Die had hem gevraagd of Iran echt geen uranium in veiligheid had weten te brengen.
Na afloop spreekt Trump van ‘een van de beste, professioneelste en meest ‘bevestigende’ persconferenties die ik ooit heb gezien’. Volgens de president ‘moeten de FAKE NEWS hun excuses aanbieden’.
Democraten en een enkele Republikein morren over het gebrek aan transparantie van de regering-Trump. Vooraf geen toestemming vragen is één ding, maar ook achteraf blijft de informatie summier – zelfs achter gesloten deuren. Wanneer komt er bewijs voor die ‘totale vernietiging’?
Donderdagavond, vijf dagen na de bombardementen, krijgen senatoren hun eerste vertrouwelijke uitleg. Die levert weinig nieuwe inzichten op. ‘Ik heb grote, grote vragen’, aldus Democraat Chris Murphy na afloop. ‘De president heeft de mensen doelbewust misleid.’ Volgens Republikein Lindsay Graham is ‘het probleem nog niet voorbij’.
In plaats van Trumps beweringen verder te onderbouwen, kondigt het Witte Huis aan juist selectiever te worden met het informeren van de politiek. ‘Deze regering wil er zeker van zijn dat vertrouwelijke inlichtingen niet in onverantwoorde handen belanden’, aldus woordvoerder Karoline Leavitt.
De FBI zoekt intussen naar daders achter het inlichtingenlek. In brieven aan CNN en The New York Times dreigt Trump met rechtszaken over hun berichtgeving. ‘We verklaren de oorlog aan mensen die lekken’, aldus een anonieme Witte Huis-medewerker tegen nieuwssite Axios.
Lekken of niet, wat Trump met zijn bombardementen heeft bereikt, zal vanzelf duidelijk worden. Valt dat inderdaad tegen, dan komt de president voor een moeilijke keuze te staan. Valt hij opnieuw aan totdat hij zijn doel wel heeft bereikt? Of blijft het bij één operatie met beperkt succes? In beide gevallen zal het Congres zich voortaan wellicht minder buigzaam opstellen.
Op een ander punt hoeft Trump niet te vrezen voor kritiek. Met zijn aanval schond Trump mogelijk het Amerikaanse, maar ook het internationaal recht. Hij had de VN-Veiligheidsraad niet om toestemming gevraagd. Maar daarvan maken Democraten noch Republikeinen een probleem.
Congreslid Buddy Carter, een Republikein uit Alabama, nomineerde zijn president zelfs voor een Nobelprijs voor de Vrede. Trump laat er zijn stroom van woede-uitbarstingen niet door onderbreken.
‘Je zou denken dat ze trots zijn op ons enorme succes in plaats van ons land altijd maar slecht af te schilderen’, schampert de president over de media. ‘TOTALE VERNIETIGING!’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant