Donald Trump interesseerde zich nooit voor Afrika.
Maar in zijn tweede presidentstermijn is hem er alles aan gelegen Zuid-Afrika te straffen en te vernederen.
Met welke reden? En wie fluistert hem in? De zoektocht leidt langs Errol Musk, de vader van.
Door Bram Vermeulen
Fotografie en video Sven Torfinn
Het miezert in Langebaan, een surfresort aan de westkust van Zuid-Afrika. De winter op het zuidelijk halfrond is in aantocht. De vader van de rijkste man ter wereld heeft een dikke trui aangetrokken, met gaten zo groot als vuisten in zijn mouwen. Daaroverheen draagt hij een versleten winterjas.
Hij doet een flinke scheut whisky bij zijn aanmaakkoffie en zakt weg in de zitbank voor de televisie. Het scherm toont de Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa die in het Witte Huis wordt ontvangen door zijn Amerikaanse ambtsgenoot Donald Trump. In het zicht van de twee presidenten, achter de camera’s, staat zijn zoon, Elon Musk.
Errol Musk kijkt thuis naar de live uitzending van de ontmoeting tussen president Trump en president Ramaphosa van Zuid Afrika in het Witte Huis in Washington.
‘O Christus, wat is dit nu weer’, vloekt Errol Musk (79). De internetverbinding hapert net wanneer Trump zijn gast confronteert met beelden van honderden kruizen en krantenknipsels over vermoorde witte boeren in Zuid-Afrika. De camera zwenkt en vangt een glimp op van Elon.
Of hem dat nog wat doet, zijn beroemde zoon op televisie te zien? ‘Ach nee man. Ik zie hem al 25 jaar op televisie’, zegt zijn vader, als hij na afloop alleen op zijn terras zit. Hij steekt een joint op en begint, zonder reden, luid te grinniken.
Errol rijdt graag rond in zijn oude blauwe Rolls Royce.
De relatie tussen vader en zoon is op zijn zachtst gezegd getroebleerd. In de biografie van journalist Walter Isaacson noemt Elon Musk het leven met zijn vader ‘mentale mishandeling’. Zijn vader sloeg zijn moeder tot een scheiding volgde. Elon was 9 jaar toen hij bij zijn vader introk, een beslissing waarvan hij later spijt kreeg. Op zijn 18de vluchtte Elon zijn moeder achterna, naar Canada. Het was 1989, Nelson Mandela zat nog achter tralies, het apartheidsregime was nog aan de macht.
Het Zuid-Afrikaanse verleden van Musk is een deel van het antwoord op een urgente vraag: hoe is Donald Trump zo geobsedeerd geraakt door Zuid-Afrika? Als zakenman bouwde hij hotels van Mexico en Oman tot aan de Filipijnen. Maar niet één in Afrika. In zijn eerste presidentstermijn bezocht hij alle continenten, behalve Afrika. Een werelddeel van ‘shithole countries’, waarvan hij de inwoners uit 25 landen de toegang tot Amerika heeft ontzegd.
Maar sinds het begin van zijn tweede termijn op 20 januari houdt hij zich opvallend veel bezig met de politiek in Zuid-Afrika. Op zijn sociale media platform Truth Social nam hij vanaf de tweede week Zuid-Afrika in het vizier.
@realDonaldTrump
12:19 a.m. · 03 feb. 2025
Hij schrapte 400 miljoen dollar aan hulp, zette de Zuid-Afrikaanse ambassadeur het land uit en loog dat er een genocide op witte boeren gaande is, ‘waarover de media weigeren te schrijven’. Voor vluchtelingen uit oorlogsgebieden heeft hij de grens gesloten, maar sinds april verwelkomt hij witte Zuid-Afrikanen, omdat ze hun leven niet zeker zouden zijn.
Wie fluisterde hem dit allemaal in? Was het de in Zuid-Afrika geboren Elon Musk, die Trump hielp bij zijn verkiezingsoverwinning en al veel eerder over een ‘een witte genocide’ schreef aan zijn 220 miljoen volgers op X?
@elonmusk
8:07 p.m. · 9 feb. 2025
Zijn vader Errol gelooft heilig in de leugen over witte genocide. ‘Er zijn 70 duizend boeren vermoord in Zuid-Afrika’, zegt hij stellig. Dat getal wordt door de statistici van de politie en zelfs de boerenvakbond met klem weersproken. Er werden in 2024 in Zuid-Afrika 49 moorden op boerderijen gepleegd, nog geen 0,2 procent van het totaalaantal moorden in Zuid-Afrika in dat jaar. ‘Veruit de meeste slachtoffers zijn zwart’, probeerde president Ramaphosa in het Witte Huis aan Trump uit te leggen.
‘Maar we weten dat het zo is’, roept Musk sr. over Trumps wilde aantijgingen. ‘We weten dit gewoon. Omdat we in dit land wonen. Je weet toch ook dat de boeren in Nederland door de deep state van hun land worden verdreven? Heb je die tractoren niet gezien? Het is de deep state! Begrijp je wat ik bedoel?’
Musk sr. heeft een obsessie met intelligentie. ‘Stel me slimme vragen’, zegt hij meermaals. Verwoed zoekt hij op zijn telefoon naar een website die kan aantonen dat Zuid-Afrikanen dommer zijn dan Nederlanders en Japanners. Volgens Elon Musk noemde zijn vader hem voortdurend ‘dom’. Daar kwam Errol Musk nooit van terug, ook niet nadat zijn zoon de bestverkopende elektrische auto ter wereld had gebouwd, raketten de ruimte in had gelanceerd en de rijkste man ter wereld was geworden.
Vader Musk praat het liefst over zichzelf. Over de landen waar hij is uitgenodigd. India. Japan. Deze maand verscheen hij ineens in Moskou, op een ontmoeting met de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov.
De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov en Errol Musk, de vader van Tesla-topman Elon Musk, tijdens het “Forum of the Future 2025” in Moskou.
Reuters / Shamil Zhumatov
Daar gaf hij zijn zoon de schuld van de hoogoplopende ruzie met Trump begin deze maand. Het salvo aan woeste tweets deed denken aan een kind dat met zijn speelgoed begint te smijten omdat de melkfles op zich laat wachten. Zou het kunnen dat Musk in Trump zijn vader ziet? Errol lacht van oor tot oor. ‘Trump is natuurlijk een ondernemer net als ik. En hij behoort tot dezelfde rasgroep als ik. Ik denk dat hij voor Elon als een oom is voor zijn neef.’
Een vadertrauma verklaart veel over Elon Musk en Donald Trump, zelf ook zoon van een toxische vader. Vader en zoon Musk hebben nauwelijks nog contact. Trump en Musk inmiddels ook niet meer. Maar Musk heeft met zijn 220 miljoen volgers op X een megafoon gegeven aan een geluid dat in eigen land na 1994 verstomde.
@elonmusk
7:58 a.m · 24 mrt. 2025
Dat is het geluid van extremistische witte Afrikaners die vasthouden aan de apartheidsideologie en dromen over afscheiding van democratisch Zuid-Afrika. ‘Wij en honderden andere groeperingen willen zelfbeschikking’, zegt Janus Swanepoel, lid van een groep Afrikaner influencers die zich de Bittereinders noemen. ‘Ik wil niks met dat multiculturalisme te maken hebben, of integratie met deze barbaarse cultuur.’
Op een zaterdagochtend zijn de Bittereinders bijeen voor een zelfverdedigingscursus op een erf tussen Johannesburg en Pretoria. Ze leren steken met een mes en schieten met pistolen op een onzichtbare vijand. Francois van der Merwe is leider van de groep. Hij draagt een pet met ‘Trump 2024’. Hij werd eerder dit jaar aangeklaagd wegens geweldpleging nadat de Bittereinders met een oude apartheidsvlag een rechtbank hadden geprobeerd te bestormen.
Leden van de Bittereinders volgen een zelfverdedigingscursus van een oud-militair (links). Ze zijn ervan overtuigd dat de zwarte bevolking van Zuid-Afrika het op hen heeft gemunt.
Zijn maat Janus Swanepoel woonde vijftien jaar in de Verenigde Staten. Hij steunde de Democraten en de Black Lives Matter-beweging. Totdat de coronapandemie uitbrak en hij failliet terugkeerde naar Zuid-Afrika. Sindsdien post hij dagelijks video’s op zijn Instagramkanaal, waarin hij zijn afschuw over Zuid-Afrika uitspuwt. ‘Sinds het aantreden van Trump heb ik er duizenden volgers bij gekregen.’
Trumps aanbod om witte Afrikaner-boeren te redden van hun vaderland heeft duizenden Zuid-Afrikanen aangespoord om een aanvraag in te dienen bij de Amerikaanse ambassade in Pretoria. Slechts enkelen blijken echt boer. De meesten wonen in de stad en hopen dat de ambassade zich daarvan niets aantrekt.
@realDonaldTrump
1:45 a.m. · 12 Apr. 2025
Iemand als James Kraft (53), zijn zoon James junior (23) en zijn vrouw Charmaine (51) komen misschien nog het meest in de buurt. Kraft was agent in het politiekorps van het apartheidsregime. Hij raakte in coma toen hij tijdens een operatie in de townships werd geraakt door een kogel uit een AK-47. Toen hij wakker werd, was het apartheidsregime gevallen en Mandela’s ANC aan de macht. ‘Ik kon meteen een ander uniform aantrekken.’
James Kraft met zijn vrouw Charmaine en hun zoon James jr. Zij willen als vluchteling naar de VS.
Hij moet er nu om lachen, maar het is hem sindsdien slecht vergaan. Tot tweemaal toe werd hij ontslagen, door zijn witte baas. Nu leeft hij met twintig varkens en hun biggen op een erf in de provincie Mpumalanga. Zijn enige bezit is een motorfiets, gedoneerd door iemand uit het dorp. Trump is zijn laatste hoop.
‘Ik heb wat research gedaan. Ik kan het je laten zien.’ Een paar opgestapelde pallets doen dienst als zijn bureau. Op de oude laptop tovert hij een excelsheet tevoorschijn die de voordelen en nadelen van Amerikaanse staten weergeeft. New Mexico? ‘Te veel misdaad.’ Texas? ‘Te veel tornado’s.’ Wyoming: ‘Koud, maar daar kan ik mee leven.’ En als de Amerikaanse ambassade in Pretoria niks van zich laat horen? ‘Dan zou ik erg teleurgesteld zijn. Mijn zoon heeft geen toekomst hier. Ik kan geen werk krijgen omdat ik wit ben.’
Dat is een echo van een claim die Elon Musk herhaaldelijk heeft gemaakt. Hij zou geen vergunning kunnen krijgen voor zijn satellietbedrijf Starlink omdat hij niet zwart is. Maar volgens de Zuid-Afrikaanse regering heeft Musk nooit een vergunningaanvraag ingediend, en is de plicht voor buitenlandse investeerders om met Zuid-Afrikaanse bedrijven samen te werken enkel bedoeld om het beleid van het apartheidsregime voor 1994, dat zwarte Zuid-Afrikanen verbood bedrijven te hebben, recht te trekken. Bijna 40 procent van de zwarte Zuid-Afrikanen is nog altijd werkloos. Onder witte Zuid-Afrikanen (7 procent van de bevolking) is de werkloosheid slechts 7 procent.
Volgens advocaat Tembeka Ngcukaitobi bewijst alle aandacht van Trump en andere rechtsradicalen in Amerika en Europa voor Zuid-Afrika één ding. ‘Extreemrechts is bang voor gelijkheid.’ Het verhaal van Zuid-Afrika, waar de zwarte meerderheid in 1994 de macht kreeg en nu regeert over een witte minderheid, wordt volgens hem misbruikt als waarschuwing voor de gehele westerse wereld. Wie de immigratie niet stopt, zal net als de witte Afrikaners de macht verliezen en verdwijnen in een multiculturele samenleving. Dát is de witte genocide die Trump en zijn aanhang vrezen.
Advocaat Tembeka Ngcukaitobi: 'Er is geen witte genocide, dat zijn leugens.'
‘Maar er is geen witte genocide’, zegt Ngcukaitobi. ‘Het zijn leugens, die de media maar zendtijd blijven geven.’ De bemoeienis van Trump, Musk en andere rechtsradicale miljardairs is volgens hem onderdeel van een lange geschiedenis. ‘Het verhaal van Zuid-Afrika ging altijd over buitenstaanders die zich met ons bemoeien. De Hollanders waren de eerste die dat deden. Toen kwamen de Britten. En toen de Amerikaanse bedrijven hier kwamen, ging kolonialisme over in imperialisme, waardoor buitenlandse bedrijven ons land runnen.’
De voornaamste reden voor de regering-Trump om Zuid-Afrika te straffen heeft volgens de advocaat te maken met een zaak die zich niet in Zuid-Afrika afspeelt, maar in Den Haag. ‘Ze zeggen dat Zuid-Afrika niet naar het Internationaal Gerechtshof had moeten gaan.’ Ngcukaitobi is lid van het advocatenteam dat eind 2023 Israël aanklaagde wegens schending van het genocideverdrag. ‘In zijn decreet zegt Trump letterlijk dat Zuid-Afrika zich daarmee tegenover de vrienden van Amerika heeft geplaatst.’
Zuid-Afrika voelt zich sterk verwant met de Palestijnen. Het witte apartheidsregime kwam in hetzelfde jaar aan de macht als de stichting van de staat Israël: 1948.
@realDonaldTrump
3:05 p.m. · 07 Mar. 2025
Niet alleen het advocatenteam werd na de aanklacht in Den Haag bedreigd. Ook de ambassadeur van Zuid-Afrika in Washington, Ebrahim Rasool, kwam onder druk te staan. Rasool trad aan in december 2024, kort na Trumps verkiezing. ‘Ik werd benaderd door tientallen Republikeinse en Democratische senatoren om de zaak op te geven. Dan zouden we een goede handelsdeal in ruil krijgen.’
Toen dat niet werkte, begon een smeercampagne. De rechtsradicale website Breitbart noemde Rasool ‘een extremist’, ‘een terrorist’ en ‘een aanhanger van Hamas’. Nadat de website er achter was gekomen dat hij de Make America Great Again-beweging op een bijeenkomst ‘supremacistisch’ had genoemd, werd hij door de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio tot persona non grata verklaard.
Rasool is weer thuis in Kaapstad. In zijn tuin staat een metalen zebra met de woorden van Nelson Mandela erop. ‘Wie wil onderhandelen, moet bereid zijn om compromissen te sluiten.’
Ebrahim Rasool
Bram Vermeulen
‘De VS willen ons dwingen om de genocidezaak tegen Israël te staken. Hoe kun je beter onze genocidezaak ondermijnen dan te claimen dat wij ons zelf aan genocide schuldig maken? Als jullie Israël beschuldigen Palestijns land te stelen, dan beschuldigen wij jullie het land van Boeren te stelen.’ De grootste bron van woede voor de regering-Trump en de verklaring voor het complot tegen Zuid-Afrika, volgens de oud-ambassadeur? ‘Onze steun aan Gaza.’
Deze aflevering van VPRO’s Frontlinie wordt uitgezonden op zondag 29 juni, 22.10 uur, NPO 2 en NPO Start
Bram Vermeulen is documentairemaker voor het VPRO-programma Frontlinie. Vanaf heden schrijft hij voor de Volkskrant vanaf de frontlinies die hij voor deze serie als reizend journalist bezoekt. Eerder was hij correspondent in Zuid-Afrika en Turkije voor de NOS, NRC en VPRO.
Sven Torfinn is al 20 jaar actief voor de Volkskrant als fotograaf in Afrika, waar hij woont in Nairobi, Kenia. Hij werkt tevens als cameraman voor de NOS en het VPRO-programma Frontlinie.
Met medewerking van David Lieffering
De strijd voor onafhankelijkheid van het Frans overzees gebied Nieuw Caledonie is symbool geworden voor een golf van andere opstanden tegen kolonisatie. Hoe #FreeKanaky een serieuze bedreiging werd voor Europa’s belangen in de Stille Zuidzee.
De lage stroomprijs lokt crypto-investeerders met hun energieslurpende bitcoinboerderijen naar Ethiopië, waar de helft van de bevolking geen stroom heeft. Terwijl de wolkenkrabbers verrijzen in de hoofdstad, woedt 100 kilometer verderop oorlog – en hakt het stopzetten van de Amerikaanse hulp erin.
Zonder het uitgebreide spoorwegnet had Oekraïne zijn strijd tegen Rusland nooit kunnen volhouden. Precies drie jaar duurt dat gevecht nu. De Nederlandse fotojournalist Jelle Krings legt sinds de invasie het unieke leven van Oekraïners op en rond het spoor vast.
Source: Volkskrant