Vrijdag tekenen Rwanda en Congo een vredesdeal in het Witte Huis. Trump noemt het ‘een grote dag voor Afrika’, maar het is de vraag of het verdrag de oorlog zal beëindigen. Dat hangt ook af van wat de rebellengroep M23 zal doen.
is correspondent Afrika van de Volkskrant. In februari bezocht hij Goma in Oost-Congo kort na de verovering door M23-rebellen.
‘Rwanda en Congo voerden een boosaardige macheteoorlog met elkaar,’ zei de Amerikaanse president woensdag op de Navo-top in Den Haag. ‘Overal in Afrika werden hoofden afgehakt’, aldus Trump. Maar daar is een einde aan gekomen, naar eigen zeggen dankzij hem. Vrijdag moet Trumps vrede beklonken worden met een overeenkomst in het Witte Huis.
Aan welke onthoofdingen de Amerikaanse president precies refereert, is onduidelijk. Ook zijn de landen niet officieel met elkaar in oorlog, maar spelen beide wel een grote rol bij gevechten in het oosten van Democratische Republiek Congo.
Sinds het conflict tussen het Congolese leger en rebellengroep M23 eerder dit jaar escaleerde, zijn in de regio duizenden mensen omgekomen en honderdduizenden ontheemd geraakt. Verschillende partijen in het conflict worden beschuldigd van mensenrechtenschendingen. Rwanda steunt de rebellen met geld en wapens, concludeerden Congo en de Verenigde Naties.
Volgens de Congolezen zijn er bovendien veel Rwandese militairen actief in het grondstofrijke oosten van hun land, die zij aan zij met de rebellen vechten. Rwanda ontkent deze aantijgingen, maar wil wel graag meewerken aan een vredesverklaring.
De Rwandese president Paul Kagame stelt dat de veiligheid van Rwanda namelijk wordt bedreigd door gewapende groepen in het oosten van Congo, met name de FDLR. Die militie is opgericht door etnische Hutu’s, die Tutsi’s hebben afgeslacht tijdens de Rwandese genocide van 1994.
De vredesovereenkomst, die de twee landen naar verwachting vrijdag in de VS tekenen, borduurt voort op een beginselverklaring die in april werd opgesteld. In het akkoord staan ‘bepalingen’ over het ‘wederzijds respecteren van territoriale integriteit’, en een ‘verbod op vijandelijkheden’ in het oosten van Congo.
De bemiddeling die nodig was om tot een vredesdeal te komen, was in handen van Qatar en de Verenigde Staten – overigens dezelfde twee partijen die een staakt-het-vuren tussen Israël en Iran smeedden.
‘Deal’ is bij deze vrede wel het goede woord. Bij de gesprekken eerder deze maand in Washington is, naast veiligheid en politiek, veel gesproken over economische belangen. Dat heeft alles te maken met een oproep van de Congolese president Félix Tshisekedi. Hij was geïnspireerd door de mineralendeal met Oekraïne, en wilde een soortgelijke overeenkomst sluiten met de VS.
Daar hadden Trump en de zijnen wel oren naar. Nu heeft met name China een stevige positie in de regio als het gaat over het opkopen en verhandelen van kostbare grondstoffen.
Aan Afrika-gezant Massad Boulos de taak om die deal op te stellen, met een losstaande, maar voor de handel noodzakelijke vredesovereenkomst. Volgens hem kan zowel DRC als Rwanda profiteren van de aanwezigheid van Amerikaanse bedrijven.
De beginselverklaring van een paar weken terug noemde Trump op sociale media al een ‘Grote Dag voor Afrika, en eerlijk gezegd een Grote Dag voor de Wereld’. Toch zijn er nog wat beren op de weg als vrijdag daadwerkelijk de handtekeningen onder de deal staan.
Allereerst is het de vraag hoe lang het akkoord standhoudt: sinds 2021 zijn DRC en Rwanda akkoord gegaan met minstens zes wapenstilstanden, maar die werden allemaal gauw weer geschonden.
Maar het is met name de vraag wat er gaat gebeuren met de talloze rebellengroepen die op dit moment in het oosten van Congo actief zijn. De grootste rebellenbeweging, M23, is al sinds 2021 bezig met een opmars, en is inmiddels uitgegroeid tot de machtigste gewapende groep in het gebied.
Zo lukte hen het om de afgelopen maanden om de grote miljoenensteden Goma en Bukavu in te nemen en sindsdien te bezetten. De steun van het Rwandese leger was daarbij onmisbaar.
Rwanda belooft in de nieuwe overeenkomst ‘de terugtrekking, ontwapening en voorwaardelijke integratie van niet-statelijke gewapende groepen’ – wat zou betekenen dat het land steun aan M23 moet opzeggen. Maar het moet nog blijken of de rebellen, die niet bij de vredesonderhandelingen aanwezig waren, zullen vertrekken als Rwanda en Congo vrede sluiten.
In gesprekken met de Volkskrant in Goma, begin dit jaar, zeiden de rebellen ook steun te krijgen van andere mogendheden, en dus in het gebied actief zullen blijven als die van Rwanda wegvalt. Als de Rwandezen hun militaire en financiële ondersteuning stopzetten en hun soldaten uit Oost-Congo terughalen, zal dus pas blijken hoe sterk de rebellen staan.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant