Robert Chesal
redacteur Buitenland
Robert Chesal
redacteur Buitenland
Het Iraanse regime pakt honderden mensen voor spionage en andere hulp aan Israël tijdens de recente luchtoorlog.
Er worden arrestaties gemeld in Teheran, Shiraz, Isfahan en de Koerdische regio in het westen. Mensenrechtenorganisaties spreken van meer dan 700 arrestaties.
Iraanse staatsmedia melden drie executies. Andere bronnen spreken van veel meer dan drie doden en melden dat mensen zonder proces zijn geëxecuteerd.
"Familieleden van ons zijn Teheran ontvlucht naar de Kaspische Zee", zegt Sharareh Atabaki, docent maatschappij en recht aan de Hogeschool Utrecht, die in 1982 naar Nederland emigreerde. "Ze vertrekken uit angst. Ook angst om te worden vermoord".
De Amerikaanse mensenrechtenactivist Kenneth Roth vraagt aandacht voor de arrestaties op X:
Kenneth Roth
@KenRoth
Iranian authorities are pivoting from a ceasefire with Israel to intensify an internal security crackdown across the country with mass arrests, executions and military deployments, particularly in the restive Kurdish region. https://t.co/n3znx7VIt6
9:36
27 juni 2025
Iran verdenkt de arrestanten van samenspanning met Israël. Volgens Koerdische bronnen zijn het vooral Koerden. The Jerusalem Post meldt honderden arrestaties in de Joodse gemeenschap in Shiraz.
Arrestanten worden onder meer beschuldigd van het binnensmokkelen van drones die Israël op afstand heeft laten opstijgen vanaf Iraans grondgebied.
"Ik krijg sporadisch contact met mensen in Iran", vertelt Atabaki. "Internet en telefoon liggen vaak plat. Maar ik weet dat onze kennissen daar op de hoogte zijn van de vele arrestaties en moorden."
Haar man Touraj Atabaki, emeritus hoogleraar sociale geschiedenis, spreekt dagelijks mensen uit zijn netwerk van academici in zijn geboorteland.
"Alle docenten, van jonge academici tot gepensioneerden, hebben de afgelopen dagen een telefoontje gehad van het ministerie van Informatie", zegt hij. "Ze werden gewaarschuwd geen interviews te geven of informatie door te spelen. Dat maakt ze erg nerveus".
Het regime staat onder hoogspanning, zegt hij. "De hardliners zijn niet bang voor revolutie. Ze zijn bang voor gematigden, liberalen, reformisten. Dat zijn mensen die loyaal zijn aan de Islamitische Republiek, maar hervormingen en goede contacten met de Verenigde Staten willen".
Volgens de historicus zien zij een kans aan de macht te komen nu de hardliners door de oorlog reputatieschade hebben opgelopen. "Daarom verspreidt het regime een complottheorie dat de reformisten heimelijke steun krijgen van Amerika en de EU. En daarom vermijden reformisten angstvallig alle contact met het buitenland."
De plekken waar militaire hardware Iran is binnengesmokkeld zijn aan de grens met Irak in Iraans Koerdistan en aan de grens met Pakistan. "Daar wordt veel gesmokkeld door jongen mannen voor een paar dollar per dag", zegt Erwin van Veen van Clingendael. "Waarschijnlijk zijn zo de drones binnengebracht. Dat kan voor een deel de massaliteit van de arrestaties verklaren".
Een rol speelt ook dat Israël achter de thuisadressen en vergaderplekken is gekomen van de hoge militairen en kernwetenschappers die tijdens de luchtoorlog zijn gedood. "De Mossad kan ze gekregen hebben door cyberspionage of afluisteren", zegt van Veen. "Maar ook door een spion. Je hebt maar een persoon nodig die in de kringen zit en je hebt die informatie".
Niet alleen hooggeplaatste Iraniërs en smokkelaars vrezen vervolging of erger. Dat ontdekte Turkije-correspondent Mitra Nazar in gesprekken met mensen die Iran waren ontvlucht voor het staakt-het-vuren tussen Iran en Israël inging.
"In mijn gesprekken met Iraniërs bij de Turkse grens merkte ik dat ze uiterst huiverig waren om op camera te spreken. Iedereen is zich ervan bewust dat wat ze zeggen tegen ze kan worden gebruikt. Dat alles kan worden geïnterpreteerd als kritiek op het regime. Het kan niet alleen henzelf, maar ook hun familie in Iran in gevaar brengen.
Dat was altijd al de realiteit, maar na de aankondiging van het staakt-het-vuren werd het nog riskanter. Het bestand bracht opluchting, maar ook het besef dat de repressie nog steviger kan worden.
Mensen zijn ook bang dat ze na terugkeer worden ondervraagd over de reden dat ze het land uit gingen, dat ze worden verdacht van spionage of het in diskrediet brengen van het regime. Sommige mensen die ik vroeg waarom ze Iran hadden verlaten zeiden daarom dat ze gewoon op vakantie gingen. Dat was veelzeggend."
Volgens onze bronnen zijn er verschillende motieven om mee te werken met Israël, zoals frustratie met het regime, de slechte economie, de corruptie en het feit dat hervormers buitenspel zijn gezet. Sommigen spioneren voor geld.
Sharareh Atabaki denkt echter dat lang niet alle arrestaties te maken hebben met Israël. "Het regime pakt elke mogelijkheid om angst te zaaien. Nu weer."
Buitenland
Deel artikel:
Advertentie via Ster.nl
Source: NOS nieuws