Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) kan door een gebrek aan structurele financiering moeilijk afspraken maken met gemeenten over nieuwe asielzoekerscentra. Daardoor dreigt er nog meer veel duurdere noodopvang in hotels en op schepen te komen. ‘Dat het goedkoper kan, is een no brainer.’
wachten nog op autorisatie
De derde Stand van de uitvoering, die het COA vandaag publiceert, is een lang pleidooi voor een efficiëntere en meer duurzame opvang van asielzoekers. Doordat er in de begrotingen na 2026 amper nog geld is gereserveerd voor het COA, kan de uitvoeringsorganisatie steeds minder plannen maken voor langdurige opvang. Het resultaat is dat de afhankelijkheid van tijdelijke, dure en vaak kwalitatief mindere noodopvanglocaties alleen maar toeneemt.
In een toelichting via Zoom zegt COA-bestuurder Joeri Kapteijns dat de weigering van de politiek om structureel geld te reserveren voor asielopvang op tal van terreinen tot problemen leidt. ‘Noodopvang kost de samenleving miljarden. Dat is financieel onhoudbaar, maar ook maatschappelijk onhoudbaar.’
‘In gemeenten levert het veel onrust op als je steeds ergens voor korte duur bent. Het is voor de betrokken asielzoekers ook niet goed, omdat kortdurende opvang leidt tot vele verhuizingen waardoor mensen steeds uit hun net opgebouwde netwerk worden gehaald. Voor kinderen betekent het bovendien steeds opnieuw wisselen van school, wat hun ontwikkeling belemmert.’
Het COA gaf in 2024 bijna 3,5 miljard euro uit aan asielopvang. Daarvan ging 1 miljard naar reguliere opvang in asielzoekerscentra (azc’s), bedoeld voor zo’n 33 duizend asielzoekers die daar hun hele procedure kunnen afwachten. De noodopvang biedt plaats aan 35 duizend bewoners, maar kost ruim het dubbele: bijna 2,5 miljard euro. ‘We kunnen ruim een miljard per jaar besparen als we meer reguliere opvang krijgen’, aldus Kapteijn.
Het kabinet-Rutte IV nam in 2023 al het besluit om het COA langjarig te financieren voor ruim 41.000 vaste reguliere plekken per jaar, maar door de voortijdige kabinetsval werd daar uiteindelijk geen geld voor vrijgemaakt in de begroting. Het kabinet-Schoof heeft dat nooit gerepareerd. Het COA kan daardoor voor het jaar 2027 nog maar rekenen op 900 miljoen euro, terwijl er 1,3 miljard nodig is voor het vasthouden van de 41.000 vaste plekken.
Klopt het dat zelfs de nu vertrokken PVV-minister Marjolein Faber heeft geprobeerd om dit structurele geld te regelen voor het COA?
‘Zij zag ook wel in dat je voor een lager bedrag opvang kan regelen als je meer structurele afspraken maakt met gemeenten. Ik wil niet te badinerend doen, maar het is eigenlijk een no brainer dat het goedkoper kan als je geld reserveert voor langjarige afspraken. Ze heeft het ingebracht bij de onderhandelingen voor de Voorjaarsnota, maar het geld is uiteindelijk niet toegekend. Er zijn alleen afspraken gemaakt voor de korte termijn.’
Hoe groot acht u de kans dat partijen deze zomer wel extra geld gaan reserveren voor asielopvang, vlak voor de verkiezingen?
‘Wij zien het niet als extra geld. Je reserveert geld voor de lange termijn, zodat het veel en veel goedkoper kan. We zijn echt toe aan een nieuw hoofdstuk in de asielopvang. We moeten veel minder werken vanuit een crisissituatie, die ook nog eens veel aandacht trekt en politieke onrust geeft. Als we het stabiel organiseren, hoeft het geen verkiezingsthema meer te zijn.’
U vangt op dit moment bijna 75 duizend mensen op. Dan is financiering voor 41 duizend structurele plekken toch nog steeds niet genoeg?
‘Dat getal van 41 duizend is door heel veel knappe ambtenaren becijferd door tien jaar terug te kijken en twee jaar vooruit. Bij hogere aantallen zullen we blijven op- en afschalen.
‘We hebben nu veel te veel statushouders in de opvang, door het woningtekort, en asielzoekers zijn lang bij ons door de achterstanden bij immigratiedienst IND. Als dat allemaal op orde is, kom je goed in de buurt van dat getal van 41 duizend. Daarvan kun je zeggen dat permanente financiering verantwoord is. Eventuele toekomstige leegstand kun je dan ondervangen met andere woningzoekenden, zoals net gescheiden mensen, studenten of arbeidsmigranten.’
Heeft de oppositie gelijk door te spreken over het duurste asielbeleid ooit?
‘Ja, het is veel te duur. Ik heb nu een gemeente die ons voor zeven jaar een locatie aanbiedt. Daar moet ik nee tegen zeggen, omdat ik geen langjarig budget heb. Diezelfde gemeente biedt ook een hotel aan voor twee jaar opvang, maar dat kost dan evenveel als het aanbod voor zeven jaar. Daar zou ik dan wel ja tegen kunnen zeggen. Dat is gewoon niet uit te leggen aan Nederland. Als de stabiele financiering niet geregeld wordt, gaan we nog vele jaren veel te veel geld uitgeven.
‘Wat ook niet helpt, is dat het kabinet de voorrang voor statushouders onder woningzoekenden in de sociale huur wil schrappen. Dat wetsvoorstel ligt nu bij de Raad van State voor advies. Als dat doorgaat, blijven mensen nog langer bij ons. In onze Stand zeggen wij daarom ook: investeer in andere opties, zoals woningen splitsen, woningen delen of extra flexibele woonruimte. Anders loopt de boel verder vast en hebben we nog meer azc’s nodig. En dat wil volgens mij niemand.’
PVV-leider Wilders zegt dat mensen zelf woonruimte moeten zoeken bij familie of landgenoten. Is dat een oplossing?
‘Dat kan nu al. We hebben een logeerregeling. Mensen mogen bij familie of vrienden verblijven, dat stimuleren we ook. Maar je loopt wel tegen praktische belemmeringen aan. Hoeveel mensen mogen er in een woning verblijven? Hoe zit het met de uitkeringen als mensen achter een en dezelfde voordeur verblijven? Want zulke fiscale zaken gaan dan ook een rol spelen. Maar het zou zeker helpen als de afspraak wordt nagekomen dat mensen die een status hebben gekregen na maximaal veertien weken bij ons vertrekken.’
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant