Het Amerikaanse Hooggerechtshof beperkt de autoriteit van rechters om decreten van Donald Trump te blokkeren. De presidentiële macht is daarmee vrijdag opnieuw flink vergroot. Een ‘gigantische overwinning’, aldus de president op sociale media.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Het is opnieuw een monsterzege. Precies een jaar nadat het Hooggerechtshof Donald Trump onverwacht voorzag van immuniteit, en daarmee het Amerikaanse presidentschap blijvend veranderde, vergroten de opperrechters vrijdag diens macht opnieuw. De uitspraak van vrijdag ontneemt federale rechtbanken het recht om presidentiële decreten te blokkeren wanneer zij die illegaal achten.
De uitspraak verdeelt het Hooggerechtshof langs een ideologische breuklijn. De drie progressieve opperrechters konden niets beginnen tegen de meerderheid van zes conservatieven. ‘Een belediging voor de rechtstaat’, reageert progressief Sonia Sotomayor vrijdag vanuit de rechtbank, in een zeldzaam kritische bewoording.
Donald Trump betoont zich onmiddellijk verheugd. Op sociale media spreekt hij van een ‘GIGANTISCHE OVERWINNING’. Later op vrijdag zal de president een persconferentie houden in gezelschap van Pam Bondi, zijn minister van Justitie.
De zaak die vrijdag centraal stond, was Trumps eenzijdige besluit om een einde te maken aan het zogeheten birthright citizenship. Dat Amerikaanse grondrecht naturaliseert als ruim 150 jaar vrijwel iedereen die in het land wordt geboren. Rechters in verschillende staten verklaarden Trumps decreet ongrondwettig, zoals gebeurde met vele van zijn besluiten.
Traditioneel komt de invoer van een decreet in zo’n geval landelijk stil te liggen, terwijl het beroep nog dient. Dat verandert nu met deze uitspraak. Volgens het Hooggerechtshof bezitten federale rechters die macht niet langer.
Dat vonnis heeft invloed op meer dan birthright citizenship alleen. Met één hamerslag kunnen geblokkeerde decreten op andere terreinen nu alsnog van kracht te raken. De president krijgt feitelijk het recht om gerechtelijke uitspraken naast zich neer te leggen, zolang de hele beroepsprocedure nog niet is doorlopen.
Opperrechter Ketanji Jackson, benoemd door Trumps voorganger Joe Biden, verwerpt de uitspraak van vrijdag als ‘een existentiële bedreiging voor de rechtstaat’. Haar collega’s voorzien de regering volgens haar van een vrijbrief om de wet te blijven overtreden.
De president krijgt zo ‘het soort ongebreidelde, arbitraire macht dat onze oprichters met de Grondwet wilden verhinderen’, aldus Jackson. ‘Uiteindelijk zal de uitvoerende macht volstrekt onbeheersbaar worden, en onze geliefde constitutionele republiek ophouden te bestaan.’
De conservatieven zien dat anders. Volgens hen oefenen rechters in individuele staten momenteel juist te veel macht uit om het presidentiële, landelijk beleid te blokkeren. ‘Federale rechtbanken oefenen geen algemene controle uit op de uitvoerende macht’, stelt opperrechter Amy Coney Barrett, die in 2020 werd benoemd door Trump.
Over de wettigheid van Trumps besluit rond ‘birthright citizenship’ doen de rechters vrijdag géén uitspraak. Daarmee raakt het decreet over dertig dagen mogelijk alsnog van kracht – in elk geval tot het Hooggerechtshof daar een definitief besluit over neemt.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant