Het belangrijkste doel van de Navo-top is behaald, in Den Haag wordt zelfs gesproken van een wedergeboorte voor de alliantie. Maar over de slotverklaring en de openlijke Spaanse revolte ertegen is het laatste woord nog niet gesproken.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
De Navo heeft woensdag het ‘historische besluit’ genomen dat bondgenoten binnen tien jaar 5 procent van hun bbp aan defensie en gerelateerde uitgaven gaan besteden. President Donald Trump, die daarvoor lof kreeg toegezwaaid van Navo-chef Mark Rutte, sprak zelf van een ‘erg succesvolle top’.
De ‘The Hague Defense Investment Pledge’ zal de komende jaren een belangrijke rol spelen in de pogingen van de alliantie om weer te gaan doen waarvoor het in 1949 is opgericht: het inrichten van een collectieve verdediging en afschrikking die ervoor moet zorgen dat, in Ruttes woorden, ‘niemand eraan denkt ons aan te vallen’.
Ook het niveau van de defensie-bestedingen komt daarmee terug op dat van de Koude Oorlog. ‘Toen konden we dat ook, en konden we tegelijk onze sociale welvaartsstaten inrichten’, zei minister van Buitenlandse Zaken Caspar Veldkamp daarover. ‘Dus dat moet nu ook kunnen.’
De slotverklaring van de top onderstreept de hardheid van de wederzijdse bijstandsverklaring die is vastgelegd in artikel 5 van het Navo-verdrag, waarin staat dat een ‘gewapende aanval op een bondgenoot zal worden opgevat als een aanval op allen’. Op weg naar Den Haag zaaide Trump opnieuw twijfel over de betekenis ervan, waardoor een groot deel van de top bestond uit bezweringsformules van Europese politici – en Trump zelf – dat hij wél zal bijspringen als een bondgenoot wordt aangevallen.
Op de vraag of dat ook geldt voor landen die ‘niet genoeg’ betalen, antwoordde Trump: ‘Zeker, waarom zou ik anders hier zijn?’
Tijdens zijn persconferentie sprak de Amerikaanse president niet alleen zeer lovend over Nederland, maar ook over de Europese leiders die ‘hun land veilig willen houden’. ‘Dat heeft me bewogen en we zullen ze daarbij helpen.’ Alleen Spanje, dat geen 3,5 maar 2,1 procent wil uitgeven aan defensie, kreeg een enorme veeg uit de pan – en het vooruitzicht van bestraffing via handelsmaatregelen.
Navo-chef Rutte trad opnieuw op als grote verdediger van de Amerikaanse president en al zijn gedragingen, inclusief de aanval op Iraanse nucleaire installaties. Reagerend op Trumps grove taalgebruik tegen de media over hoe Israël en Iran ‘al zo lang en zo hard met elkaar vechten dat ze niet meer weten what the fuck ze aan het doen zijn’ en dat hij een ‘groot gevecht moest stoppen, als twee kinderen op het schoolplein’, zei Rutte grappend: ‘Daddy moet soms sterke taal gebruiken om het te stoppen.’
In tegenstelling tot de sobere maar heldere aanpak van zijn voorganger Jens Stoltenberg riep de Navo-chef daarmee ook vragen op over zijn eigen stijl. Waren Ruttes ‘vleierij en lof’ voor Trump niet vernederend, wilde een Britse journalist weten. ‘Een kwestie van smaak’, antwoordde Rutte, die zich later verdedigde met de uitspraak dat Trump ‘daadwerkelijk lof verdient’ door bondgenoten eindelijk zover te krijgen te investeren in hun eigen defensie, en voor zijn aanpak van Iran.
Tegen de Nederlandse pers voegde hij eraan toe dat ‘Nederland zichzelf in een oorlog nog geen dag zou kunnen verdedigen. We hebben die grote Amerikaanse macht nodig.’ Ook was hij duidelijk over de oorzaak van de grote verhoging van de defensieuitgaven waarmee alle bondgenoten nu hebben ingestemd. ‘We doen het omdat de Russische dreiging toeneemt, maar dat we deze ambitieuze afspraken konden maken komt niet door Poetin, maar door Trump.’
Rutte en demissionair premier Dick Schoof voelden er weinig voor in te gaan op de grove wijze waarop Trump tijdens zijn persconferentie The New York Times en CNN als fake news media bestempelde. Die hadden bericht over een initiële inschatting van de Amerikaanse inlichtingendiensten dat de aanval op Irans nucleaire installaties mogelijk minder succesvol was dan Trump had geclaimd.
Op zijn beurt ging Trump hier uitvoerig op in door te stellen dat de gelekte documenten slechts een deel van de werkelijkheid bevatten en dat zowel Israëlische en Amerikaanse inlichtingendiensten inmiddels concluderen dat het nucleaire programma voor jaren is uitgeschakeld.
Voor Oekraïne waren er woensdag lichtpuntjes te ontwaren in het goede gesprek dat Trump en president Volodymyr Zelensky hadden in de marge van de top. Beide leiders waren er nadien positief over en Trump liet zelfs doorschemeren dat hij wil kijken of Oekraïne geholpen kan worden met raketten voor het Patriot-luchtafweersysteem dat cruciaal is in het verweer tegen ballistische raketten.
Hij zei er wel bij dat de VS ze zelf ook nodig hebben. Bij een antwoord op de grote vraag of de VS binnenkort eindelijk bereid zullen zijn de sanctiedruk op Rusland te verhogen, hield Trump zich op de vlakte, en hij bleef getuigen van een Poetin-beeld dat weinigen in Europa nog koesteren: ‘Ik denk dat Poetin misleid is, dat verbaast me eerlijk gezegd.’
In de slotverklaring herbevestigen bondgenoten hun ‘blijvende, soevereine betrokkenheid’ bij het verlenen van steun aan Oekraïne, ‘wiens veiligheid bijdraagt aan de onze’. Daarom mag militaire steun aan het land worden meegeteld bij de defensieuitgaven die richting 3,5 procent van het bbp moeten groeien voor 2035.
De kern van de Haagse Navo-top – afspraken over veel hogere investeringen – bleef woensdag overeind, ondanks de openlijke Spaanse revolte ertegen van afgelopen week. De meeste bondgenoten onderstreepten dat de tekst van de slotverklaring niet voor tweeërlei uitleg vatbaar is, maar volgens de Belgische premier Bart De Wever is de eensgezindheid daarover voor tweeërlei uitleg vatbaar: namelijk dat België dan wellicht ook de Spaanse weg kan bewandelen. ‘Als de Spaanse interpretatie correct is, kan iedereen de tekst op deze manier interpreteren.’
De Finse president Alexander Stubb noemde de top historisch om drie redenen: ‘We gaan terug naar de wortels van de alliantie (collectieve verdediging, red.), we keren terug naar defensieuitgaven op het niveau van tijdens de Koude Oorlog, en we zien de geboorte van een nieuwe, evenwichtigere alliantie met meer Europese verantwoordelijkheid.’
Die boodschap onderstreepte minister van Defensie Ruben Brekelmans aan het einde van de top, toen hij stelde dat met deze besluiten de alliantie ‘een nieuwe geboorte’ beleeft.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant